бжб, физика 9 сынып 1-4 тоқсан

«Физика» пәнінен

жиынтық бағалауға арналған әдістемелік ұсыныстар

9-сынып

Нұр-Сұлтан, 2019

Әдістемелік ұсыныстар мұғалімге 9-сынып білім алушыларына «Физика» пәні бойынша жиынтық бағалауды жоспарлау, ұйымдастыру және өткізуге көмек құралы ретінде құрастырылған. Әдістемелік ұсыныстар 9-сынып «Физика» пәні бойынша ұзақ мерзімді оқу бағдарламасы негізінде дайындалған.

Бөлім / ортақ тақырып бойынша жиынтық бағалаудың тапсырмалары мұғалімге білім алушылардың тоқсан бойынша жоспарланған оқу мақсаттарына жету деңгейін анықтауға мүмкіндік береді.

Әдістемелік ұсыныстарда бөлім / ортақ тақырып бойынша жиынтық бағалауды өткізуге арналған бағалау критерийлері мен дескрипторлары бар тапсырмалар ұсынылған. Сондай-ақ, жинақта білім алушылардың оқу жетістіктерінің мүмкін деңгейлері (рубрикалар) сипатталған. Дескрипторлары мен балдары бар тапсырмалар ұсыныс түрінде берілген.

Әдістемелік ұсыныс негізгі орта білім беру мектебі мұғалімдеріне, мектеп әкімшілігіне, білім беру бөлімінің әдіскерлеріне, критериалды бағалау бойынша мектеп, өңірлік үйлестірушілеріне және басқа да мүдделі тұлғаларға арналған.

Әдістемелік ұсыныстарды дайындау барысында ресми интернет-сайттағы қолжетімді ресурстар (суреттер, фотосуреттер, мәтіндер, аудио және бейнематериалдар) қолданылды.

МАЗМҰНЫ

1-ТОҚСАН БОЙЫНША ЖИЫНТЫҚ БАҒАЛАУ ТАПСЫРМАЛАРЫ4

«Кинематика негіздері» бөлімі бойынша жиынтық бағалау4

«Астрономия негіздері» бөлімі бойынша жиынтық бағалау8

2-ТОҚСАН БОЙЫНША ЖИЫНТЫҚ БАҒАЛАУ ТАПСЫРМАЛАРЫ11

«Динамика негіздері» бөлімі бойынша жиынтық бағалау11

3-ТОҚСАН БОЙЫНША ЖИЫНТЫҚ БАҒАЛАУ ТАПСЫРМАЛАРЫ19

«Сақталу заңдары» бөлімі бойынша жиынтық бағалау19

«Тербелістер және толқындар» бөлімі бойынша жиынтық бағалау24

4-ТОҚСАН БОЙЫНША ЖИЫНТЫҚ БАҒАЛАУ ТАПСЫРМАЛАРЫ29

«Атом құрылысы. Атомдық құбылыстар» бөлімі бойынша жиынтық бағалау29

«Атом ядросы» бөлімі бойынша жиынтық бағалау34

«Әлемнің қазіргі физикалық бейнесі» бөлімі бойынша жиынтық бағалау38

1-ТОҚСАН БОЙЫНША ЖИЫНТЫҚ БАҒАЛАУ ТАПСЫРМАЛАРЫ

«Кинематика негіздері» бөлімі бойынша жиынтық бағалау

Оқу мақсаттары

9.2.1.1 - материялық нүкте, санақ жүйесі, механикалық

қозғалыстың салыстырмалылығы ұғымдарының

мағынасын түсіндіру, жылдамдықтарды қосу

және орын ауыстыру теоремаларын қолдану

9.2.1.3 - вектордың координаталар осіне проекциясын

анықтау, векторды құраушыларға жіктеу

9.2.1.5 - түзу сызықты теңайнымалы қозғалыс кезіндегі

жылдамдық және үдеу формулаларын есептер

шығаруда қолдану

9.2.1.13 - дененің шеңбер бойымен бірқалыпты

қозғалысын сызықтық және бұрыштық шамалар

арқылы сипаттау

Бағалау критерийі

Білім алушы:

