Екінші сынып әдебиеттік оқуындағы деңгейлеп оқыту

2-СЫНЫПТЫҢ ӘДЕБИЕТТІК ОҚУ САБАҚТАРЫНДА ДЕҢГЕЙЛЕП ОҚЫТУ ТЕХНОЛОГИЯСЫН ПАЙДАЛАНУ ЖОЛДАРЫ.

Аннотация. Мақалада 2-сыныптың әдебиеттік оқу сабақтарында деңгейлеп оқыту технологиясын пайдалану жолдары туралы айтылады. Деңгейлеп саралап оқыту технологиясы 1998 оқу жылынан бастап мектептің барлық сатысына, барлық пәндерге еніп, оқу үрдісін жандандыруға үлкен үлес қосып келеді. Профессор Ж. Қараевтың деңгейлеп - саралап оқыту технологиясы жаңаша өзгерген мақсатпен оқушылардың өздігінен танып, іздену іс - әрекеттерін меңгертуді талап етеді. Бұл технологияда бірінші орында оқушы тұрады және өз бетімен білім алудағы белсенділігіне аса назар аударылды. Деңгейлеп - саралап оқыту технологиясында жұмыс міндетті үш деңгейлік, қосымша шығармашылық деңгей талаптарынан тұрады. Оның басты мақсаты – сынып оқушыларын «қабілетті», «қабілетсіз» деген жіктерге бөлуді болдырмау.

Кілт сөздер: білім беру, деңгейлеп оқыту, технология, білім деңгейі, білім сапасы, бастауыш сынып.

Еліміздің болашағы көркейіп, өркениетті елдер қатарына қосылуы, бүгінгі ұрпақ бейнесімен көрінеді. Дүниежүзілік озық тәжірибелерге сүйеніп, жаңа типті оқыту, яғни әр баланың табиғи қабілетін дамыту үшін қолайлы жағдайлар жасай отырып, оны жан-жақты дамыту керек. Қазіргі білім беру мазмұны жаңарып, жаңа көзқарас пайда болып, оқытудың жаңа технологиясы өмірге келді. Яғни педагогикалық технология ұғымы іс-әрекетімізге кеңінен еніп, қолданылуда. Қазіргі заман талабы бойынша оқытудың басты мақсаты өздігінен білім алып дами алатын жеке тұлғаны қалыптастыру болғандықтан, бастауыш сыныптарда Ж.А.Қараевтың деңгейлеп оқыту технологиясы кеңінен қолданылып жүр. Бұл технология оқушының білім деңгейіне сәйкес жеңілден қиынға қарай келеді.

Деңгейлеп оқыту технологиясының мақсаты: әрбір оқушы өзінің даму деңгейінде оқу материалын меңгергенін қамтамасыз етеді. Жетістіктерге жету үшін ең алдымен оқушылардың білім дәрежесін, ынтасын, ақыл–ой, еңбек дағдысын, өз жұмысына деген жауапкершілігін ескеру қажет. Деңгейлік тапсырмаларды қандай дәрежеде орындай алса баға біліміне қарай қойылады. Сабақ барысында топтағы барлық оқушылардың білім деңгейі анықталады. Бұл әдістің тағы бір тиімді жағы–оқушы өзінің білім деңгейін, нені оқу керектігін анықтап, өзінің ізденуіне болады. Өйткені ол білім сапасының дамуын қамтамасыз етеді. Білім сапасы білім, біліктілік, дағды және тұлғаның қасиеттері мен қабілеттерімен бағаланады.

Деңгейлік тапсырмалардың ауқымы өте кең. Бастауыш сынып оқулықтағы жаттығулар – өтілген ережелер бойынша қайталау,пысықтау,бекіту жұмыстарына арналған тілдік, грамматикалық жұмыстар жүйесі.Деңгейлік тапсырмалар құрамында мәтіндер, сөзжұмбақ,қызықты грамматика,тестік сұрақтар,іскерік ойындар мен тренингтер жүйесі қамтылады.Бұлар оқытудың деңгейіне сәйкес оқушыны саралап оқытуға ыңғайлы,әрі оқу бағдарламасы бойынша оқушының жас ерекшелігі мен білім деңгейіне сай құрылып, оқулыққа қосымша пайдалануға беріледі.

2-сыныптың әдебиеттік оқу сабақтарында деңгейлік тапсырмалар үлкен орын алады. Оқушының шығарманы жете түсініп, терең меңгеруі үшін әрбір деңгейде берілетін тапсырмалар өзіндік үлес қосады. Сондықтан әр деңгейде орындалатын тапсырмалар түрлі талап-тілектерді қамтиды. Деңгейлік тапсырмаларға қатысты талаптар, біріншіден, әр деңгейде берілетін білім көлемін белгілеу үшін қажет. Екіншіден, берілетін білім көлеміне қатысты әр деңгейде орындалатын тапсырмаларды іріктеп, таңдап алу үшін керек. Сонымен қатар бұл талаптар әр деңгейдегі (оқушылық, алгоритмдік, ізденімділік, шығармашылық) тапсырмалардың қандай болуы керек, қандай мақсатта берілуі керектігін анықтайды. Сондықтан деңгейлік тапсырмаларға қатысты талаптардың мәні зор. Әр деңгейдің талап-тілегін қамтитын түрлі тапсырмалар арқылы оқушының білім көлемінің қай деңгейге сай келетінін анықтауға болады. Әр деңгейде орындалатын тапсырмаларға байланысты қойылған талаптардың бір-бірінен айырмашылығы бар. Бірінші деңгей мен екінші деңгейдегі тапсырмалар бір-біріне ұқсамайды. Бірінші деңгейдегі тапсырмалар жеңіл, қарапайым түрде ұйымдастырылып отырады. Деңгейден деңгейге көшкен сайын тапсырмаларға қойылатын талаптар да артып, күшейіп отырад

1. Оқушылық деңгей. Ол мемлекеттік стандарттың ең аз қажетті көлемін қамтиды. Бұл міндетті деңгей болғандықтан, барлық оқушы тапсырманы толық орындауы тиіс.

2-сыныптың әдебиеттік оқу сабақтарында оқушылық деңгейде орындалатын тапсырмалар:

Мұғалім түсіндірген білімді оқушының қайталап бере алатынындай болуы керек.

Оқушыны жаңадан меңгерген білімін кез келген жағдайда тани алуға дағдыландыратын болу керек.

оқылған шығарма (мәтін) бойынша қойылған сұрақтарға жауап бере алатындай болуы керек (қойылатын сұрақтар түрі: не? қашан? қай жылы? қайда?... құрылымы қандай?);

жоғары деңгейдегі тапсырмаларды орындауға көмек бере алуы тиіс. Демек, бұл деңгейде оқушының тек ақпараттық мәні бар білімі анықталады.