Delphi бағдарламасы бойынша тоғызыншы сынып оқушы жұмысы

Delphi — Коринф бұғазының жағалауындағы ежелгі грек қаласы Дельфы атынан алынған. Delphi жүйесі бүгінгі күнде бағдарламаларды жасауға арналған кең қолданылатын жүйелердің бірі болып табылады. Delphi жүйесін Borland фирмасының бағдарламалаушылары 19 жылы жасаған болатын. Delphi жүйесі бағдарламаларды жасаудың визуалды ортасы болып табылады. Оның құрамындағы саймандар мен компоненттердің көмегімен бағдарламалар жобалары құрастырылады. Сонымен қатар Delphi жүйесі Windows амалдық жүйесі үшін және арнайы серверлер үшін бағдарламаларды жасай алады.

3.1 ADDITIONAL ПАРАҒЫНЫҢ КОМПОНЕНТТЕРІ. BITBTN ЖӘНЕ SPEEDBUTTON БАТЫРМАЛАРЫ

Additional парағының құрамына сұхбаттасу терезелерін орнату үшін қолданылатын келесі компоненттер кіреді.

Сурет 36. Additional парағы

BitBtn – Бетінде суреті және жазуы бар нұсқаулық батырма.

SpeedButton – пиктограммалық батырма.

MaskEdit – арнайы мәтіндік редактор. Енгізілетін мәтінді сүзгілеуге мүмкіндік береді.

StringGrid – жолдар кестесі. Бұл компонент мәтіндік ақпаратты кесте түрінде шығаруға мүмкіндік береді.

DrawGrid – кез- келген түрдегі мәліметтерден тұратын еркін кесте (тіпті сурет те болуы мүмкін)

Image – сурет. Бұл компоненттің көмегімен суреттерді,

пиктограммалар мен метафайлдарды шығаруға болады.

Shape – фигура. Бұл компоненттің көмегімен әр түрлі

фигураларды (төртбұрыш, эллипс, шеңбер т.с.с.) формаға орналастыруға болады.

Bevel – жиек. Терезенің аумағын үш өлшемді қоршаумен немесе белдеулермен жиектеу үшін арналған.

ScrollBox – орағыш жолақтар тақтасы. Егер тақташадағы орналыстырылған компоненттер ашылған терезеде толығымен көрсетілмесе, онда белдеулер автоматты түрде орнатылады.

CheckListBox – ұсынылған тізімнен бірнеше опцияларды таңдауға мүмкіндік туғызады (әр опция CheckBox ауыстырғышымен қамтылған).

Srlitter – шекара. Бұл компонент формадағы екі көрінетін компоненттер аралығында орналасады және бағдарламаның орындалу барысында компоненттерді арасындағы шекарасын жылжытуға мүмкіндік туғызады.

StaticText – статикалық мәтін, Label -ден айырмашылығы – өзіндік Windows терезесімен қамтылған. Сондықтан бұл терезедегі мәтінді жиектеуге болады.

Application-Events – Егер бұл компонент формаға орналыстырылса, онда Windows-тің бағдарламаға арналған хабарлары сол терезеге шығарылады.

Chart – диаграмма. Бұл компонент мәліметтерді графикалық жолмен беруге арналған арнайы тақташаларды құруды жеңілдетеді.

Standard парағында орналасқан Button батырмасы стандарт батырма болып табылады да, қосымша жасауда жиі қолданылады. Ал Additional парағында батырманың ерекше түрі –Bitbtn қолданылады. Бұл батырманың қарапайым батырмадан айырмашылығы- оның бетіне сурет орналастыруға болады. Батырма бетіндегі жазу Caption қасиеті арқылы қойылады.

Bitbtn батырмасының Kind қасиеті батырма түрін анықтайды. Бұл қасиеттің қалыпты жағдайдағы мәні- bkCustom. Одан басқа да мәндері: bkOK, bkCancel, bkHelp, bkYes, bkNo, bkClose, bkAbort, bkRetry, bkIgnore, bkAll. Бұл батырмаларда сәйкес жазу мен пиктограмма орнатылған. (47- сурет)

Батырма бетіне сурет Glyph қасиеті арқылы қойылады. Объект бақылаушысы терезесіндегі Glyph қасиетінің жанындағы көп нүктелі жолды шерткен кезде шағын терезе ашылады. Одан Load батырмасын шертіп, қажетті bmp типті файлды таңдау керек. Delphi-де батырмалар үшін суреттердің мол жиынтығы бар. Олар әдетте \program files\common files\borland shared\ Images\Buttons бумасында орналасады.

