Дене тәрбиесіндегі жүзу әдістері ғылыми зерттеу жұмысы

Мазмұны

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

І. СПОРТТЫҚ ЖҮЗУ 1.1 Жүзу спорт түрі ... ... .. . ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...... ... ... ... ... ...... 5 1.2 Халықаралық жүзу федерациясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..8

ІІ. СПОРТТЫҚ ЖҮЗУ ӘДІСТЕРІ МЕН ТӘСІЛДЕРІ 2.1 Суда жүзу техникасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .... ... ... ... ... ... ... .. .10 2.2. Жүзудің қағидалары......................................................................... ... ... .12 2.3. Суда жүзуден қазақстан бишілері ........... ... ......................................... ..16 2.4 Ашық суда жүзу .........................................................................................20

2 .5. Спорттық жүзу қауіпсіздік ережелері....................................................21

ІІІ. СУДА ЖҮЗУДІҢ ПАЙДАСЫ 3.1. Спорттық жүзу қауіпсіздік ережелері .....................................................24 ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .....................................26

ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..27

КІРІСПЕ

Суда жүзудің пайдасы жайында Миннесота Университетінің ғалымдары зерттеу жүргізген. Олардың айтуынша, жас кезінде суда жүзіп үйренген адамның миы кеш "қартаяды" екен.Сондай-ақ, олар бойды сергітіп, жағымсыз әсерлерден арылудың бірден-бір жолы – осы екенін баса айтқан.Шаршаған денеңізге энергия, қажыған ағзаңызға иммунитет сыйлайтын бұл спорт түрінің сізге берер пайдасы туралы жазбамыздан оқи отырыңыз.

1.Суда жүзу кезінде сіздің барлық бұлшық етіңіз жұмыс жасайды.Суда біресе аяқпен, біресе қолмен жүзе алмайсыз.Бәрі бір уақытта сіздің жүзуіңіз үшін қызмет етуі тиіс.Әр бұлшық ет түрліше күш алады.Сол себепті, денеңіздің бұлшық еті өз формасына қарай қалыптасып, сымбаттылығыңыз арта түседі.

2.Суда жүзу омыртқа ауруларының алдын алады.Қозғалыс дене мүшелерінің қызметін арттырып, омыртқа сүйектерінің жанындағы кішкентай бұлшық еттерді «тынықтырады». Жүзу бойынша бірінші халықаралық жарыс 1889 жылы Венгрия астанасы Будапештте өткізілді. Жүзу Олимпияда ойындарында алғашқы рет Афины қаласында 1896 жылы сынға түсті. 1908 жылы әуесқой жүзушілердің Халықаралық федерациясы құрылды (ФИНА). Аталған спорт түрі үнемі дамытылып отырды, жаңа жылдам жүзу стилдері пайда болды. 1887 жылы Ұлыбританияда өткен бірінші ресми түрдегі жарыстарда жүзушілер бір жағымен қолын шығармай ең ескі жүзу әдісін брассты пайдаланды. Ұзын және қысқа қашықтықтарға жүзудегі бірінші рекордтар брасспен жасалды. Аталған әдісті 1538 жылы даниялық Н. Бинман сипаттады. Демек,жүзудің осы түрін кезінде бақадан алды. Ұзақ уақыт бойы осы жүзу түрін «бақаша жүзу» деп атады. XIX ғасырда ол әдіс брасс деген атқа ие болды. 1928 жылы Амстердамдағы жарыста кубалық И. Индельфонсо жеңіп шықты. Ол қолымен беліне дейін қармау арқылы өте жоғары нәтижені көрсетті. 1954 жылы кеңестік жүзгіш М. Петрусевич әлемдік рекорд орнатты, ол судың жарты бөлігін астымен жүзіп өтті. Сонымен, су астымен қолымен белінен дейін қармау арқылы сүң

жылы жүзіп, 100 метр қашықтықта әлемдік рекорд орнатты, ол 1 мин 10,8 секунд уақытына тең болды. Осы жылы оның рекордын кеңестік теңізші Семён Бойченко озып, ол тура сол қашықтықты 1 мин 8 сек. жүзіп өтті. 1948 жылы Олимпиядада брасспен жүзетін спортшы жарыс финалында ең төмен нәтижені көрсетті. Осыдан кейін ФИНА брасс және баттерфляй бойынша жарыстарды бөлек жүргізуді шешті. Сол жылдары жылдамдықдыбаттерфляй бекітілді — ол дельфин: аяқты қозғаудың орнына брасс техникасында спортшы денесімен толқын тәріздес қозғалыс жасады оған аяғын да қозғау қосылды. Жылдамдығы жоғары болып ерекшеленген осы әдісті бірінші рет американдық Д. Зиг 1935 жылы көрсетті. 1953 жылы әдістің көмегімен әлемдік рекордты венгр Дьёрде Тумпек жасады. Содан бері спортшылар баттерфляйдің жылдамдықты түрлерін ғана пайдаланып отыр. Суда жүзу спорты еркін, бірақ баттерфляй, синхронды және су астында жүзу сияқты бірнеше түрге бөлінеді. Солардың ішінде ең көріктісі - синхронды жүзу. Бұл спорт түрі Қазақстанда 80-жылдардан бастап дами бастаған. Қыздардан құрылған команданы жаттықтыру үшін Украинадан арнай тәжірибелі мамандар шақырылды. Әлемге танымал спорт шеберлерінен машыққан бойжеткендер 1992 жылы Барселонада және 2

