Дананың сөзі ақылдың көзі презентациясы 8 сынып

Пәні : Қазақ әдебиеті

Сыныбы: 8

Бөлім: “Дананың сөзі-ақылдың көзі”

Қорқыт –күй атасы

Мақсаты: 8.1.2.1 әдеби шығарманың идеясы мен пафосын ұлттық мүдде тұрғысынан ашу 8.3.1.1 шығарманың тақырыбы мен идеясын осы тектес басқа шығармалармен салыстырып , тарихи және көркемдік құндылығын бағалау

Қорқыт ата-түркі халықтарының бәріне ортақ ұлы ойшыл кемеңгер, жырау, күйші , қобызшы.

Күйлері:

“Желмая” , “Аққу” ,“Елім-ай”,“Қорқыт күйі”,Сарын”,

“Башпай”,“Ұшардың ұлуы”,“Тарғыл тана”, “Байлаулы киіктің зары”,

“Қоңыр”“Әуіпбай”,т.б.

Қазақ аңызы бойынша Қорқыт –күй атасы , аңыз адам , қобыз киесі. Қобыздың әуені мен күй сарыны Қорқыт атадан басталады. Бізге Қорқыт атаның жиырмадан астам күйлері белгілі болғанымен, нотаға түскені - он бір. Күйлерінің шығуы миф , аңыз түрінде айтылады. Қазақ арасынан шыққан атақты күйші-бақсылар ,ақын-жыраулар өздеріне Қорқыт атаны пір тұтқан. Олар өздерінің өлең-жырларын бастар алдында алдымен Қорқыт атаның есімін ауызға алуды шарт деп білген. Жыраудың үлкен пірі –Қорқыт ата, Бата алған барлық бақсы асқан ата. Таң қалып жұрттың бәрі тұрады екен, Қобызбен Қорқыт ата күй тартқанда.

Ұшардың ұлуы — Қорқыттың авторлығында жеткен күй. Алғаш рет М.Жарқынбековтың «Ғасырлар үні» оқу құралында 1986 жылы жарық көрген. Антологияға кірген күйдің осы түрі нотаға неғұрлым нақты түрінде түсірілген. Аңызын айтып, күйін тартып берген Н.Шәменұлы (1883-1979), жазып алған М.Жарқынбаев . Бір жесір кемпірдің жалғыз баласы болады. Ол құс салып, ит жүгірткен саятшы екен. Қашқан аңды құтқармаймын. Ұшар деген тазысы, желмен жарысқан жүйрік аты бар екен. Күндердің күнінде жігіт кенеттен қайтыс болады. Сол кездегі елдің әдет-ғұрпы бойынша, өлікті жерлегеннен кейін жұрт қоныс жаңартып, басқа жерге көшеді екен. Жаңа орынға көшіп келгеннен кейін кемпір баласынан қалған көзі - тазыны іздесе, ол ұшты-күйді жоқ боп шығады. «Ескі жұртта қалған болар!» - деп, ана бұрынғы қоныстарына қайтып келсе, айтқандай-ақ Ұшар иесін қиып кете алмай, мола басында сай-сүйекті сырқырата аспанға қарап ұлып отыр екен. Мұны көрген ана: «Жалғызымнан айрылдым , Қанатымнан қарйылдым Ұшар, Ұшар, кә, кә...» - деп аңырайды. Иен далада жалғызының артында қалған ана мен иесінен айрылған тазы - қос мұңлық қосылып күіренеді.…