Деректер қорларын басқару жүйесі – 11-сынып ашық сабағы

Тақырыбы: Деректер қорларын басқару жүйесі (сағат көлемі – 90 мин.).Тобы: СТ-522

Сабақтың мақсаты:Ақпараттық: Оқушыларды деректер қоры ұғымымен, оның түрлерімен таныстырып, деректер қорын құру тәсілдерін қолдана отырып, компьютермен жұмыс жасауға машықтау.Құзіреттілік: Оқушылардың ойлау қабілетін, пәнге деген қызығушылықтарын арттыру, белсенділіктерін дамыту, өзара көмектесу, жекелей жұмыс істей білу қабілеттерін дамыту.

Коммуникативтік: жауапкершілікке, шапшаңдыққа, тиянақтылыққа баулу, ақпараттық мәдениетке, компьютерлік сауаттылыққа тәрбиелеу.

Сабақтың көрнекілігі: Интерактивті тақта, компьютер, слайд-презентация, үлестірме қағаз, электрондық оқулық, Microsoft Power Point.

Мәселелер шешімі:

Сабақтың соңында оқушылар білуі тиіс:

Деректер қоры қайда қолданылады, маңызы;

Деректер қорының анықтамасы және белгілері бойынша жіктелуін;

Деректер қорын басқару жүйесін іске асырып, деректер қорын құру ;

Access программасымен жұмыс істеуге ;

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру сәті:

Амандасу;

Оқушыларды түгендеу, сыныптың сабаққа деген тазалығын тексеру;

Оқушылардың зейінін сабаққа аудару, қызығушылықтарын ояту.

ІІ. Өткен тақырыпты пысықтау:

Тұжырымдама

«Иә»

«Жоқ»

Компьютерлік жабдықтар мен қызмет көрсету жабдықтарының ерекшеліктері – компьютерлік жабдықтар, байланыс жабдықтары, көмекші материалдар мен жабдықтар бойынша сипатталады

Элементтер өз ерекшеліктеріне қарай және сол ерекшеліктеріне сәйкес ақпарат жүйесін өңдеу мен сақтауға бөлінеді.

Жүйелік талдау сатысы – ақпараттық жүйенің 1-сатысы

Математикалық жабдықтау деп – жүйедегі есептерді шешіп, ақпаратты өңдеуде қолданылатын математикалық әдістер мен үлгілер, тәсілдер қарастырылады;

Дүние жүзінде IMB СP архитектурасы бар маманданған ДК негізіндегі АЖО ең көп таралған.

Ұйымдастырушылық басқару саласындағы АЖО-ға қызмет ететіндер төмендегідей бөлінеді:

Мәліметті;Анықтамалық;

Есептегіш;Мәтінді өңдейтін.

Даталогиялық АЖО-лар АЖО шарттарындағы жұмыс жиналған тәжірибемен оның негізіндегі логикалық нәтиже көмегімен басым түрде анықталады.

Интеллектуалды АЖО-лар біріншіден мәліметке бағытталған және білімге бағытталған (даталогиялық және фактологиялық)болып 3 түрге бөлінеді.

Жүйенің даму барысы зерттеу, талдау, жобалау, қолдануға ендіру және қолдау сатыларынан тұады. Бұл сатылар кейде, яғни прототипті әдіс қолданылғанда, бір уақытта қатар жүргізілуі де мүмкін.

Ұйымдастырушылық басқарудың автоматтану түрінде таратылатын негізгі функциясы – Диагностика

ІІІ. Жаңа сабақ. Сабақ тақырыбы мен мақсатын баяндау:

Деректор қорының негізгі түсініктері.

Microsort Access деректер қорын басқару жүйесімен жұмыс істеу негіздері. Ол қандай қызмет атқарады?

Өндірісте, ауыл шаруашылығы мен оқу орындарында, түрлі құрылымды мекемелерде мәліметтерді дайындау, өңдеу, сақтау іс-әрекеттері жиі кездеседі. Оларды сақтаудың кең тараған тәсілі - компьютерде мәліметтер қоры түрінде сақтау. Мәліметтер қоры деп құрылымы арнайы тәсіл бойынша ұйымдастырылатын мәліметтік файлды айтады.