 Материялық нүкте анықтамасын қолданады

 Вектордың

координаталар

осіне

проекциясын

анықтайды,

векторды

құраушыларға жіктейді

 Түзу сызықты теңайнымалы қозғалыс

кезіндегі

жылдамдық

және

үдеу

формулаларын есептер шығаруда қолданады

 Дененің шеңбер бойымен бірқалыпты

қозғалысын

сызықтық

және

бұрыштық

шамалар арқылы сипаттайды

Ойлау

дағдыларының

Қолдану

деңгейлері

Орындау уақыты

20 минут

Тапсырмалар

Денені қай жағдайда материялық нүкте деп қарастыруға болатын мысалдарды анықтаңыз.

Қозғалыстағы дене мысалы

иә

жоқ

Жағалаудан алшақтап бара жатқан кеме

Мектеп ауласында ойнап жүрген оқушы

Эскалатормен көтеріліп бара жатқан адам

Жер бетінен ғарышқа қарай ұшып бара жатқан ракета

Жерді айнала қозғалып жүрген жасанды серік

Сынып бөлмесінде жүрген оқушы

Салмағы 1,2 Н болатын шар ауада соңғы жылдамдықпен құлап келеді. Сол жақтан горизонталь бағытта кенеттен пайда болған жел 0,5 Н күшпен шарға әсер етеді. Қай диаграммада шарға әсер ететін қорытқы күш дұрыс көрсетілген?

Денеге горизонталь жазықтыққа 400 бұрыш жасай 7,5 Н күш түсірілген.

(sin 400 = 0,64, cos 400 = 0,77)

Күш векторының горизонталь құраушысын анықтаңыз.

Күш векторының вертикаль құраушысын анықтаңыз.

Төмендегі графикте автокөлік жылдамдығы қысқа уақыт аралығында қалай өзгеретіні бейнеленген.

Жолдың әрбір бөлігі сәйкесінше A, B, C, D және E деп белгіленген.

Графиктен автокөліктің тыныштықта тұрған бөлігін анықтап жазыңыз.

Графиктен автокөліктің тұрақты жылдамдықпен қозғалған бөлігін анықтап жазыңыз.

Қозғалыс кезінде автокөлік баяулайды. Автокөліктің жалпы жүрген жолын анықтаңыз.

(b) Автокөлік жылдамдығы 16 м/с-тан 8 м/с-қа дейін 4 секунд ішінде азайды. Дененің үдеуін анықтаңыз.

(a) Дене шеңбер бойымен қозғала отырып, 5 с ішінде 2π радианға тең жол жүрсе, шеңбер радиусын 10 м деп ала отырып, дененің сызықтық жылдамдығын анықтаңыз.

Дене радиусы 4 м шеңбер бойымен 500 см/с жылдамдықпен қозғалады. Анықтаңыз:

айналу периодын;

центре тартқыш үдеуді.

Бағалау

Тапсырм

Дескриптор

Балл

критерийі

а

Білім алушы

Материялық

нүкте

дене қай жағдайда материялық нүкте

анықтамасын

болатындығын анықтайды;

қолданады

Вектордың

қорытқы күшті анықтайды;

координаталар

осіне

күш

векторының

горизонталь

проекциясын

анықтау,

құраушысын анықтайды;

векторды құраушыларға

күш

векторының

вертикаль

жіктейді

құраушысын анықтайды;

Түзу

сызықты

(а) (і) графиктен автокөліктің

теңайнымалы

қозғалыс

тыныштықта

тұрған

бөлігін

кезіндегі

жылдамдық

анықтайды;

