Дене шынықтыру сабағында ұлтжандылыққа тәрбиелеу

ДЕНЕ ШЫНЫҚТЫРУ САБАҒЫНДА ОҚУШЫЛАРДЫ ҰЛТЖАНДЫЛЫҚҚА ТӘРБИЕЛЕУ

Г.С. Жапакова [email protected]

Ақтөбе облысы Мұғалжар ауданы Ембі қаласы

Қастерлі де қасиетті тәуелсіздігіміздің тірегі – білімді әрі саналы, парасатты, жан-жақты мәдениетті, көкірегінде Отанға деген сүйіспеншілігі бар азаматты тәрбиелеп өсіру, қазіргі заманның басты міндеттерінiң біріне айналуда. Еліміздегі білім берудің бүгінгі жағдайы қоғамдық өмірдің барлық салаларында түбегейлі мәнге ие және оның дамуы жалпы мемлекеттік саясаттың бағыттары ретінде қарастырылуда. Бұл жөнінде Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңында: «Білім беру жүйесінің басты міндеті азаматтық пен елжандылыққа, өз Отаны Қазақстан Республикасына сүйіспеншілікке, мемлекеттік рәміздерді құрметтеуге, халық дәстүрлерін қастерлеуге, Конституцияға қайшы және қоғамға қарсы кез келген көріністерге төзбеуге тәрбиелеу» - деп көрсетілген. Сондай-ақ «Білім» мемлекеттік бағдарламасындағы тәрбиелеу жүйесін жетілдірудің мақсаты: «Қазақстандық ұлтжандылық, азаматтық, ізгілік пен жалпы азаматтық, құндылықтар идеяларының негізінде тәрбиелеушінің жеке тұлға ретінде сапа қасиетін қалыптастыру» делінсе, жоғарыда көрсетілген тәрбиелеу жүйесін жетілдірудің мәнінде: «білім беру ұйымындағы ұлттық мәдени ерекшеліктерді ескере отырып, тәрбиелеудің тиімді жүйесін әзірлеу мен енгізу» – деп көрсетілген.

Ойынға зер салып, ой жүгіртіп қарар болсақ, содан үлкен де мәнді-мағыналы істер туындап өрбитінін байқаймыз. Өйткені, ең алдымен ненің болсын бас алып, жол бастар қайнар көзі болатыны белгілі. Ойынды біз бар өнердің бастауы деп білеміз. Шынында да, көне мәдениет пен әдеби туындылар, ең алдымен, сан халық жиналған думанды-сауықта, ойын-той үстінде дүниеге келіп, көптің игілігіне айналған. Сөйтіп, бүгінгі және болашақ ұрпақ ұлт ойындарының өзі адам еңбегінің жемісі, халықтың фантастикалық ой құбылысының нышаны ретінде өмірге келгенін, оның бар өнердің бастамасы, халықтың әлеуметтік-экономикалық өмірінің айнасы екенін білуге тиіс.

Қазақ халқының дене тәрбиесiне, оны шынықтыруға, ептiлiкке, денсаулықты, көңiл-күйдi көтеруге арналған осы кездегi дене тәрбиесi мен спорт нышаны ерте заманда-ақ халық кәдесiне жараған. Сөйтiп, көшпендi деп аталып келген қазақ халқы дене тәрбиесiн, оның iшiнде спортты дамытуға көп көңiл бөлгенi байқалады. Ежелден садақ тарту, бәйге, сайыс, күрес, аударыспақ сияқты спорт түрлерiмен айналысқан қазақ халқы басқа да спорт түрлерiмен айналысу арқылы өздерiнiң рухани байлықтарын жетiлдiрiп, толықтырып отырған. Халық өзiне лайықты деп санаған ұлттық спорт түрлерiн, әр түрлi дене жаттығуларын үнемi жетiлдiрiп келген. Алғашқы кезеңде спорт пен дене тәрбиесi еңбекшiлердiң денсаулығын нығайту, жалпы гигиеналық мәселелер, әскери шынықтыру даярлығын жақсарту мақсатында жүргiзiлдi. Ұлттық спорт түрлерi де жақсы жолға қойылған. Атап айтқанда қазақша күрес, тоғызқұмалақ, сайыс, аударыспақ, бәйге, көкпар, қыз қуу, жорға жарыс, атан жарыс, асық ату, бестас сияқты спорт түрiнен арнайы федерациялар құрылған. Ресми жарыстар өтiп тұрады. Тоғызқұмалақ ойыны Оңтүстік Қазақстан, Қызылорда, Қостанай облыстарында кейбiр мектептерде пән ретiнде оқытылады.

Бүкіл елімізде оқушыларды ұлтжандылыққа тәрбиелеудің басты мәселелерінің бірі – ол дене шынықтыру сабағымен терең оқыта білу. Дене шынықтыру сабағы негізі ер балалардың табиғатына тән пән. Олардың бойында Отан алдындағы жауапкершілікті қалыптастыруымыз керек. Дене шынықтырудағы ойындар баланың ептілігімен, шыңдалуымен қатар оның ақыл-ойын да дамытады. Қазіргі таңда оқушылардың дені сау, жан-жақты болғанын талап ететіні белгілі. Осы және басқа да себептерге байланысты мектеп, лицей бітірген әрбір жасөспірім оқу бағдарламасында берілген білімді толық меңгеруі тиіс. Дене тәрбиесі сабағында жоғарғы сыныптағы ер балалардың дене қасиеттерін дамыту процесінде бірыңғай заңдылықтар негізінде жүзеге асырылады: жаттығулар мен жүктемелерге сапалы көзқарас, сабаққа белсенді қатысу, ұжымдылыққа тәрбиелеу қабілеттілігін арттыру, дене мүмкіншіліктерін дамыту. Ер балалардың сапалы және болашақ өмірде керек қимыл қозғалысты жақсы және дұрыс меңгерген жағдайында денсаулығы жақсы, дене қасиеттері мен қабілеттері дамыған жауынгерді көруге болады. Біз ұрпақ…