Дастархан дәстүрлері қысқа мерзімді жоспар 9-сынып

Пәні: қазақ тілі Мектеп: № 3 ЖОББМ, г. Жезказган Мұғалімнің аты-жөні: Альмишева Ляззат Шайзаевна Сынып: 9 Қатыспаған оқушылар саны: ______________________ Қатысқан оқушылар саны: ________________________

Сабақ тақырыбы: Дастархан басында сақталатын дәстүрлер мен ырым- тыймдар Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары (оқу бағдарламасына сілтеме)

Білімділік: Сөйлесу әрекетіне жетелейтін қарапайым сөйлем үлгілерін қолдану негізінде оқушыларға тыйым сөздер жайлы ақпарат беру. Дамытушылық: Шағын мәтіндер негізінде оқушылардың тыйым сөздер туралы дүниетанымын кеңейту. Тәрбиелік: Тілдік коммуникация барысында салт дәстүрді құрметтеуге тәрбиелеу. Жетістік критерийлері:

Оқушының төменгі жетістігі (ОТЖ): тақырыпқа қатысты жаңа сөздерді толық меңгереді, қазақша тыйым сөздер туралы ақпарат береді. Оқушының орташа жетістігі (ООЖ): қазақ тілінде қарапайым сөйлеу үлгілері арқылы отбасылық қарым- қатынастарды сипаттайды. Оқушының жоғарғы жетістігі (ОЖЖ): тақырып аясында мәтін құрайды, сыныптастарымен тілдеседі. Күтілетін нәтижелер:

Тақырыпқа қатысты жаңа сөздерді толық меңгереді, мәтіннің мазмұнын түсінеді, өз ойын дәлелдеп жеткізеді Жаңа сөздер: Сабақта қолданылатын материалдар:

Интерактивті тақта, плакаттар, маркерлер, карточкалар, стикерлер, смайликтер

Оқыту әдістері: «Көңіл-күйді анықтау» тренингі, Стратегия: «Визуальные изображения. Работа с фотографиями. Использование фото», «Смотри-закрой-скажи-напиши-проверь» тәсілі, «Бағдаршам» әдісі, «Голосование точками» әдісі, «Кулак- ладонь» әдісі, Стратегия: “Своя игра”, Стартегия: «1 минутное эссе» Дереккөздері: Әдістемелік құрал, дидактикалық материалдар, сөздік.

Тапсырмалар : Сабақ барысындағы мұғалім мен оқушының іс-әрекеті:

Тапсырма

Мұғалімнің іс-әрекеті Оқушының іс-

әрекеті Оқушыларға психологиялы қ ахуал туғызу

Мұғалім «Көңіл күйді анықтау» тренингінің негізінде сабақ басында оқушыларға А4 парағы мен маркерлер таратады. - Топқа бөлу. /Оқушыларды геометриялық фигуралар арқылы топқа бөлу/ Топтың ережесін қайталау:

Оқушылар параққа маркермен өзінің көңіл күйін сипаттайтын сурет (смайлик) (күліп немесе

1.Тыңдай білейік. 2. Біреу сөйлегенде, оның сөзін бөлмейік! 3. Басқалардың пікірлерін сыйлайық! 4. Жеке бастың қасиеттері сыналмай, тек пікірлері ғана сыналады. 5. Әрбір қатысушы өз пікірін келтіруі керек. 6. Мәселе жеңіске жетуде емес, басқалардың пікірін тыңдай білу. 7. Бірлесе жұмыс істеуге ұмтылайық! 8. Жанжалдарды болдырмауға ұмтылайық! - Балалар, сонымен бүгін біздің сабақтың тақырыбын кім айтады? /Оқушылар сабақтың тақырыбын айтады/. Оқушылар өздеріне сабақтың мақсатын қояды: І топ: 1-2 оқушы өздеріне қойған сабақтың мақсатын айтады; ІІ топ: 1-2 оқушы өздеріне қойған сабақтың мақсатын айтады; ІІІ топ: 1-2 оқушы өздеріне қойған сабақтың мақсатын айтады

езу тартып тұрған, қабағы түюлі, бейтарап, т.б.) салады.

Өткен сабақты тексеру

Үй жұмысын тексеру: "Қазақтың дастарханы" атты тақырыпқа хабарлама жазып келу. Стратегия: «Визуальные изображения. Работа с фотографиями. Использование фото». 1. Ученики могут выбрать фото (например, наиболее понравившееся или фото), к которому им необходимо придумать название. 2. Попросите учеников задать вопросы к фотографии и записать их вокруг изображения. 3. Или же ученики могут выдвигать идеи, основанные на изображении, записывая вокруг него мысли, идеи и слова, которые приходят им в голову, когда они впервые видят изображение. 4. Ученики могут сделать фотографии цифровой камерой и включить их в коллажи, презентации и т.п. Бағалау. «Бағдаршам» әдісі