І. СПОРТТЫҚ ЖҮЗУ

1.1 Жүзу – спорт түрі

Жүзу, спорттық жүзу – спорт түрлерінің бірі. Спорттық жүзу жарыстары еркін (кроль), брасс, баттерфляй, шалқалап жүзу, тағы да басқа тәсілдерімен 50 метрден 1500 метр қашықтық аралығында өткізіледі. Сондай-ақ жүзудің қолданбалы, су астында жүзу, синхронды (көркемдік) жүзу т.б. түрлері болады. Жүзудің тұрмыстық, емдік ойын түрлері де бар. Шынықтырудың ең тиімді құралы – ауа, күннің көзі мен су. Шынықтырудың ең пәрменді түрі суды пайдалану. Суды қолданғанда қажетті температураның күшін, ұзақтығын өзгерте отырып – сүртінгенде, құйылғанда, шомылғанда әр түрлі тәсілдерді пайдаланады. Әсіресе, бала ағзасына қозғалыспен қатар судың, ауаның, күн сәулесінің әсері бірге болса, шомылу мен жүзудің тигізер пайдасы өте көп. Әрдайым үнемі шомылғанда, жүзгенде адам баласының тамыр жүйесі су температурасының алмасуына тез арада ыңғайланып алады. Адам баласы судың температурасы төмендеген жағдайда да, суда ұзақ болуға үйреніп алады. Суда адам денесінің температурасы аз төмендейді де, шомылудан кейін тез өз қалпына келеді. Суыққа деген тұрақтылық пайда болады.Қазақстандағы суға секіру спорт түрі 947 жылдың жазында қазақстандықтар суға секіруден жарысқа алғаш рет қатыса бастады. Келесі жылдан бастап су

құра-жабдықтарды тастамай, тез жүзіп, сүңғи білу қажет. Суда жүзудің мынадай спорттық әдіс тәсілдері бар. Кроль – еркін жүзу (етпеттеп және шалқалап), брасс және баттерфляй (баттерфляй кейде дельфин деп те аталады). Спорттық жүзудің осы түрлерімен шұғылданатын адамдар жүзу әдістерін тыңғылықты орындауға дағдыланады. Жүзген кезде қимыл-қозғалыстың әсерінен дененің барлық бұлшық еттері жұмыс істейді, мұның өзі адамның денсаулығына және тұласына сымбатты болуына көмектеседі. Ал жүзу қашықтығын ұзартқанда, жылдамдықты шапшаңдатқанда денеге түсетін күш біртіндеп байқалады. Осыған жаттығу адамның дене құрылысының төзімділігі ұлғайтады және икемділігін арттырады. Спорттық жүзу әдістерінің өзіндік ерекше айырмашылықтары бар: аяқ-қолдың қимылдары, тыныс алу, дем шығару, жүзуді бастау сәттері, бұзылу т,б,. Мысалы: кроль әдісімен етпеттеп және шалқалап жүзгенде аяқ пен қолдың қимылын кезектесіп орындалады да, ал брасс және баттерфляй әдістерін қолданғанда қол мен аяқ қатар, бір уақытта бірдей қимылдайды.

Күш-қуатты аз пайдаланып, үлкен табысқа жету үшін спорттық жүзу әдістерімен қимылдары үнемді, дұрыс пайдалануы керек. Жүзуден бағдарламаға сәйкес ерікн әдіспен мынадай қашықтықтарды жарыстар өткізіледі: 50,100,200,400,800, 1500 метрге (жаттығушының қалаған әдісімен әдетте ең жеңіл, шапшаң әдіс болып саналатын етпеттеп кеудемен жүзу); 100 және 200 м бассейн, 100, 200 м баттерфляймен (әдеттер мұның шапшаңдылық түрі дельфин әдісімен орындалады); 100 және 200 м шалқалап кроль әдісімен жүзу; 200 немесе 400 м қашықтықты жүзуші құрама тізбектен орындайды; 50 м немесе 100 метрден (қашықтықты төртке тең бөліп) - баттерфляймен, шалқалап, брасспен, еркін әдіспен аяқтайды; эстафета (алмасу): 4Х100 м бірін-бірі ауыстыратын төрт жүзуші орындайды, жарысты шалқалап жүзу әдісінен бастайды, сонан кейін брасс, баттерфляй және еркін әдіспен аяқтайды, 4х100 м еркін әдіс – ер адамдар үшін рақаттандырады. Жүзудің қолданбалы тәсілін өзен-көлшіктерді, тоғандарды, каналдарды жүзіп өткенді, судың астынан бір зат іздегенде суға батып бара жатқан адамды құтқару кезінде кеңінен пайдалануға болады. Ол үшін жүзудің спорттық әдістерін білу шарт. Себебі адам өзін суда жақсы ұстай алмай тұрып, жүзудің қолданбалы тәс

