Дарынды оқушыларды тиімді ұйымдастыру туралы мақала

Оқу тәрбие үрдісінде дарынды оқушыларды тиімді ұйымдастыру жолдары

Дарынды балалармен жұмыс білім мекемелері мен мемлекет қолдауын қажет ететін үздіксіз процесс. Қазақстан Республикасының «Білім туралы» заңында мемлекеттік саясат негізінде «Әр баланың жеке қабілетіне қарай интеллектуалдық дамуын және адамның дарындылығын дамыту» сияқты өзекті мәселелер енгізіп отырғаны белгілі.

Дарын дегеніміз адам бойында негізінен ана сүтімен, ата тегімен даритын құбылыс екенін өмір тәжірибелері дәлелдеп отыр.

Дарындылық-белгілі бір іс-әрекет саласында ерекше жетістікке жеткізетін адам қабілеті дамуының жоғарғы деңгейі.

Қазіргі таңда алдыңғы елдердің қатарынан көрінуіміз үшін дарынды балардың қабілетін ашу, оны танытуда педагогика саласының атқаратын қызметі ерекше.

Дарынды балалар мектеп бағдарламасын жылдам меңгереді. Зеректік, байқағыштық қасиеттері жоғары болады. Олардың көпшілігі өз уақыттарын шығармашылық жұмысқа арнайды. Сурет салады, өлең жазады.

Дарындылық төмендегідей топтарға жіктеледі:

Ой-өрістің жоғарылығы

Академиялық табыс

Шығармашылық және тиімді ойлау, пікір айту

Көркемдік әрекет

Қатынас және белсенділік

Қозғалғыштық

Дарынды оқушыларды таңдауда назар аударатын ерекшеліктер:

Дарынды бала өзгеше және шапшаң ойлайды.

Дарынды оқушылардың ішкі сезімі жағынан өзгешелігі:өте сезімтал, ықылас қойған нәрсесін, тақырыбын әр жерде негізгі мәселе етіп ұсынады.

Дарынды оқушылардың физикалық тұлғадан ерекшелігі: дамудағы шапшаңдылық, ақындарша сөйлеуі, жиі-жиі ойға берілуі, қиял-күйінің басым түсуі.

Әлеуметтік тұрғыдан ерекшелігі: адамгершілік сезімдерінің ерте дамып, жоғарғы моральдық қасиеттерге ие болуы.

Дарынды балалармен жүргізілетін жалпы жұмыс жоспары:

Дарынды баланы іздеп табу және іріктеу

Тереңдетілген бағдарлама бойынша (жеке, топтық, жұптап) оқыту

Дарынды балалармен жүйелі түрде қосымша сабақтар өткізу

Проблемалық оқыту әдістерін пайдалана отырып оқыту. Ізденіс жұмыстарын (реферат, баяндама, сөзжұмбақтар, ребус, шығарма жазу, өлең шығару, т.б.) өз бетінше ізденіп оқуды ұйымдастыру, дамыту

Пәндік олимпиадаларға, конкурс-сайыстарға, ғылыми-практикалық конференцияларға қатыстыру

Жаңа педагогикалық технологиялар элементтерін пайдалана оқыту

Жас өркеннің бойындағы табиғат берген ерекше қабілетті, дарындылықты тани білу, оның әрі қарай дамуына бағыт-бағдар бере білу ерекше қиын іс. Алайда, әр баланың жеке қабілетін анықтап, оны сол бағытта жетелеу мұғалімнің басты парызы. Оқу-тәрбие үрдісінде қабілет, білім, дағды, ептілік сияқты психологиялық ұғымдарды өз мәнінде түсіне алмау мұғалімдерді педагогикалық қателерге ұшыратуы мүмкін. Мұғалім оқушы өзгешеліктеріне зер сала білуі керек. Мұғалімнің жеке бір шығармашылық табысы болса тіпті жақсы. Мысалы, орындаушылық, сурет өнері, музыкадан.

Дарынды балалармен жұмыс барысында мұғалім әр қырынан көрінуі шарт. Алдымен кәсіптік қабілетіне талап қойылады.

Мұғалім оқыту барысында кездесетін терминдермен, ұғымдармен таныс болуы керек. Өз мүмкіндіктеріне үнемі баға бере білсе, өзінің әлсіз, күшті жақтарын үнемі ескеріп отырса дұрыс болмақ.

Сонымен, «Бұлақ көрсең, көзін аш» дегендей бар мүмкіндікті пайдаланып, баланың қабілет дарынын ашу мұғалімнің міндеті. Өйткені, дарынды балалар ертеңгі Егеменді еліміздің өркендеп дамуына, заңғар болашағына жарқын жол ашатын бірден бір байлығымыз. Бүгінгі таңда дарынды тұлғаға өз елінің, туған жерінің қарқынды дамуына қомақты үлес қосатын үлкен жүк, үміт артылып отыр. Сондықтан да қазіргі уақытта дарынды оқушыларды психологиялық-педагогикалық тұрғыдан зерттеп, дер кезінде айқындау- білімді де білікті психолог маманның ерекше мол тәжірибесі мен шығармашыл педагогтың еншісіне келіп тірелетіні айғақ.

Баланың шығармашылық қабілетін ашу, оны алға қарай дамыту үшін ең бастысы жағдайлар жасау қажет.

Бізде көбінесе “дарынды оқушы – бұл жақсы оқитын оқушы” деген пікір қалыптасқан

Дарынды оқушымен жұмыстың негізгі мақсаты- олардың шығармашылық жұмыста өзінің қабілетін іске асыруға дайындығын қалыптастыру

Осы орайда айта кететін жайт, мен сабақ беретін, былтырғы оқу жылындағы 7-сыныптарда жыл бойғы жұмысымның нәтижесінде жоғарыда айтылған дарындылық түрлерін аңғарып,олармен үздіксіз жұмыс жасадым. Оқушылардың жеке – тұлғалық ерекшеліктерін тереңірек зерттеп және баланың тәрбиесіне отбасының ықпалыда көп екендігінеде көз жеткіздім.

Сабақтан бос уақытта әрбір оқушының алдына қойған мақсатын нақтылау,ой-пікірін тыңдау арқылы дұрыс бағыт -бағдар беруге тырысамын.

Осы сыныптарда ,әрбір іс-шара барысында оқушылардың өзіндік ерекшеліктерін дамыту мақсатында тапсырмалар беріп отырдым. Мұнда ұйымдастырушылық қабілетімен:

Нурмуратова Асылзат,Араппаев Самат ерекшеленді.

Кейде сабақ барысында оқушыларға постер сызуды айтамыз сонда топтан сурет сызатын қабілеті бар бала ерекшеленіп шығады.8 б сыныбында Тулешова Аружанның сурет сызудан ерекше дарындылығын байқадым.

11-сынып оқушысы Какимжанов Амирханменде үш жыл бойына жұмыс алып бардым ол өзінің «Құмның үйкеліс коэффицентін анықтау» атты ғылыми жобасын қорғау барысында өз дарынын көрсете…