Жазылым. Хабарлама жазады

Қызығушыл ықты ояту

Сөздікпен жұмыс: «Смотри-закрой- скажи-напиши-проверь» 1. Сөздерге мұқият қара; 2. Бір неше рет қайтала; 4. Сөздік дәптеріне жаз; 5. Өзіңді тексер; дәм-пища, еда тартымды-привлекательный

Жазылым. Жаңа сөздерді жазады, өздерің бағалайды

қонақтар-гости мәзірі-меню төр-почетное место в комнате бата жасау-произнести пожелание (после угощения) ас қайыру-благодарить за угощение сыйлы адам-уважаемый человек

Бағалау. «Голосование точками» әдісі

Мағынаны тану

Мәтінмен жұмыс: Стратегия: «Своя игра» Қазақ дастарқаны І топ: мәтінді түсініп оқу, аудару Қазақ халқы үшін дәмнен, дастарқаннан үлкен нәрсе жоқ. Дастарқан әрқашанда бай әрі тартымды болған. Оның ертеден келе жатқан бай тарихы, қонақ күтуде қалыптасқан тамаша дәстүрлері бар. Ежелгі дәстүрлер бойынша ас ішер алдында және ас ішіліп болғаннан кейін қонақтардың қолдарына су құйылады. ІІ топ: мәтінді түсініп оқу, аудару Дастарқанға ең бірінші болып нан қойылады. Дастарқан қазақ халқының дәм - тұз, ас деген киелі ұғымға балайтын барлық тағамдардың мәзірін қамтиды. Дастарқан кімнің құрметіне жасалса, төрде, яғни дастарқан басында сол адам отырады. Бата жасау, ас қайыру сияқты жораларды сол сыйлы адамнан күтеді. Дастарқан киелі болғандықтан, халқымызда арнайы дастарқан басындағы ырым - тыйымдар, салт -дәстүрлер бар. ІІІ-топ. Мәтін бойынша сұрақтарға жауап беру:

1. Қазақ халқы үшін дастарқан қандай рөл

атқарған? 2. Дастарқанда қандай тағамдар болады? 3. Дастарқанға ең бірініші қандай тағам

әкелінеді? 4. Дастарқан төрінде кімдер отырады? 5. Дастарқан басындағы сыйлы адамнан

не күтеді? Бағалау. «Бас бармақ» әдісі

Оқылым. Айтылым. Жазылым. Мәтінді түсініп оқиды, аударады, сұрақтарға жауап береді, бір - бірін бағалайды

Танымдық сәт: Сен білесің бе? Познавательная минутка: А знаешь ли ты? Танымдық сәт: “Оқыңыз, қызық!” Познавательная минутка: /“А знаешь ли ты?”/

Тыңдалым. Оқушылар қосымша мәліметті тыңдайды

Уже древние греки вытирали руки и губы во время еды специальными салфетками. Их делали из огнеупорного материала асбеста. После кушания салфетки не стирали, а бросали на несколько минут в огонь. После этого ими опять можно было пользоваться. Салфетки гостям раздавал сам хозяин. Танымдық сәт: “Оқыңыз, қызық!”Познавательная минутка: /“А знаешь ли ты?”/

Орташа есеппен алғанда, адам өз ғұмырында 6-7 жыл тамақ ішеді екен. Өмірінің 1 жыл 195 күні ас дайындауға кетсе, шамамен 40 тонна ас ішеді екен. Танымдық сәт: “Оқыңыз, қызық!” Познавательная минутка: /“А знаешь ли ты?”/

Орта ғасырларда князьдардың үйлерінде дастрақан жасаудың бірегей әдісі кең таралған. Салтанатты түскі тамақ кезіңде қызметшілер залға атқа мініп келіп, қонақтарға табақтар мен құмыраларды тура ат үстінде отырып берген де, қалдықтарды итке тастаған. Қолдың майын жануарлардың терісіне сүрту керек болған. Табу. Тыйым-запрет. Қазақ халқының ырым -тыйымдары.

• Табу сөз (бұрмалау) - қазақ дәстүрі бойынша тура айтуға тыйым салынғандықтан, бұрмалап аталған сөз. • Табу – индонезия тіліндегі «тыйым салу» деген мағынадағы сөзден шыққан. Бұл ұғым қазақ салт - дәстүрінде жиі қолданылады. Мәселен, жаңа түскен келіннің күйеуінің туыстарын өз атымен атамай, оларға лайықтап ат қоюы. • Табу сөздердің көпшілігі әр түрлі наным -сенімнен, ырымдардан туындаған. У казахов с древнейших времен существует такое понятие как табу (запрет). Как и у других народов, и у казахов существовали запреты, порой основанные на суевериях. Например: обнимают колени те, кому больше некого обнять; свистеть в доме - высвистывать благополучие; наступать на порог, а также дарить близким людям нож или собаку - к вражде и т.д. Были запреты и