Кез- келген батырманың негізгі оқиғасы- OnClick. Ол батырманы шеркен кезде пайда болады.

Сурет 37. Bitbtn батырмасының Kind қасиетінің мәндері

Мысал17. Сәйкес батырмаларды шерткенде экранға ағымдық уақыт, ағымдық дата шығатын және Edit компонентіндегі мәтінді алмастыру буферіне қиятын, көшіретін және қоятын және форманы жабатын код жазыңдар. (38- сурет)

Сурет 38. Жоба интерфейсі

Шешуі:

procedure TForm1.BitBtn1Click(Sender: TObject);

begin

Edit1.Text:=TimeToStr(Time);

end;

procedure TForm1.BitBtn2Click(Sender: TObject);

begin

Edit2.Text:=DateToStr(Date);

end;

procedure TForm1.BitBtn3Click(Sender: TObject);

begin

Edit3.CutToClipboard;

end;

procedure TForm1.BitBtn4Click(Sender: TObject);

begin

Edit3.CopyToClipboard;

end;

procedure TForm1.BitBtn5Click(Sender: TObject);

begin

Edit3.PasteFromClipboard;

end;

SpeedButton батырмасы

Delphi- де батырманың 3 түрі бар:

Button – стандарт батырма

BitBtn- суретті батырма

SpeedButton- тез ену батырмасы.

SpeedButton батырмасы түрі және функционалдық мүмкіндіктері бойынша BitBtn суретті батырмаға ұқсас. Одан айырмашылығы бұл батырма TGraphicControl класына жатады және басқарудың терезелі емес элементі болып табылады.

Бұл батырма құралдар панелін жасауда қолданылады. Басқа батырмалардан айырмашылығы SpeedButton батырмасы ауыстырып- қосқыш ретінде қолданыла алады. Сондықтан бұл батырманың қалыпты жағдайдағы және шарткен жағдайдан өзге 3- жағдайы таңдалған немесе қосылған жағдайы болады. Батырманың таңдалғандығы оның Boolean типті Down қасиеті арқылы анықталады. Бұл қасиеттің мәні true болса, онда батырма таңдалған, керісінше жағдайда таңдалмаған.

Мысал: Speedbutton1.down:=true;

SpeedButton батырмасын ауыстырып- қосқыш ретінде қолданудың белгілі бір ерекшеліктері бар. Барлық мұндай батырмалар топқа біріктіріледі, мұндай батырмалардың әрбіреуі топтардың біреуіне тиісті. Батырмалардың топқа тиістілігін Integer типті GroupIndex қасиеті анықтайды. Қалыпты жағдайда бұл қасиеттің мәні 0- ге тең және батырма топқа тиісті емес. GroupIndex қасиетіне бірдей мән беру арқала әртүрлі батырмаларды бір топқа біріктіруге болады. Бұл жағдайда топтың барлық батырмалары келісімді түрде жұмыс істейді, егер бір батырма таңдалса, қалған батырмаларды таңдау автоматты түрде ажыратылады.

Мысалы: MS Word мәтіндік редактордағы форматтау құралдар панеліндегі өзара тәуелді мәтінді туралау батырмалары (сол жақ шеті, оң жақ шеті, центрі және ені бойынша)

Бұл батырмалардың барлығының GroupIndex қасиетінің мәндерін бірдей етіп қою керек. Мысалы: GroupIndex=5

Нәтижеде жоғарыдағы 4 батырма бір- біріне тәуелді жұмыс жасайды. Бір батырманы таңдағанда басқа батырмаларды таңдау автоматты ажыратылады.

Батырма басқа батырмалардан тәуелсіз жұмыс істеуі үшін 1 батырмадан тұратын әртүрлі топ жасалады. Бұл жағдайда мұндай батырмалардың GroupIndex қасиетіне әртүрлі мәндер меншіктеледі.

Мысалы: MS Word мәтіндік редактордағы форматтау құралдар панеліндегі өзара тәуелсіз қаріп стилін таңдау батырмалары (жартылай қою, көлбеу және асты сызылған)

Бірінші батырма үшін GroupIndex=1, екіншіде GroupIndex=2, үшіншіде GroupIndex=3.

Мұнда бірнеше батырманы қатар таңдауға болады.

SpeedButton батырмаларын таңдау мүмкін болған жағдайда Boolean типті AllowAllUp қасиеті бұл батырманы қайта шерту арқылы таңдалмаған жағдайға оралу мүмкіндігін анықтайды. Егер AllowAllUp=true болса, онда мұндай аыйрып- қосу мүмкін болады. SpeedButton батырмасының BitBtn батырмасынан айырмашылығы оның бетіндегі сурет 3 емес, 4 жеке бейнеден тұрады. Сондықтан, бұл батырма үшін NumGlyph қасиетнің максимал мәні 4- ке тең.