және

үдеу

(іі) графиктен автокөліктің тұрақты

формулаларын

есептер

жылдамдықпен

қозғалған

бөлігін

шығаруда қолданады

анықтайды;

(ііі)графиктіпайдаланаотырып,

автокөліктің

жалпы

жүрген

жолын

анықтайды;

(b) дене үдеуін анықтайды;

Дененің

шеңбер

(а)

дененің

сызықтық

бойымен

бірқалыпты

жылдамдығын анықтайды;

қозғалысын

сызықтық

(b) (і) дененің айналу периодын

және

бұрыштық

есептейді;

шамалар

арқылы

(іі) центрге тартқыш үдеуді

сипаттайды

есептейді.

Жалпы балл

«Кинематика негіздері» бөлімі бойынша

жиынтық бағалаудың нәтижесіне қатысты ата-аналарға ақпарат ұсынуға арналған рубрика

Білім алушының аты-жөні _________________________________________

Бағалау критерийі

Оқу жетістігінің деңгейі

Төмен

Орташа

Жоғары

Материялық

нүкте

Дененің материалдық нүкте ретінде

Дененің

материалдық

нүкте

анықтамасын

қарастырылатын

жағдайларды

қарастырылатын

жағдайларды

ретінде

қарастырылатын

қолданады

анықтау қиындық тудырады.

анықтауда қате жібереді.

жағдайларды дұрыс анықтайды.

Вектордың

координаталар

осіне

Қорытқы күшті анықтауда/

Вектордың

координаталар осіне

координаталар

осіне

проекциясын анықтау, векторды

күшвекторының

горизонталь

проекциясын анықтайды, векторды

проекциясын

анықтау,

құраушыларға жіктеу тақырыбына

құраушысын анықтауда/

құраушыларға дұрыс жіктейді.

векторды құраушыларға

есептер

шығаруда

қолдану

күш

векторының

вертикаль

жіктейді

қиындық тудырады.

құраушысын

анықтауда

қате

жібереді.

Түзу

сызықты

Түзу

сызықты

теңайнымалы

Графиктен

автокөліктің

Түзу

сызықты

теңайнымалы

қозғалыс

кезіндегі

жылдамдық

тыныштықта

тұрған

бөлігін/

қозғалыс

кезіндегі

жылдамдық

кезіндегі

жылдамдық

және

үдеу

формулаларын

есептер

тұрақты

жылдамдықпен қозғалған

және

үдеу

формулаларын

есептер

және

үдеу

шығаруда

қолдану

қиындық

бөлігін/ жалпы жүрген жолын

шығаруда дұрыс қолданады.

формулаларын

есептер

тудырады.

анықтауда/ дене үдеуін анықтауда

шығаруда қолданады

қате жібереді.

Дененің

шеңбер

Дененің

шеңбер

бойымен

Дененің

сызықтық жылдамдығын/

Дененің

шеңбер

бойымен

бірқалыпты

бірқалыпты қозғалысын сызықтық

айналу периодын/ центрге тартқыш

бірқалыпты қозғалысын сызықтық

қозғалысын

сызықтық

және бұрыштық

шамалар арқылы

үдеуді есептеуде қате жібереді.

және бұрыштық шамалар арқылы

және

бұрыштық

қолдану қиындық тудырады.

сипаттай алады.

шамалар

арқылы

сипаттайды

«Астрономия негіздері» бөлімі бойынша жиынтық бағалау

Оқу мақсаттары9.7.2.1-абсолюттікжәнекөрінерлікжұлдыздық

шамаларды ажырату

9.7.2.2-жұлдыздырдыңжарқырауынаәсерететін

факторларды атау

9.7.2.3- аспан сферасының негізгі элементтерін атау

9.7.2.8-Күнжүйесіндегіденелердіңарақашықтығын

немесе өлшемдерін анықтау үшін параллакс әдісін қолдануды түсіндіру

Бағалау критерийіБілім алушы:

Абсолюттікжәнекөрінерлікжұлдыздық

шамаларды ажыратады

Жұлдыздырдыңжарқырауынаәсерететін

факторларды жазады

Аспансферасыныңнегізгіэлементтерін

сипаттайды

Күн жүйесіндегі денелердің ара қашықтығын немесе өлшемдерін анықтау үшін параллакс әдісін қолданады

Ойлау дағдыларыныңҚолдану

деңгейлері

Орындау уақыты15 минут

Тапсырмалар

(a) Абсолют жұлдыздық шама мен көрінерлік жұлдыздық шаманың айырмашылығы неде?

