Диалогтік оқыту арқылы оқу сапасын арттыру мақаласы 9 сынып

Ашимова К.А., №60 мектеп-лицеінің мұғалімі, Астана қаласы

Бұл мақалада білім берудегі қабілетті және құзіретті, шығармашыл, халықаралық білім кеңестігімен байланыса алатын жан-жақты дамыған білімді тұлғаны қалыптастыру және тәрбиелеу барысында қолданылатын әдіс-тәсілдің түрі қарастырылады.

«Диалогтік оқыту– оқу сапасын арттыратын әдіс»

Мақсаты: Диалогтік оқыту арқылы оқушылардың топ ішінде өз ойын еркін айта білуге , бір-бірінің ойын тыңдауға, пікір алмасуға дағдыландыру, әлеуметтік қарым-қатынасын жетілдіру.

Міндеті: Жаңа әдіс-тәсілдерді қолдану арқылы оқушы мен оқушы, оқушы мен мұғалім арасында еркін қарым-қатынас қалыптастыру, сұрақ-жауап түрлерін пайдалану арқылы түрлерін жетілдіру, тапсырмаларды түрлендіре отырып, оқушыларды жаңа әдіс-тәсілдерге ынталандыру.

Диалог –адамгершілікке үйренудіің негізгі құралы.

Қазақстан Республикасы қазіргі таңда керегесі кең, терезесі тең елу елдің қатарына кіргендіктен, елімізде заман талабына сай жаңа әдіс-тәсілдер мен жаңа технолгоиялар енгізілуде. Оқушылардың бойында пікір алмасу мен өз бетімен әрекеттенушілік дамымаса, барша білім «өлі» білім болып қалады; оқушыларымызды ойлануға ғана емес, сонымен бірге тілеп, қалауға да үйрету қажет.Сол себептен әр сабақта диалогтік оқытуды кірістіру керек.Төрткүл дүниені танудың өзі сұрақ қоюдан басталады. Диалог дегеніміз-өзіне және өзгеге деген қарым-қатынасты қалыптастыру. Диалог бүгінгі таңда білім алуға, заманауи болуға ерекше қызмет атқарады. Диалог шын мәнінде оқушылардың бір-бірімен сұхбаттасуынан немесе оқушы мен мұғалім арасындағы пікір мен ой қорытындысын жүйелеу мен дамытуының көмектесуіне арналған амал. Бұл әдіс оқушының ой өрісін дамытумен қатар жан-жақтылыққа, өз ойын еркін әрі нақты жеткізуіне мүмкіндік жасайды.

Диалог−адам өмірінің мәні мен мақсаты.

Өмірде ең керекті білім(білік, дағды, машық, құзырлылық) – қоғамда өарым-қатынас құра білу, басқа адамдармен тіл табысу. Таным мен білім – адамдардың өзара әрекеттердің нәтижесі деп есептеген, тіпті қарым-қатынас, диалог – өміріміздің мәні деп түсінген. Философияда диалог тек қана қарым-қатынас құралы болмай, сонымен бірге өмірлік мақсат ретінде танылып отыр. Бұқ тұжырым өмірге деген көзқарасты түбегейлі өзгертуі мүмкін. Ол « Өмірдің мәні−қарым-қатынас пен диалог, өмірдің өзі де қарым-қатынас пен диалог» деген өмірлік қағиданың үстемдігіне бастайды. Ал бұл дегеніміз әр адамға басқаға деген ынта мен ықыластың пайда болуына алып келеді, адам өз өмірінің мәнділігі мен толыққандығын тек басқалармен байланыс пен өарым-қатынас арқылы ғана өлшейтін болады.

«Диалогтік оқыту арқылы оқушылардың қызығушылығын арттыру, олардың білім деңгейін көтеру, сөйлеу мәдениетін қалыптастыру. Балаға күштеп білім беруден гөрі, баланың білімге деген құштарлығын ояту ең маңызды мақсат.» К.Д.УшинскийСондықтан баланың білім алуға деген құштарлығын ояту үшін қазіргі заманда мұғалім көп ізденіп, сабақтың тиімді өтуіне жұмыс жасауы қажет. Білім сапасы оқушының білімге деген құштарлығымен, қызығушылығына тікелей байланысты.Сабақ барысында оқудың белсенді әрекет әдістерін қолданудың нәтижелілігін осыдан көруге болады.

