Динамика бөлімін оқытуда ақпараттық технологияларды қолдану

Магистр: ӘПТАЙЖАНОВА МАРХАБАТ БЕРІКҚЫЗЫ, МФОК - 171

Ғылыми жетекшісі: PhD доктор ОСПАНБЕКОВ ЕРБОЛ АНАРБЕКОВИЧ

ЖАҢА ОҚЫТУ ӘДІСТЕРІН ПАЙДАЛАНУ МҮМКІНДІКТЕРІ

«Ауызша айтсаң – тез ұқтым,

Көрсетсең – есте сақтаймын,

Іске кіріссең – үйренем.»

(қытай мақалы)

«XXI ғасырда техника дамыған елдерде ақпараттың негізгі базасы қағазсыз көріністе ЭЕМ-нің жадында сақталады. Демек XXI басында осындай ақпараттардан пайдалана алмаған адам XX ғасыр басындағы не оқу, не жазуды білмейтін адамдай боп қалады» - деген еді В.M.Глушков. Қазіргі заман ақпарат технологиясы адам әрекетінің барлық салаларына терең тамыр жаюда. Жаһандану заманында өмір сүріп жатқан әрбір азамат жаңа технологияларды пайдалана алуы және компьютерде істеу бойынша дағдыға ие болуы қажет.

Білім – теңіз, оның тереңіне бойлай алатын тек жетік білім меңгерген, тереңнің сырын ұғатын, құпиясын аша алатын адамдар ғана, ал мұндай адамдарды мұғалімдер ғана тәрбиелеп, дайындайды. Білім беру сапасы, бірінші кезекте, сапалы даярлығы бар оқытушылармен айқындалады. Оқытушы білімді оқушы санасына сабақ арқылы жеткізеді. Ал сабақ сапасын арттыру – барлық мұғалімдерді толғандыратын маңызды мәселе. Күнделікті бірыңғай өтетін сабақтар студентерді жалықтырып, білімге ынтасын төмендетері сөзсіз. Осы уақытқа дейінгі білім беру саласындағы тек мұғалімнің айтқандары немесе жай оқулықты пайдалану қазіргі заман талабын қанағаттандырмайды. Сондықтан қазіргі ақпараттандыру қоғамында сабаққа электрондық оқулықтарды пайдаланудың ролі зор екендігін айтым келеді. Физиканы оқыту студентібелгілі бір білім қорын берумен қатар оқулықтар мен оқытудың жаңа формаларының көмегімен оның ізденушілік, зерттеушілік, өз беттерінше жұмыс жасау дағдыларын да қалыптастыруды көздейді.

Электрондық оқулық дегеніміз – мультимедиялық оқулық, электрондық оқулықтың құрылымы сапалы жаңа деңгейде болуға тиіс. Электронды оқулықтың дидактика мен әдістеменің жаңа қырынан дамуына ықпал ететіні сөзсіз. Яғни, электронды оқулықты оқу процессінде пайдалану негізінде:

Сурет-1. Электронды оқулықты оқыту процесінде пайдалану

Электрондық оқулық пен оқытудың негізгі мақсаты: «Оқыту процесін үздіксіз және толық деңгейін бақылау, сонымен қатар ақпараттық ізденіс қабілетін дамыту.» Білім берудің кез келген саласында электрондық оқулықтарды пайдалану оқушылардың танымдық белсенділігін арттырып қана қоймай ойлау жүйесін қалыптастыруға шығармашылықпен жұмыс істеуге жағдай жасайды.

Электрондық оқулықты физика пәнін оқытуда қолдану пайдаланушының уақытын үнемдейді, оқу материалдарын іздеп отырмай, өтілген және пайдаланушының ұмытып қалған материалдарын еске түсіруге зор ықпал етеді. Себебі, пайдаланушының өзіне көрнекілік қолданған тиімді қажет элементінің жанында жазуы болады.мазмұны қиындау бір үлкен тақырыптың бөліктерін өткенде қосымша бейнехабар және клиптер қажетті элемент болып табылады. Бейнеклиптер уақыт масштабын өзгертуге және көріністерді тез немесе жәй түрде көрсетуге пайдалы. Электронды оқулық физика пәні бойынша таңдап алынған хабарды көшіруге мүмкіншілік туғызады. Физика пәнін оқытуда электронды оқулықтың виртуалді зертханалық жұмыстарын пайдалану арқылы оқушы мен студенттердің қолмен жасай алмайтын зертханалық жұмыстарды жасатуға болады.

Электронды оқулық жасаудың көптеген түрлері бар. Оларды құру дістері де алуан түрлі. Оқу материалдарын ұсыну түрлері бойынша оларды негізінен 3 түрге бөледі (2-сурет).

гипер-сiлтеме

мәтiн

Мульти-медиалық

Электронды оқулық

Гипер-мәтiндiк

Қарапайым

мәтiн

сурет

анима-ция

аудио жазба

мәтiн

сурет

бейне жазба

иллю-страция

график

Сурет-2. Электронды оқулық жасау әдiстерi

Жоғарыда көрстілген электронды оқулық жасау әдістерінің ішіндегі мультимедиалық жасау әдісі ерекше. Әсіресе, физика пәнін оқыту үрдісінде өте қажет. Университет қабырғасында физиканың әр бөлімін жеке пән ретінде оқытатыны белгілі. Мысалы, механика, оптика, атомдық физика т.б. Соның ішінде механика пәні бірнеше бөлімдерден тұрады. Механика бөлімінде қалыптасқан ұғымдар физиканың басқа бөлімдерін еркін меңгеруге мүмкіндік береді.

