Дыбыс және әріп 3-сыныпқа арналған қазақ тілі презентациясы

Дыбыс ж әне әріп

1-4 сынып

Дыбыс деген не?

Дыбыс – сөздің ең кішкене бөлігі . Дыбысты айтады және естиді .

Қазақ тіліндегі дыбыстар : а,ә,б,в,г,ғ,д,е,ж,з,и,й,к,қ,л,м,н,ң,о,ө,п,р,с,т,у,ұ,ү,ф,х,һ,ц,ч,ш,щ,ы,і,э - 37

Қазақ тіліне тән дыбыстар : ә, ө, і, ұ, ү, қ, ғ, ң, һ – 9

Дыбыс бола алмайтын қосарлы дыбыстар ё(й+о),ю(й+у),я(й+а) және таңбалар ь,ъ бар.

Әріп деген не?

Әріп – дыбыстың жазбаша таңбасы . Әріпті жазады және көреді .

Әріптердің рет-ретімен тізілген жиынын алфавит ( әліпби ) дейді .

Алфавит – грек сөзі

Әліпби – араб сөзі

Қазақ әліпбиіндегі әріптер : а,ә,б,в,г,ғ,д,е,ё,ж,з,и,й,к,қ,л,м,н,ң,о,ө,п,р,с,т,у,ұ,ү,ф,х,һ,ц,ч,ш,щ,ь,ы,і,ъ,э,ю,я – 42

Дауысты дыбыстар

Айтылу кезінде ауа өкпеден кедергісіз шығып,үннен ғана тұратын дыбыстарды дауысты дыбыстар дейміз.

Дауысты дыбыстар:а,ә,е,и,о,ө,ұ,ү,у,ы,і,э-12

Дауысты дыбыстар тілдің қатысуына қарай жуан және жіңішке,жақтың қатысуына қарай ашық және қысаң,еріннің қатысуына қарай еріндік және езулік болып бөлінеді.

Жуан дауыстылар

Жіңішке дауыстылар

Ашық дауыстылар

Қысаң дауыстылар

Еріндік дауыстылар

Езулік дауыстылар

а,о,ұ,ы,у

ә,е,ү,і,и,э,у

а,ә,о,ө,е,э

ұ,ү,ы,і,и,у

о,ө,ұ,ү,у

а,ө,ә,е,ы,і,и

Дауыссыз дыбыстар

Сөйлегенде ауа кедергімен шығатын дыбыстарды дауыссыз дыбыстар дейміз.

Дауыссыз дыбыстар:б,в,г,ғ,д,ж,з,й,л,р,м,н,ң,к,қ,х, h ,п,ф,с,т,ш,щ,ч,ц-25

Дауыссыз дыбыстар дауыс қатысына және жасалуына қарай қатаң,ұяң,үнді болып бөлінеді.

қатаң

Ұяң

үнді

к,қ,х, h ,п,ф,с,т,ш,щ,ч,ц

б,в,г,ғ,д,ж,з

м,н,ң,р,л,й(у)

Дыбыстық талдау

Тапсырма:

О қулық,коньки,қоян сөздеріне дыбыстық талдау жаса.

Оқулық-

3 буын,6 дыбыс,6 әріп

Коньки-

2 буын,5 дыбыс,6 әріп

Қоян-

2 буын,5 дыбыс,4 әріп

о-дауысты,жуан

қ-дауыссыз,қатаң

у-дауысты,жуан

л-дауыссыз,үнді

ы-дауысты,жуан

қ-дауыссыз,қатаң

к-дауыссыз,қатаң

о-дауысты,жуан

н-дауыссыз,үнді

ь-белгі,әріпке саналады

к-дауыссыз,қатаң

и-дауысты ,жіңішке

қ-дауыссыз,қатаң

о-дауысты,жуан

я-қосарлы дауысты(2дыбысқа саналады)

н-дауыссыз,үнді