Мәліметтер қоры дегеніміз - ЭЕМ-ның сыртқы жадында ұзақ мерзім бойы сақтауға, оларды үнемі жаңарып отыруға және қолдануға арналған мәліметтердің ұйымдасқан жиынтығы. Мәліметтер қоры-арнайы түрде ұйымдастырылған жазбалар мен файлдар, символдар жиыны

Ақпаратты сақтау- компьютердің ең маңызды функцияларының бірі. Оның ең көп тараған құралы деректер қоры (ДҚ) болып табылады. ДҚ- берілген құрылымдағы ақпараттардан тұратын арнайы форматтағы файл. ДҚ- да сақталатын берілгендер кесте түрінде дайындалады.

MS Access-тегі мәліметтер базасы ақпаратты басқару, өңдеу, сақтау, тарату істерін атқаратын құралдар жиынтығын құрайды, бұл жиынтыққа кесте, форма, сұраныс, отчет кіреді.

MS Access-тегі МБ құрудың 2 тәсілі бар: жаңадан МБ құру және дайын құрылымдарды пайдалану. Бірініші жағдайда пайдаланушы өз талабына сай кесте, форма түрлерін құра алса, екінші жағдайда дайын, ұсынылған үлгі бойынша МБ құрылады. МБ негізін кестелер құрайды, сондықтан кестеде енгізілетін мәліметтер типтері, орналасу реті, құрылымы оны құру барысында анықталады. Кесте құру үшін МБ терезесіне Кесте бөлігін таңдап құру пернесін басу керек. Нәтижесінде төмендегі терезе пайда болады:

Кесте құруға суретте көрсетілгендей тәсілдер ұсынылады.

Кесте режимін қарапайым кесте құру тәсілі;

Құрастырушы- құрастырушы көмегімен кесте құруды ұсынады;

Кесте шебері- шебер көмегімен кесте құруды ұсынады;

Кестелерді импорттау- белсенді МБ-на сыртқы файлдан кесте кірістіру;

Кестелер арасындағы байланыс- ағымдағы МБ-мен ішкі файлдарды өзара байланыстыруда қолданады.

Access 2000 HTML құжаттары Access түрінде беріп, оны Web – беттерінде және мәліметтерде ауыстыру байланысып Internet/Intarnet қолдануы.

Деректер құрылымын жасау дегеніміз - деректерді құрылу ретіне қарай орналастыру. Құрылымы жасалмаған деректер деп мәтіндік файлдарды айтады. Төменде оқушы жайында құрылымы жасалған және құрылымы жасалмаған мысалдар келтірілген.

Құрылымы жасалмаған деректер: Жеке іс қағазы № 12456 Әлиев Жебе Жүргенұлы, туған мерзімі 1 қаңтар, 1981ж.; Ж/і қағазы №12457 Сарина Жаннұр Мұратқызы, туған мерзімі 12 сәуір 1982ж.; Ж/і қағазы №14895 Жүнісова Меруерт Болатқызы, т/м 28 наурыз 1981ж.

Құрылымға келтірілмеген деректермен жұмыс жасау қиынға соғатынын байқауға болады.

Құрылымға келтірілген деректер:

Жеке іс қағазының №

Фамилиясы

Аты

Әкесінің аты

Туған мерзімі

Әлиев

Жебе

Жүргенұлы

Сарина

Жаннұр

Мұратқызы

Жүнісова

Меруерт

Болатқызы

Осы деректерді жүйелеп және олармен жұмысты автоматтандыру үшін деректерді енгізу, ұсыну жайында ортақ ережеге келіп алуы керек.

Деректер қоры негізінде үш белгі бойынша жіктеледі:

1-ші белгісі - сақталынған ақпараттың сипатына қарай деректер қоры фактографиялық және құжаттық болып бөлінеді.

фактографиялық деректер қоры қатаң анықталған пішінде ұсынылған, жазылған объектілер туралы қысқаша мәліметтерден тұрады. Мысалы: кітапханадағы кітаптар қорының деректер қорында әрбір кітап туралы деректер библиографиялық түрде сақталады: шығарылған жылы, авторы, аты және т.б. Кітаптың мәтіні деректер қорында сақталмайды.

құжаттық деректер қоры әр түрлі типтегі: мәтіндік графикалық, дыбыстық, мультимедиялық кең көлемдегі ақпараттардан тұрады. Мысалы: заңдық актілердің құжаттық деректер қоры заңдардың мәтінінен тұрады. Құжаттық деректер қоры – бұл архив.

