Дене массасы және инерция құбылысы конспектісі

Дене массасы. Инерция

Денелердің өзара әрекеттесу кезіндегі жылдамдықтарының өзгеру дәрежесін анықтайтын физикалық шама масса деп аталады. Масса m (кг).

Екі дененің массаларының массаларының қатынасы олардың әрекеттесуі кезінде тыныштық күйінен шыққанда алатын жылдамдықтарның қатынасы кері пропорционал болады:

Төбешіктен жылдам сырғанап келе жатқан жеңіл арбашаны адам қолымен оңай тоқтата алады, ал автомобильді тіпті баяу жылжып келе жатса да тоқтату оңай соқпайды.

Осындай мысалдар қозғалыстағы денені оның массасына да, жылдамдығына да байланысты болатын қандай да бір шамамен сипаттауға болады деген қорытындыға әкеледі. Мұндай физикалық шама дене импульсі (гр. impulsus—"соққы" дегенді білдіреді) немесе қозғалыс мөлшері деп аталады. Сонымен, дененің массасы мен оның қозғалыс жылдамдығының көбейтінідісіне тең болатын физикалық шама дене импульсі деп аталады:

Екі дененің қысқа уақыттағы әрекеттесіп, жылдамдығын өзгеруін соққы (соқтығысу) деп атайды.

Механикада соққының екі түрі белгілі:

Абсолют серпімді – соқтығысудан кейін денелердің жеке-жеке әр түрлі жылдамдықтармен қозғалуы.

Абсолют серпімсіз – соқтығысудан кейін денелердің бірін-бірімен байланысып, тұтас бір дене тәрізді бірдей жылдамдықпен қозғалуы.

Екі дене әрекеттескеннен кейінгі денелердің алатын импульстері денелердің бастапқы импульстеріне тең болуы импульстің сақталу заңы деп аталады.

Дененің өз жылдамдығын сақтап қалу құбылысы инерция деп аталады.

Мысал: Велосипедпен келе жатқан адам кенеттен кедергіге соқтығысса, велосипед тоқтап адам өз қозғалысын жалғастырады.