SpeedButton батырмасының Boolean типті flat қасиетінің мәні true болса, батырма жақтауы көрінбейтін жазық батырма шығады, яғни батырманы қазіргі заманғы стильде безендіруге мүмкіндік береді.

Бұл батырманың бетіндегі жазу Caption қасиеті, ал батырма бетіндегі сурет Glyph қасиеті арқылы қойылады.

Мысал18: Формаға панель компонентін және онда қаріп стилін (жартылай қою, көлбеу және асты сызылған) таңдайтын 3 SpeedButton батырмаларын орналастырып, сәйкес батырманы таңдағанда RichEdit1 мәтіндік өрісіндегі мәтіннің қаріп стилі сәйкесінше өзгеретін жоба жасаңдар. (39- сурет)

Сурет 39. Жоба интерфейсі

SpeedButton1, SpeedButton2, SpeedButton3 батырмаларын алып, олардың келесі қасиеттері орнатылады:

SpeedButton1.GroupIndex:=1;

SpeedButton2.GroupIndex:=2;

SpeedButton3.GroupIndex:=3;

SpeedButton1. AllowAllUp:=true;

SpeedButton2. AllowAllUp:=true;

SpeedButton3. AllowAllUp:=true;

Сонан соң 3 батырмаға келесі код жазылады:

procedure TForm1.SpeedButton1Click(Sender: TObject);

begin

if SpeedButton1.Down=true Then RichEdit1.SelAttributes.Style:=[fsBold]

Else RichEdit1.SelAttributes.Style:= [];

end;

procedure TForm1.SpeedButton2Click(Sender: TObject);

begin

if SpeedButton2.Down=true then RichEdit1.SelAttributes.Style:=[fsItalic]

Else RichEdit1.SelAttributes.Style:= [];

end;

procedure TForm1.SpeedButton3Click(Sender: TObject);

begin

if SpeedButton3.Down=true then RichEdit1.SelAttributes.Style:=[fsUnderLine]

Else RichEdit1.SelAttributes.Style:= [];

end;

Delphi- де авторлық батырма жасау

Delphi - дің стандарт батырмаларын қолданып қана қоймай, өз авторлық батырмаңды да жасауға болады. Ол үшін кәсіби графиктік редактор арқылы (Мысалы: Adobe PhotoShop) батырманың төмендегі үш күйінің суреті салынады:

1) батырманың қалыпты жағдайдағы күйі

2) батырма үстіне маус көрсеткішін жақындатқан кездегі күйі

3) батырманы шеркен жағдайдағы күйі

Осы аталған үш күйге сәйкес сурет салып, олар jpg типті файлда сақталады: 1.jpg- батырманың қалыпты жағдайдағы, 11.jpg- батырма үстіне жақындатқан жағдайдағы, 111.jpg- шеркен жағдайдағы күйлеріне сәйкес файлдар (батырма өлшемі Height =65, Width =129) .

Сурет 39. 1.jpg файлы

Сурет 40. 11.jpg файлы

Сурет 41. 111.jpg файлы

Сонан соң, Delphi формасына батырма өлшеміндей (Height =65, Width =129) Image компоненті қойылып, оның Picture қасиетіне 1.jpg суреті орнатылады. Image компонентіне маусты жақындатқандағы (Image1MouseMove), оны батырма сияқты шерткендегі (Image1MouseDown) және маусты формада жылжытқандағы (FormMouseMove) оқиға өңдеушілеріне сәйкес төмендегі кодтар жазылады:.

procedure TForm1.Image1MouseMove(Sender: TObject; Shift: TShiftState; X,

Y: Integer);

begin

Image1.Picture.LoadFromFile('c:\11.jpg')

end;

procedure TForm1.Image1MouseDown(Sender: TObject; Button: TMouseButton;

Shift: TShiftState; X, Y: Integer);

begin

Image1.Picture.LoadFromFile('c:\111.jpg');

end;

procedure TForm1.FormMouseMove(Sender: TObject; Shift: TShiftState; X,

Y: Integer);

begin

Image1.Picture.LoadFromFile('c:\1.jpg');

end;

БАҚЫЛАУ СҰРАҚТАРЫ:

1. Additional парағында қандай негізгі компоненттер бар?

2. BitBtn және Button батырмаларының айырмашылықтары қандай?