2-ші белгісі - ақпараттарды сақтау әдісі бойынша деректер қоры орталықтандырылған және бөлектелінген болып бөлінеді.

орталықтандырылған деректер қоры - барлық ақпарат бір компьютерде сақталады;

бөлектелінген деректер қоры компьютердің жергілікті және ауқымды желілерінде қолданылды және ақпараттың әртүрлі бөліктері бөлек компьютерде сақталуы мүмкін.

3-ші белгісі - ақпаратты ұйымдастыру құрылымы бойынша деректер қоры реляциялық, иерархиялық, желілік болып бөлінеді.

иерархиялық деректер қоры – жазба элементтері реттеліп жазылады да, оның бір элементі негізгі, қалғандары бағыныңқы элементтер деп есептеледі. Мұнда элементтер нақты тізбек бойынша сатылы түрде реттеліп қойылады. Онда берілгендерді іздеп табу саты бойынша төмен бағытта жүргізіледі. Мысалы: Windows бумасындағы файлдар жүйесі, Интернет ресурсындағы каталогтар жиыны.

желілік немесе тораптық деректер қорында – объектілердің арасындағы өзара байланыс түрлері қарастырылады. Егер бұл модельді графикалық түрде бейнелесек – жазықтықта бағыттауыш сызықтармен бейнеленген байланыстар шығады. Мысалы: сілтемемен байланысқан WWW-құжаты.

реляциялық деректер қоры – кесте түрінде дайындалған берілгендер. Ол ең көп тараған берілгендер қоры, кестелер арасындағы байланыстар – жиі пайдаланылатын ең маңызды ұғым. ДҚ-да бағандарды өрістер (поля) деп, ал жолдарды жазбалар (записи) деп атайды. Кестеде қайталанатын бірдей жолдар болмайды. Өрістің негізгі ерекшелігі – бір өріс элементтері бір типті етіп құрылады. Бұл реляциялық деректер қорының Excel кестелік процессорынан негізгі айырмашылығы.

Кестелерді жобалау кезінде олардың құрылымдарын алдымен қағазда жасаған ыңғайлы. Кестедегі әрбір өріс оның тақырыбына сәйкес болатын жеке мәліметтен тұрады. Әр түрлі кестедегі берілгендерді байланыстыру үшін, әрбір кестедегі әрбір жазбаның өзіндік жеке мәнін бере алатын өріс не өрістер жиынтығы болуы тиіс. Мұндай өріс не өрістер жиынтығын негізгі кілт деп атайды.

Деректер қорымен жұмыс істеуге арналған, оны басқару мен түрлендіруді жүзеге асыратын программалар тобы – ДЕРЕКТЕР ҚОРЫН БАСҚАРУ ЖҮЙЕСІ деп аталады. Деректер қорын басқару жүйесінің бірнеше түрлері бар: dBASE, FoxPro, Paradox, Fox-Base, Microsoft Access 97, Microsoft Access 2000 және т.б.

Деректер қорын басқару жүйесінде кез-келген деректер қорын өңдеудің тізбектей орындалатын бірқатар кезеңдері қортындыланған:

ДҚБЖ іске қосу

ДҚ кестесінің құрылымын құру

Алдын ала құрылған ДҚ ашу

Деректерді енгізу және редакциялау

ДЕРЕКТЕРДІ СҰРЫПТАУ

СҰРАНЫМ БОЙЫНША ДЕРЕКТЕРДІ ІЗДЕУ

СҰРАНЫМ БОЙЫНША ДЕРЕКТЕРДІ ҚАЛЫПҚА КЕЛТІРУ ЖӘНЕ БАСЫЛЫМҒА ШЫҒАРУ

ДЕРЕКТЕР ҚОРЫН САҚТАУ

ДЕРЕКТЕР ҚОРЫН ӨҢДЕУ КЕЗЕҢДЕРІНІҢ СЫЗБАСЫ.

Блок – схемада берілген деректер қорын басқару жүйесіндегі деректер қорымен жұмыс атқарудың негізгі кезеңдері кез-келген тізбекте реттелуі мүмкін.

2. Microsort Access деректер қорын басқару жүйесімен жұмыс істеу негіздері.

MS Access-ті стандартты іске қосу командасы: ПускПрограммы MS Access. MS Access программасы жүктелгеннен соң экранда 1-суретте көрсетілген сұхбаттық терезе шығады.