Дәнекерлеу технологиясы бойынша студенттерге материал

Баяндама ДӘНЕКЕРЛЕУ ТЕХНОЛОГИЯСЫ

Орындаған: Айдарбеков Б

Шардара 2018 жыл

№16 КОЛЛЕДЖ МКҚК

САПА МЕНЕДЖМЕНТІ

Дәнекерлеу технологиясы

Қолмен доғалық дәнекерлеуге жиектерді дайындау газ кескіштердің немесе метал өңдегіш қол аспабының көмегімен жүзеге асырылады. Түйіскен жерлерде жиектердің бір-бірінен асып түсуіне А рұқсат етіледі:

А = 0,ls. (1.6)

Өзінен қалыңдау бөлшекте әркелкі қалыңдықтағы табақтарды аралық дәнекерлеу кезінде табақтың бір жағынан немесе екі жағынан да қисайтылуы жүзеге асырылады. Қалыңдығы 6 . .. 8 мм-ге дейінгі табақтарды бір жағынан аралық дәнекерлеуге болады, қалыңдығы 12 ... 14 мм-ге дейінгі табақтарды жиектерін көмкермей-ақ, екі жағынан аралық дәнекерлейді. Қалыңдығы 15 мм- ден асатын табақтар, әдетте, жиектері көмкеріліп барып дәнекерленеді. Жиектерді бөлшектеу жіктің ықтимал аз көлемінде электродты еркін игеру мүмкіндігін қамтамасыз етуі тиіс. Сондай-ақ, жиектерді бөлшектеу арқылы дәнекерлеу екі жағынан орындала алады. Бұл, қайта дұрысырақ, өйткені, балқитын металдың көлемі, электродтар шығыны, бөлшекке бөлінетін жылу мөлшері, сонымен бірге оның пішінінің өзгеру деңгейі азаяды.

Доға пайда болған кезде, электрод пен дәнекерленетін бұйымның арасындағы кернеу 60 В, ал, кейбір маркалы электродтар үшін 70 В-дан сирек болуы қажет. Доғаның туындауы электрод ұшының бұйымға қысқа мерзімді жанасуы арқылы жүзеге асады. Тұтанудың негізгі екі тәсілі бар: «шоқу» («клевком») және «шағу» («чирком»).

Бірінші тәсілді қолдану кезінде электродтың бүйіржағымен дәнекерленетін жерге жай ғана соққылайды, сонан соң, электродты 4 ... 5 мм-ге жоғарыға немесе жанына қарай алыстатып, оны дәл сондай биіктікке көтереді. Екінші тәсілді қолдану кезінде қозғалыстың соңында бүйіржақ жиектің астында қалатындай етіп электродтың бүйіржағымен шағады.

Доғаны туғызудың екінші тәсілі жаңа ғана ауыстырылған электродта қолданылады. Доға пайда болғаннан біршама уақыттан кейін еріген электродтың бүйіржағының жабынында қалқа пацда болады (1.13- сурет). доғаның қайта пайдаболуы кезінде электрод бүйіржағын дәнекерленетін бөлшекке қатты ұру арқылы қалқаны бұзып жіберген жөн. Егер доға пайда болған сәттегі электрод бүйіржағы мен жиектің арасындағы ара қашықтық 5 ... 6 мм-ден көп болатын болса, доға туындамауы да мүмкін. Электродты жұлып алу кезінде, қорек көзі доғаның пайда болуы үшін қажетті кернеудің 20 ... 25 В-ға дейін жылдам өсуін қамтамасыз ету қажет. Доға пайда болғаннан кейін, оны жиектердің балқуын қамтамасыз етіп, балқыған металдың керекті көлемін алатындай етіп, жылжытып отыру қажет. Бұл үшін доғаның ұзындығы тұрақты түрде демеліп отырады да, электрод балқу дәрежесіне қарай бұйымға біркелкі жеткізіледі.доға ұзындығының кемуі жіктің қалыптасуын нашарлатумен қатар, электродтың бөлшекке қарсы қысқа тұйықталын туғызуы мүмкін. Доғаның ұзындығының артуы толығымен дәнекерлену тереңдігінің азаюына, электрод металының шашырауына,, жік металында газдардың еруін арттыруға, оның сапасының төмендеуіне және ұсақ тесіктердің пайда болуына әкеп

1.13-сурет. Ерітілген электродтың бүйіржағы:

1 — сояу; 2 — жабын; 3 сояудың ерітілген бүйіржағы;

б

Электродтың тік сызықты ілгерілемелі қозғалысы кезінде жіктің ені e, әдетте, мынаны құрайды:

e = (0,8 ... 1,5)d3, (1.7)

мұндағы d3— электрод сояуының диаметрі.

