Дулат Бабатайұлының өмірі мен шығармашылығы сабағы

Сабақтың тақырыбы: Дулат Бабатайұлы өмірі мен шығармашылығы

Сабақтың мақсаты: Білімділік: ХІХ ғасырдың алғашқы жартысында ғұмыр кешкенкемел ақын Дулат Бабатайұлының шығармаларының маңыздылығын, өміршеңдігінтүсіндіре отырып оқушы білімдерін тереңдету.

Дамытушылық: Оқушылардың ой тұжырымдарын, әдеби тіл байлықтарын, есте сақтау қабілеттерін, көркем сөз оқу шеберлігін дамыту.

Тәрбиелік: Толғаулары арқылы адамгершілікке, шынайылыққа, ұлттық рух пен патриоттық сезімге тәрбиелеу.

Сабақтың барысы:І. Ұйымдастыру кезеңіОқушылармен амандасу.Сыныпты түгендеу.Оқушылардың сабаққа дайындығы.ІІ. Қызығушылықты ояту

Ой шақыру1. ХІХ ғасырдың бірінші жартысындағы Қазақстанның саяси - экономикалық жағдайы мен отарлау саясатының жағдайы.2. Неге «зар заман» ақыны атанды?

1. 1731 жылы Кіші жүз қазақтары Әбілхайырханның бастауымен орыс патшасы Анна Ионовнаға ант беріп, бағынған болатын. Орта жүз қазақтары Ресей патшасына бұдан 35 - 40 жыл кейін – ХҮІІІ ғасырдың екінші жартысында Абылай хан заманында бағына бастаған еді. Ұлы жүз қазақтары орыс патшасына ХІХ ғасырдың 60 - жылдарында бағынды. Сөйтіп, қазақ даласының Ресейге бағынуы 130 жылға созылды. Ресей патшасы отарлау саясатын біртіндеп жүргізді. Оны қазақ даласына әскери бекіністер салып, Ресейдің түпкір - түпкірінен казактар мен Украинаның жерсіз қалған шаруаларын көшіріп әкеп, қазақтардың суармалы шұрайлы жерлерін тартып әперумен бастады. 1743 жылы Орынбор қамалы орнады. 1770 жылдары Троицк, Семей, Орал, (Гурьев ) Үйшік. Қалалары (қамал ретінде) ірге көтерді. Әскерлерді ұстау үшін патша үкіметі жергілікті халықтардан ақшадай, заттай алым - салық жинап отырды. Бұл алым - салықтардың ауыртпалығы еңбекші халықтың мойнына түсті. 1822 жылы патшалы Ресейдің қазақ даласын билеу жөніндегі жаңа ережесі шықты. Бұл ереже бойынша бұрынғы ел билеудің хандық жүйесі жойылып, оның орнына округтер құрылды.

2. ХІХ ғасырдағы қазақ қоғамын өз билігінен айырған Ресей патшалығының отарлаушыларына қарсы, қазақ даласындағы әлі де болса дербес хандық биліктің жойылуына қарсы алғаш реформа жасаушылардың бірі ақын Дулат Бабатайұлы. ХІХ ғасырдағы қазақ әдебиетінде Дулаттың өзіндік үлкен орны бар. Өйткені, ол өзінің толғау - жырларында көптеген келелі мәселелерді көтеріп, өз заманынының шындығын жазып, айта білді.Ақын қазақ поэзиясына енгізген жаңалығы зертеушілер тарапынан биік бағасын алды. Ол - Патшалық Ресейдің казақ өлкесін күшпен отарлау кезеңін, одан туған зобалаңдарды өз көзімен көріп, соған барынша наразылық білдірген ел басы адамдарының бірі. Отарлау саясатының қазақ елін талан - таражға салу, халықтың дербестігін біржола жойып, тәуелділікке айналдыру әрекетіне қарсы шыққан, халықты күреске шақырған күрескер ақын. Ақын өз заманындағы осы патшаның отарлау саясатынан зардап…