Жұлдыздардың негізгі сипаттамасы, оның жарқырауы.

Жұлдыздардың жарқырауының температурадан тәуелділігін сипаттаңыз.

Жұлдыздардың жарқырауының жұлдыз өлшеміне тәуелділігін сипаттаңыз.

(с) Күн – аспандағы жарық жұлдыздардың бірі. Күнге қарағанда Сириустың жарықтылығы 25 есе, ал Ригельдыкі – 130 мың есе күшті. Аспанда неліктен Сириустың жарқырауы жоғары?

(а) Аспан сферасы дегеніміз не?

Аспан сферасының негізгі элементтерін атаңыз.

Эклиптика дегеніміз не?

Жерден Күнге дейінгі орташа қашықтық 1,5∙1011 м болса, парсек неге тең екенін есептеңіз.

Белгісіз бір Х жұлдыздың жылдық параллаксі 0,5//. Бұл жұлдыз Күнмен салыстырғанда бізден неше есе қашық жатқанын анықтаңыз.

Бағалау критерийі

Тапсыр

Дескриптор

Балл

ма №

Білім алушы

Абсолюттік

және

(а) абсолют жұлдыздық шама мен көрінерлік

көрінерлік

жұлдыздық шаманың айырмашылығын жазады;

жұлдыздық

шамаларды

ажыратады

Жұлдыздырдың

(b)

жұлдыздардың

жарқырауының

жарқырауына

әсер

температурадан тәуелділігін сипаттайды;

ететін

факторларды

(c)

жұлдыздардың жарқырауының жұлдыз

жазады

өлшеміне тәуелділігін сипаттайды;

Сириус жұлдызының жарқырауы неге жоғары

екендігін сипаттайды;

Аспан

сферасының

аспан сферасына анықтама береді;

негізгі

элементтерін

аспан сферасының негізгі элементтерін жазады;

сипаттайды

эклиптикаға анықтама жазады;

Күн

жүйесіндегі

парсекті анықтайтын формуланы қолданады;

денелердің

ара

парсекті есептейді;

қашықтығын

немесе

жұлдыздардың қашықтығын анықтайды.

өлшемдерін анықтау

үшін

параллакс

әдісін қолданады

Жалпы балл

«Астрономия негіздері» бөлімі бойынша жиынтық бағалаудың нәтижесіне

қатысты ата-аналарға ақпарат ұсынуға арналған рубрика

Білім алушының аты-жөні _________________________________________

Бағалау критерийі

Оқу жетістігінің деңгейі

Төмен

Орташа

Жоғары

Абсолюттік

және

Абсолюттік

және

көрінерлік

Абсолюттік

және

көрінерлік

Абсолюттік

және

көрінерлік

жұлдыздық

жұлдыздық шамаларды

ажырату

жұлдыздық

шамаларды

ажыратуда

жұлдыздық

шамаларды

дұрыс

шамаларды ажыратады

қиындық тудырады.

қате жібереді.

ажыратады.

Жұлдыздырдың

жарқырауына

Жұлдыздардың

жарқырауының

Жұлдыздардың жарқырауына

әсер

жарқырауына әсер ететін

әсер

ететін

факторларды

атау

температурадан/

жұлдыз

өлшеміне

ететін факторларды дұрыс атайды.

факторларды жазады

қиындық тудырады.

