Д витамині туралы биология сабақ жоспары, 10-сынып

Класы: 10

Пәні: биохимия

Күні:

Сабақтың

тақырыбы :

Д витамині (кальциферол антирахиттік витамин).

Сабақтың мақсаты :

1.Д витамині олардың ағзадағы маңызы, олар жетіспегенде және ағзада көп болғанда туындайтын аурулар туралы түсінік қалыптастыру.2.Балалардың пәнге деген қызығушылығын арттыра отырып дүниетанымдық көзқарастарын дамыту, өзінің ойын, пікірін еркін жеткізе алатын тұлға болып қалыптасуына ықпал ету, оны дамыту. 3. Оқушылардың сөйлеу мәдениетін қалыптастыру, еліміздің, қоғамның экономикалық, саяси, мәдени дамуына үлес қосатын, әлемдік өркениетке көтерілетін білімді де мәдениетті, парасатты азамат болып өсуге тәрбиелеу.Заманауи мектептің білім беру жүйесін дамытудың басым бағыты болып табылатын оқушылардың салауатты өмір сүру салтын қалыптастыру және денсаулығын нығайтуға, өз өмірінде қолдана білуге баулу.

Күтілетін нәтиже :

Оқушының орындау мүмкіндігі:

-бұрыннан таныс мәліметті жаңа мәліметпен ұштастыра алады; -проблема туралы өз білімін ұсынады; -берілген ақпаратты сыни тұрғыдан бағалайды; -жеке, жұптық, топтық жұмыстар орындай алады; -бірін-бірі тыңдауға үйренеді;

Сабақтың түрі:

Білімді өз бетімен меңгеру, зерттеу

Сабақтың әдісі:

Білімді меңгеру, шығармашылық қабілеттерін арттыру, сұрақ – жауап, қалам столдың ортасында, түртіп алу

Көрнекіліктер:

Интерактивті тақта, бейнематериалдар, компьютер, витаминдер муляжы, электрондық оқулық, постер, флипчарт

Сабақ кезеңдері:

Мұғалімнің әрекеті

Оқушының әрекеті

Жұмыстың белс/форма

Бағалау

Қызығушылықты ояту

Мағынаны тану

Рефлексия

Үйге тапсырма

Сергіту сәті «Дәрумендер»

Суда еритін витаминдер болса – сол қол көтеру.

Майда еритін витаминдер болса – оң қол көтеру.

- токоферол Е

- ретинол А

- никотин қышқылы РР

- филлохинон К

- тиамин В1

- аскорбин қышқылы С

- кальциферол Д

Тақтадағы витаминдерді жинау. Витаминдердің артында 1 сұрақ жасырылған соған жауап бергенде ғана жинай алады.1. Витаминдер неше топқа бөлінеді? (екі)

2. Суда еритін витаминдер ( С, РР, және В тобы)

3. Витаминдердің адам ағзасында жетіспеуінен болатын ауру.(Авитаминоз)

4. Майда еритін витаминдер (А ретинол, Д кальциферол, Е токоферол, К филлохинон)5. Ағзаның өсуіне, дамуына әсер етіп, түрлі ауруларға қарсы тұра алу әрекетін арттырады.(А витамині)6. Бауырда, сүтте, жұмыртқаның сарысында көп болады (А витамині)7. Антиденелердің қалыптасуын жүзеге асырады(С)

8.Жүрек,бұлшықет,эпителий ұлпасының қызметін жақсартады (В тобы)

9. Витаминдерді сақтау үшін қандай ыдыстарды пайдаланады? (эмаль, шыны)Бейнекөрініс көрсету «Мүгедек балалардың мүшкіл халі » бейнекөріністен не байқадыңыздар ? (Мешел ауруымен ауыратын бала туралы)

«Түртіп алу»әдісі:

/Оқушылар мәтінге белгілер қояды/.

Д витамині (кальциферол, антирахиттік витамин)

ХҮІІІ ғасырдың ортасында Глиссон деген ағылшын дәрігері Лондон қаласында тұратын жас балалардың арасында кезедсетін ауру туралы жазған болатын. Бұл аурумен ауырғандардың сүйектерді деформацияланатындығы анықталды, кейіннен оның мешел (рахит) ауруы, яғни тағамда Д витамині жетіспеушілігі салдарынан екендігі белгілі болды.