Мұндай жіктер бөлшектеу арқылы түбірлі түйіскен жерлерді дәнекерлеу немесе жұқа металды дәнекерлеу кезінде дұрысырақ. Қалыпты түрде қалыптасқан жік, әдетте, ендірек болады:

e= (3...5)d3. (1.8)

Электродтың ұшын түрлі траекториялар бойынша жікке көлденең жылжытып отыру арқылы жікті ұлғайтуға қол жеткізуге болады (1.14- сурет).

Ұзындығы 250 мм-ге дейінгі жіктер шартты түрде қысқа деп есептеледі, 250 ... 1 000 мм — орташа, 1 000 мм-ден асатын жіктер — ұзын болып саналады. Басым жағдайларда, қолмен доғалық дәнекерлеу кезінде қысқа және орташа жіктер орындалады. Қысқа жіктер «өткелді» дәнекерлеу арқылы, ал орташа жіктер пішінін өзгерту ықтималдығы

1.14-сурет. Дәнекерлеу кезіндегі электрод ұшының жікке көлденең қозғалысының траекториясы

1.15-сурет. Түрлі ұзындықтағы жіктерді орындау тәсілдері:

а — «өткелді»; б — ортасынан шеттеріне қарай; в — керісатылы; 1 — 8 — жіктерді орындау кезектілігі болған жағдайда ортасынан шеттеріне қарай дәнекерлеу немесе, ұзын жіктер секілді, кері сатылы тәсілмен дәнекерлеу орындалады (1.15-сурет). Соңғы жағдайда жік бірнеше телімдерге бөлінеді, ол телімдер әрбір кезекті телімнің алдыңғы телімді баса жабуымен қатар, жалпы дәнекерлеу бағытына қарсы бағытта кезектілікпен дәнекерленіп отырады. Телімдердің ұзындығын бүкіл телім бір электродпен дәнекерленетіндей етіп (100 ... 300 мм) таңдаған жөн және бір телімнен екінші телімге өту электродты ауыстырумен қатар келгені дұрыс, өйткені бұл уақытты үнемдейді.

Дәнекерлеу кезіндегі өткелдер саны қосындылардың түйісетін жерлері жиектерінің қалыңдығына немесе бұрыштық қосылыс жігі катетінің берілген шамасына тәуелді (1.3-кесте).

Егер әрбір өткелден металға деген жылу әсерін азайту қажет болғанда, мәселен, коррозияға төзімді болаттарды дәнекерлеу кезінде, өте қалың бөлшектерді көп өтпелі дәнекерлеу кезінде бөлшектеулерді толтыруды жіңішке біліктердің көмегімен енгізуге болады. Егер қатты қызған кезінде болат өз қасиеттерін жоғалтуға бейім болмаса, онда бөлшектеулерді толтыруды жалпақ біліктердің көмегімен енгізуге болады.

1.3-кесте. Түйіспелі және бұрыштық қосындыларды дәнекерлеу барысындағы өткелдердің санын таңдау

Түйіспелі қосындылар Бұрыштық қосындылар

Жиектердің қалыңдығы, мм

Қайта

дәнекерлеусіз өткелдер саны

Жік

катетінің шамасы, мм

Қайта

дәнекерлеусіз өткелдер саны 2 1 2 1

1.16-сурет. Көп өтпелі дәнекерлеу барысында бөлшектеуді толтыру тәсілдері: а — шашыраңқы түрде; б — каскадты; в — төбешік түрінде; 1 — 4 — қабаттардың сандары; s— жиектің қалыңдығы

Кернеуді азайту мен бөлшектердің пішінін өзгерту дәрежесін төмендету үшін бөлшектеулерді толтыруды шашыраңқы түрде, каскадты және төбешік түрінде енгізуге болады (1.16-сурет). Каскадты тәсілді қолдануда бөлшектердің түйіскен жерлері қысқа телімдерге бөлшектенеді де, әрбір келесі телімді дәнекерлеу аяқталған кезде жік алдыңғы телімнің бұрын салынған, бірақ әлі суып үлгермеген қабатына түсіріледі. Төбешік түрінде дәнекерлеу каскадты тәсілдің бір түрі болып табылады және ортасының шеттерімен түйіскен жерлеріне түсіріледі; екі дәнекерлеуші қатар жұмыс істегенде жақсы нәтижеге қол жеткізіледі.

Егер жіктің соңында доғаны бірден кесіп тастаса, онда дәнекерлеу науасының кратері жікте шұңқыр түрінде қалып қояды. Кратерде металды отырту кезіндегі металдың кристалдануы барысында жарықшақтар, қабыршақтар және басқа да ақаулар пайда болады. Сондықтан, жікті аяқтаған сәтте біршама уақытқа электродтың жылжытылуын тоқтатып, сонан соң, оны доға үзілгенге дейін біртіндеп көтеру қажет.

Дәнекерлеу түзімдері. Дәнекерлеу түзімі деп қажетті өлшемдердегі, пішіндердегі және сападағы дәнекерлеу жігіне қол жеткізуді қамтамасыз ететін