тәуелділігін

сипаттауда/

Сириус

жұлдызының

жарқырауын

сипаттауда қате жібереді.

Аспан

сферасының

Аспан

сферасының

негізгі

Аспан

сферасына /

Эклиптикаға

Аспан

сферасының

негізгі

элементтерін

сипаттау

қиындық

анықтама беруде/Аспан сферасының

элементтерін дұрыс сипаттайды.

сипаттайды

тудырады.

негізгі

элементтерін

жазуда қате

жібереді.

Күн

жүйесіндегі

Күн жүйесіндегі денелердің ара

Парсекті

анықтайтын

формуланы

Күн жүйесіндегі денелердің ара

денелердің

ара

қашықтығын немесе өлшемдерін

қолдануда/

парсекті

есептеуде/

қашықтығын

немесе

өлшемдерін

қашықтығын

немесе

анықтау үшін параллакс

әдісін

жұлдыздардың

қашықтығын

анықтау үшін параллакс әдісін

дұрыс

өлшемдерін

анықтау

қолдану қиындық тудырады.

анықтауда қате жібереді.

қолданады.

үшін параллакс

әдісін

қолданады

2-ТОҚСАН БОЙЫНША ЖИЫНТЫҚ БАҒАЛАУ ТАПСЫРМАЛАРЫ

«Динамика негіздері» бөлімі бойынша жиынтық бағалау

І-вариант

Оқу мақсаттары9.2.2.1-инерция,инерттілікжәнеинерциялықсанақ

жүйесі ұғымдарының мағынасын түсіндіру

9.2.2.2 - Ньютонның екінші заңын тұжырымдау және

оны есептер шығаруда қолдану

9.2.2.10 - үдеумен қозғалған дененің салмағын анықтау

9.2.2.11 - салмақсыздық күйді түсіндіру

Бағалау критерийіБілім алушы:

Инерция,инерттілікжәнеинерциялықсанақ

жүйесі ұғымдарының мағынасын түсіндіреді

Ньютонның екінші заңын тұжырымдайды және

оны есептер шығаруда қолданады

Үдеуменқозғалғандененіңсалмағын

анықтайды

Салмақсыздық күйді түсіндіреді

ОйлаудағдыларыныңҚолдану

деңгейлері

Орындау уақыты20 минут

Тапсырмалар

Суретте жіпке ілінген жүктің астыңғы жағына жіп байланған.

Жүкшеге күш түсіргені төменде бейнеленген.

(а) Егер жүкшеге біртіндеп күш түсіре бастаса, қай жіп үзіледі? Төменгі ме, әлде жоғарғы жағындағы ма?

Егер жүкшеге бірден күш түсірілсе, қай жіп үзіледі? Төменгі ме, әлде жоғарғы жағындағы ма?

Көгалды қиятын машинаға сырттан әсер ететін күш 51 Н. Ал машинаның массасы 24 кг. Көгал мен машинаның табаны арасындағы үйкеліс күші 10 Н.

Шөп қиятын машинаға әсер ететін күштердің бағытын салып көрсетіңіз.

Шөп қиятын машинаның алатын үдеуі қандай?

Тарту күші 15 кН болатын жүк көлігінің артындағы тіркемеге 0,3 м/с2 үдеу береді. Егер сол тіркемеге келесі бір жүк көлігі 60 кН болатын тарту күшін түсірсе, тіркеменің алатын үдеуін анықтаңыз.

Суретте үстел үстінде жатқан А денеге жіп арқылы екінші бір В денені ілгені бейнеленген.

денесі 5 м/с2 үдеумен В жүгінің салмағы әсерінен қозғалады. Егер А дененің m массасы В дененің массасынан 2 есе аз болса, онда В дененің салмағын анықтаңыз. Үйкеліс күшін ескермеңіз.

Cуретте ауасы бар түтік ішінде тасталған қағаз қиындысы мен тиын бейнеленген.