Дана мектебінің дарынды ұстаздары туралы мақала

Дана мектебінің даңқты ұстаздары

Зертеуші ғалымдар Абайдың үлгі-өнегелік мектебін-әдебиет мектебі деп атағаны белгілі.Абай атамыздың балалық шағынан үлгі-өнеге үйреніп,өсіп-өнген ортасы,азамат болып,ақыл-ойының кемелденген шағында,бар қазаққа бас ұстаз болған дәуіріндегі Құнанбай әулетінде жұмыстаған мектептердің жалпы атауын «Дана мектебі»-деп атап отырмыз.Себебі,сол кезеңде,Өскенбайдан ұласқан қарашаңырақ ақсақалдар мектебі (Құнанбайдың өзі бас болған), ана мектебі(Сары апа,Зере, Ботантай т.б.),сауат ашу мектебі(Ғабитхан,Әуез ата бастаған), ақындық мектебі(Абай бастаған)қатарлы әулет мектебінің барлық түрі толыққанды жұмыс жасаған.Бұл мектепті жұмыс-татқан ұстаздардың барлығы да дарынды адамдар еді. Сондығы болар,мектеп түлектері ылғи даналар болып шыққан. Алайда,дана мектебі-даналарды дайындау үшін құрылған жоқ. Ауыл өрендерін,жас өспірімдерді оқытып,білім беру,қатардағы адам санатына оларды қосу ниетінің нәтижесінде осындай жандар қалыптасқан.Алланың жазғаны солай болған шығар, Құнанбай әулетіне,дана ұстаздардың топтасуы тегіннен-тегін емес екен,дана мекетебінен, шынында ақылгөй дана,ақын, өнерлі ұрпақтар молынан дайындалған.Дәлірек айтқанда,әулет мектебінің дана ұстаздары тағдырдың тоғыстыруынан бір әулетке т

Пұт болдым деп мақтанба,

Пұттан ауыр батпан бар.

Биікпін деп мақтанба,

Асқар-асқар таулар бар.

Ар жағында аспан бар.

Басыңа бақыт қонды деп,

Тосылмаймын енді деп

Алдаушы жалған дүниеге,

Ғапыл болып озбаңдар.

Қарсы келген дұшпаның,

Басын келіп изесе,

Оған да қыл бостандық.

Аяққа салып баспаңдар,-

деген қанатты афоризмдердің авторы Құнекем ғой. Тіпті арамызда айтылып жүрген мақалдар мен біршама нақылдар қажының қаламынан туған дүниелер: «Арымнан жаным садаға, Жанымнан малым садаға», «Мықты болсаң, бопсаға шыда», «Адамның не нәрсе қасиеті болса, сол нәрседен міні де туады», «Өтірік пен шынның арасы төрт-ақ елі, құлақпен естіген өтірік, көзбен көрген шын» деген, - ой-толғауларын осылайша тізбектейді. Құнанбай 71 жасында мұсылмандардың қасиетті ордасы – Меккеге сапар шегуді ниет етеді. Қасына өзінің асырап алған, іні есебінде қадірлеп-сыйлаған жанашыр бауыры ІзғұТтыны ертіп, жолдан Қаракесек Байбөрі руынан шыққан, бұрындары меккеге бірнеше рет барып қайтқан қажы Өндірбай халфеге айтып, сол кісіні жолбастаушы ретінде ертіп кетеді. Абай меккеге барар жолдың картасын сызып, жүретін жолды ұқтырып, қағазға бар қажеттіліктерді жазып берген екен. Ол күнде жол қатынасы өте қиын, Семейден ат арбамен шығып Қарқаралыға соғып, одан Омбы қаласына барып, поезға мін-іп, Қара теңізден пароходқа отырып, көп еждиһат көріп, бір айдан асқанда Меккеге жетеді. Құнанбай барған уақытта қажы болуға барған қазақ аз екен. Барлық үш жүздің баласынан барушылар саны 7-8 ғана адам болған деседі. Бұлар барған

Басшы: «Сіздер қандай халықсыздар»? - дейді.

- Біз қазақ деген халықпыз десе,Басшы: «бізге жер үстіндегі мұсылман халқы жылда келіп Қағбаны тауап қып қайтады. Қазақ деген мұсылман ел бар деп бұл бірінші естігеніміз»,-дейді.Құнанбай қайтып жолдас-тарына қатты қапаланып келеді. Мәнісін сұрағанда, манағы басшының сөзін айтады.- Жер жүзінде біздің қазақтан қор халық жоқ екен. Барлық мұсылманның ұйытқысы болған Мекке бастығы аты-жөнімізді білмеді, – дейді. Сол қазақтан барған қажылардың ішінде кіші жүз Мырқы деген адам бар екен. Сол кісі:- «Құнанбай, сен босқа налыма, қазақ елінің атын шығарам десең кейінгі қазақ тұқымына мұра болып қаларлық бір қонақ үй салғыз, не дайын үй сатып ал, пұл менен болсын, еңбек сенен болсын»,-депті.Соған уәде байласып, өзге қажылар еліне қайтқанда, қазақ тәкиесі, яғни қонақ үйін салғызбақшы болып Құнанбай Мекке қаласында қалады. Оған Мырқы бір мың сом қаражат береді. Өзге қажылар да шамасынша көмек беріседі. Қоштасарда…