Химиялық табиғаты мен қасиеттері.Д витамині таза түрінде түссіз кристалды зат, суда ерімейді. Эмпикалық формуласы – С28Н44О. Жан – жануарлардың өмір сүруіне,оның ішінде жас организмнің өсіп жетілуіне өте қажет кальций мен фосфордың бойға сіңуін және зат алмасуын реттеуге қажет. Кальциферолдардың негізгі қызметі ағзада кальцийдің алмасуын реттеу болып табылады. Бұл заттар бүйректен негізінен ащы ішекке және сүйек ұлпасына барады, сол арада кальцийдің және фосфордың алмасуын реттейді. Д витаминінің осы гидроксильденген метаболиттері ішектердің шырыш қабатында кальций ионының сорылуын реттейді. Күнделікті жиі қолданатын тағамдардың құрамында Д витамині өте аз. Балықтың бауыры мен іш майында, сүт қоректілер мен құс бауырында көп. Жұмыртқаның сары уызында және сүтте де бар.Ананың сүтіндегі бұл витаминнің мөлшері, ананың жейтін тағамының құрамына,оның денсаулығына, күн сәулесінің жеткіліктігіне және т.б. жағдайларға байланысты. Сонымен баланың өсіп- жетілуіне өте қажет Д витамині әр баланың, әр ананың тұрмыс жағдайы мен денсаулығына байланысты екенін көріп отырмыз. Осыған орай бұрынғы уақытта жиі кездесетін Двитаминінің жеткіліксіздігінен болатын мешел (рахит) ауруының тұрмысымыздың жақс

Авитаминоз. Егер Д витамині жеткіліксіз болса, өсіп келе жатқан жас жануарлардың сүйегінде және шеміршегінде кальций мен фосфор тұздарының жиналып қалыптасу процесі бұзылады. Сүйектері жұмсарады, омыртқа сүйектерінің пішіні бұзылады және аяқтары қисайып өседі. Халық арасында бұл ауру мешел – рахит деп саналады.мешел сырқаты кезінде бұлшық еттер босап әлсірейді,аурудың қарқыны тез кампиып ұлғайып кетеді. Ересек адамда, жануарларда Д витамині жетіспесе, олардың сүйектері жұмсарады, ол морт сынғыш келеді. Сүйектердің мұндай күйі остеомаляция деп аталады. Мұндай ауру кезінде сүйек саңылау қуыстар – остепороз пайда болады. Бұзаулар,торайлар,қозылар, құс балапандары сияқты ауыл шаруашылығы жануарларының жас төлдері рахитке жиі ұшырайды. Олардың бүкіл сүйек жүйесінің дамуы бәсендейді әсіресе тіс дентинасы сүйек ұлпасы нашар жетіледі, қан азайып, анемия белгілері көрінеді. Рахит ауруына ұшырағандар өкпенің құрт ауруына оңай шалдығады. Д витаминоз кезінде малдың өнімі бірден төмендейді, тауықтың жұмыртқасы кемиді. Ауыл шаруашылығы малдарының Д витаминін қажет етуі: тірідей массасының әр 100 кг мөлшеріне 25мкг болуы керек. Мал шаруашылығында мешел ауруының алдын алу үшін торайларды, шөжелерд

Венн диаграммасы

Витамин А

Эпителий ұлпаларының дамуын,қалыпты өсуін реттейді;

Ферменттер жұмысын күшейтеді;

Көру пигменті –родопсиннің түзілуін қамтамасыз етеді;

Өсу витамині деп атайды;

Жануартекті өнімдерде-бауыр,сарымай,балық майында көп.

Өсімдіктекті өнімдерде-құрамында каротин бар сәбіз,қызан, асқабақ, тәтті қызыл бұрыш,өрікте көп.

Тәуліктік мөлшері 1-1,5мг.

Сізге А витамині жетіспеушілігін білдіретін белгілер:

Күндізгі жарық көзіңізге әдеттен тыс көп әсер етсе;

Ымыртта немесе түнде көруіңіз нашарласа,яғни ақшам сокырлықты байқасаңыз;

Шынтағыңыз, тізеңіз, бөксеңіз қызарып кетсе;

Тамағыңыздың сілемейлі қабықшасы жиі-жиі қабынса;

Басыңызда қайызғақ пайда болса.

Витамин D (кальциферол)