Сурет-3. Механика бөлімдері

Механиканың «Динамика» бөлімін қарастырсақ, динамика дегеніміз механиканың түсірілген күш әсерінен материалдық денелердің қозғалысын зерттейтін бөлімі. Динамиканың негізі – механиканың Ньютон заңдары. Негізгі ұғымдары: масса, күш, Ньютон заңдары, инерция, импульс т.б

Электронды оқулықтарды динамика тарауын оқытуда пайдаланудың артықшылықтары:

1. Дәстүрлі және электронды оқыту кіріктіру арқылы жүргізіледі;

2. Кері байланысты іс жүзінде тез арада қамтамасыз етеді;

3. Жай оқулықтағы кездеспейтін қосымша материалдарды электрондық оқулықтардан қысқа уақытта табуға болады; Сонымен бірге жай оқулықтағы суретпен берілген кейбір тәжірибелерді студенттің көзбен көруіне жақсы мүмкіндік бар. Мысалы, күштердің өзара әсерлесуін, инерция құбылысын көрсету және виртульды зертхана т.б

Электронды оқулықтың механиканың «Динамика» тарауын оқытуда берер мүмкіндіктері:

• ойлау қабілетінің дамуы (мысалы, байқампаздық-әрекеттік, байқампаздық-бейнелік, шығармашылық, теориялық);

• эстетикалық тәрбие алуы (мысалы, мультимедиа технологиясының, компьютерлік графиканың мүмкіндіктерін қолдану есебінен);

• қарым-қатынас қабілеттерін дамыту;

• күрделі жағдайда шешімдер ұсыну немесе қолайлы шешім қабылдай білуді қалыптастыру;

• физикалық тәжірибелік - зерттеу жұмыстарында іскерліктің дамуы;

• ақпараттық мәдениет пен ақпараттық жетістіктерді қалыптастыру.

Динамика тарауын оқыту барысында физикалық ұғымдардығ алатын орны ерекше, Физика курсының қандай да бір бөлігін өтпестен бұрын мұғалім қолданылатын физикалық ұғымдар жүйесіне методологиялық талдау жасап алуы тиіс. Студенттердің ғылыми дүниетанымын дамытудағы ол ұғымдардың рөлі мен маңызын анықтау қажет және ұғымдарды қалыптастырудың жолдары мен әдістерін айқындап алу керек болады.

Методологиялық талдау мынадай мәселелерді ашып алудан тұрады:

1. Ұғымның мазмұны, құрылымы және диалектика - материалистік анықтамасы.

2. Қарастырылып отырған физикалық теориядағы ұғымның рөлі мен маңызы.

3. Әлемнің физикалық суреттемесінің эволюциясы кезінде ұғым мазмұнының дамуы мен өзгерісі.

4. Ұғымның қолданылу шекарасы.

5. Әдебиеттерде кездесетін осы ұғым жөніндегі қате түсініктерді сынау.

Қарастырылатын ұғымның сипаты мен ерекшеліктеріне байланысты көрсетілген мәселелердің көлемі, мазмұны және ара салмағы әр түрлі болуы мүмкін, бірақ кез келген физикалық ұғымды методологиялық тұрғыдан талдау үшін осы келтірілген мәселелерді жан-жақты анықтап алған дұрыс.

Масса ұғымының терең философиялық мағынасы оның материя, қозғалыс, кеңістік, уақыт ұғымдарымен тығыз байланыстылығында. Ол материяның кейбір іргелі қасиеттерін сипаттайды. Масса ұғымының көптеген аспектілерінің болуы, оның құрылымының күрделі екендігін көрсетеді.

Қарастырылатын мәселелердің сипатына қарай физикада масса ұғымы мынадай мағыналарда қолданылады:

1. Инерттілік өлшемі (дененің инерттік массасы).

2. Тартылыс өлшемі (дененің гравитациялық массаы).

3.Дене энергиясының өлшемі (массаның жылдамдыққа байланыстылығы, масса мен энергияның өзара байланыстылық заңы).

4.Электромагниттік процестер сипаттамасы ( "электромагниттік" масса).

5.Денелер қасиеттерінің өзара әсерлесу жағдайларына байланыстылығының сипаттамасы ( "көлденең" және "бойлық" масса).

6.Элементар бөлшектердің құрылымдық байланыстарының сипаттамасы ( "масса ақауы").

7. Денедегі заттың мөлшері (классикалық атомизм, химия).

8. Әр түрлі физикалық процестерді сипаттайтын математикалық теңдеулерде пропорционалдық коэффициент (ұғымның математикалық аспектісі).

Масса ұғымының осынша күрделі құрылымының табиғаты жөніндегі мәселе осы кезге дейін айтыс тудырып келеді. Масса жөніндегі пікірталастарға тоқталмай-ақ физика курсында масса ұғымын қалыптастырудың методологиялық тұрғыдан маңызды жақтарын ғана қарастырайық.

Масса әр түрлі физикалық процесте әр түрлі болып көрінетіндіктен оны бір мағынада және жеткілікті етіп анықтау мүмкін емес. Физика курсының әр бөлімінде массаның әр қырынан көрінетіндігі масса ұғымын мектепте ендіру мәселесін тіпті қиындатып жібереді. Сондықтан физика мұғалімінің міндеті - мектепте физиканы оқыту барысында оқушыларға осы ұғымның әр түрлі көрінуін және оның әр түрлі қырларын түсіндіре білу.

Сонда мектепте масса ұғымын оның қайсы көрінуінен бастаған дұрыс? Әрине, оны Эйнштейн формуласындағы (E=mc2) масса ұғымынан бастай алмаймыз, өйткені ол үшін оқушының оған жеткілікті білім қоры болуы тиіс. Оқу және ғылыми әдебиеттерде осы кезге дейін массаны "материя…