Яғни, оқудың белсенді әдістеріне: пікір-таластар, өзін-өзі бағалау, тест құру және бірін – бірін

тексеру жатады. Бұл бағыт мұғалімнің жұмысын түбегейлі өзгертеді. Жаңа білім алу үрдісі оқытушы мен оқушыға шығармашылықпен жұмыс жасауға итермелейді, себебі оқушы білімді өздігінен іздену арқылы алу керек болса, мұғалім оқушының білім алуына себептер, жағдайлар тудыру керек. Ол үшін мұғалімнің сабақты жан-жақты дайындауы қажет, сабақ үстінде қандай болмасын оқушы тарапынан әртүрлі сұрақтар туындау мүмкін сол жерде мұғалім қажетті бағдар беріп жіберуіне тура келеді. Сонымен, қазіргі заман талабына сай мұғалім «білім бұлағы» емес, «білім бұлағына» жеткізуші, яғни білім алу жетекшісі болуы тиіс. Осы кезде мұғалімнің талапқа сай оқушының білім алу белсенділігін жоғарылату мақсатында жаңа технологиялар меңгеруі қажеттілігі туындап отыр.Жоғары технологиялар заманында адамға жан-жақтан түрлі ақпарат келіп түседі, сондықтан казіргі заман адамы ақпараттармен жұмыс жасай біліп, қажетін алып қолдана алу бейімділігін қажет етеді. Сабақ беруге және оқытуға барынша мақсатқа сай және креативті амалдарды дамытуда орталық аспект мұғалім мен оқушы арасындағы қарым – қатынастардың түсінікті болуы керек. Егер оқытуға белсенділік пен өзара әрекет кіретін болса, ол тиімдірек бола алады. Оқуды белсендір

Қорыта келе, оқушылардың білетін, білмейтіндігін анықтау үшін жақсы қарым-қатынас, тілдік дағдыларының болуын талап етеді. Сұрақ қою арқылы мұғалім–оқушыларды тақырып бойынша сөйлеуге ынталандырады.– оқушылардың шынайы қызығушылығы мен сезімдерін анықтайды.–білімге құштарлықты дамытады және зерттеуге пайдалану арқылы мұғалімдер оқушылардың білім сапасына ерекше оң әсер ете алады. Оқушылардың білімі мен ойлау қабілетін зерттеуге шынайы ұмтылу оқу үдерісіне барынша қызықтыру ынталандырады.– оқушыларға білімін қалыптастыруға көмектеседі.– оқушылардың сыни тұрғыдан ойлауына ықпал етеді.–оқушыларға сыни тұрғыдан ойлауға көмектеседі.– оқушылардың бір-бірінен үйренуіне, басқа оқушылардың идеяларынқұрметтеуіне және бағалауына ықпал етеді. (Мұғалімге арналған нұсқаулық, 41 - бет.) Оқушылар өз сабақтарымда тақырыпта не оқылатынын, нені білу керектігін, ненің маңыздылығын түсініп сезінді. Тіл оқытуда және үйретуде диалогтың маңызы ерекше. Жоғарыда айтылғандай диалог ұғымының өзі осы тілді оқытудың сара жолы екенін көрсетіп тұрғандай. Себебі: өзге тілді оқушыларға дилогты оқытудың айтылған тәсілдерінің берер пайдасы мол. Сонымен бірге тілді оқып үйренуде өте қолайлы. Диалогтың осы жұмыс түрлер

Қазақ тілі мен әдебиет сабағында диалогтің маңыздылығы неде ?- деген сұраққа жауап іздей келе, оқыту мен оқудың түйінді тоғыз ұстанымы сипатталады: оқушыны бүкіл өміріне жеткілікті біліммен…