Ал жүзе білмейтін немесі қатты ағынды су ала жөнелсе, өзін-өзі ұстай алмай, сасқалақтап су жұтып ағып кетуі ғажап емес. Қолданбалы жүзудің маңызды түрі - суға кеткен, апатқа ұшыраған адамды құтқару. Бұл түр теңізшілерге, балықшыларға, сал ағызатын жұмысшыларға, ғарышкерлерге және дене тәрбиесі мұғалімдеріне қажет. Жүзудің денсаулыққа әсері. Жүзу – дене шынықтыру үшін нәтижелі әдістерінің бірі. Ол тұрақты тазалық дағдыларын қалыптасуын мүмкіндік туғызады. Судың температурасы адамның дене қызуынан қан уақытта да төмен болады, сондықтан су ішіндегі адамның денесінен ауа кеңістігіне 50-80% артық жылу тарайды. Шомылу және жүзу дене мүшелерінің сыртұы температура өзгерістерінен, салқыннан пайда болатын ауруларға шалдықпай, төзімді болуын тәрбиелейді. Ал жүзу өзен-көлдеде өткізілетін болса, күннің шуағы мен таза ауа адам денесіне күшті әсер етеді. Жүзе – жүрек, қан тамырлары мен тыныс алу жүйелерін жетілдіруге жақсы әсерін тигізеді. Жүзумен жүйелі түрде шұғылданып жүрге адамның жүрек соғуы минутына 72-ден 48-50-ге дейін сирейді, ал қанның көлемі жүрек бір соққанда 70-80 мл-ден 120-140 мл-ге дейін көбейеді. Жүзу тыныс жүйелерін нығайтып, оның жұмысы дағдыландырып, өкпенің тұрақты сыйымдылы

1.2 Халықаралық жүзу федерациясы

Халықаралық жүзу федерациясы (ФИНА) 1908 жылы құрылған. 1991 жылы оның құрамына 128 ел кірді. Олимпиялық ойындар 1896 жылдан, дүниежүз. чемпионаттар 1973 жылдан, еуропалық чемпионаттар 1926 жылдан өткізіледі. Дене шынықтырудың бір түрі ретінде жүзумен адамдар ежелгі дәуірден бастап айналыса бастаған. Біздің жыл санауымыздың басында Римде суы жылытылатын 50x20, 100x50 метрлік үй ішіндегі бассейндер салынған. 16 ғасырдың басында жүзу спорттық сипат алды. Алғашқы жарыс 1515 жылы Венецияда өткізілді. КСРО-ның 1947 жылы Халықаралық жүзу федерациясына мүше болуы, 1952 жылдан бастап Олимпия ойындарына қатысуы жүзу спортының Кеңес Одағында, оның ішінде Қазақстанда да жедел дамуына ықпал етті.

Ұйым су спорты түрлеріндегі бәсекелестікті қадағалау үшін құрылған Әлемнің 202 жүзу федерацияларын біріктіреді.Штаб-пәтері Швейцарияның Лозанна қаласында орналасқан Қазіргі кезде ФИНА су спортының 5 түрін қадағалайды: жүзу, ашық суда жүзу, суға секіру, су добы және синхронды жүзу. ФИНА эгидасымен, екі жылда бір рет су спорты түрлерінен әлем чемпионаты өтеді.2009 жылдың 24 шілдесінде ФИНА президенті уругвайлық Хулио Маглионе болып тағайындалды.

Қазақстанда жүзу спортының дамуы Алматыда Дене тәрбиесі институтының (қазіргі Қазақ мемлекеттік спорт және туризм академиясы) ашылуымен тікелей байланысты болды. Оның түлектері 1946 жылы Бүкілодақтық жоғары оқу орындары арасындағы жарысқа қатысты. 1947 жылы алғаш рет жүзуден республикалық біріншілік ұйымдастырылып (Тастақ тоғанында), оған Алматы, Атырау, Орал қалалары жүзгіштері қатысты.

Сол жылы Қазақстан тұңғыш рет КСРО біріншілігінде бәсекеге түсті. 1948 жылы Алматыдағы Мәдениет және демалыс саябағында студенттердің күшімен 27 метрлік ашық бассейн жасалды, онда екінші республикалық біріншілік өтті. Ю.Кабин, В.Минаев, Б.Елқондиевтер бірнеше рет Қазақстанның чемпионы атанды. Құрамына қазақстандық Г.Николаев енген КСРО жүзгіштері 16-Олимпия ойындарында (Мельбурн, 1956) 4x200 метрлік эстафетада Кеңес Одағына алғашқы қола медальді әкелді. 1957 жылы Қарағандыда тұңғыш жабық бассейн іске қосылды. Тәуелсіз Қазақстан дербес қатысқан Барселонада өткен 25-Олимпия ойындарына (1992) 7 жүзгіш, ал Сиднейде өткен 27-Олимпияға (2000)…