Экология тақырыбы бойынша 8-сынып қазақ тілі тоқсандық бағалауы

ІІІ-ТОҚСАННЫҢ ЖИЫНТЫҚ БАҒАЛАУ

Сынып: 8 « » Оқушының аты______________________

Тоқсандық жиынтық бағалаудың мақсаты: Тоқсандық жиынтық бағалау оқу бағдарламасы мен оқу жоспарының мазмұнына сәйкес, оқушылардың тоқсан барысында меңгерген білім, білік және дағдыларды анықтауға бағытталған.

Тоқсандық жиынтық бағалау оқу жоспарындағы тоқсан ішінде меңгеруге тиісті оқу мақсаттарына жету деңгейін тексереді.

Тыңдалым. Мәтін.

Жаһандық энергетикалық дағдарыс

Жаһандық энергетикалық тоқырау алғаш рет ХХ ғасырдың 70жылдарында басталды.

Әлемде мұнай бағасының тұңғыш рет күрт көтерілуі энергетикалық дағдарыс туғызып,

бүкіл дүниежүзінің экономикасына әсерін тигізді. Көп ұзамай мұнай бағасы тұрақтап,

энергетикалық даму қайтадан қарқын алды. Бірақ осы бір оқиға арзан да мол мұнай дәуірінің

аяқталып келе жатқандығын аңғартты. «Жаһандық энергетика дағдарысының болмай

қоймайтынын бүгінде барша жұрт толық түсінеді, сондықтан да техника мен ғылым үшін

қуат проблемасы алдыңғы қатарға шығып отыр», деп жазды атақты П.Л.Капица 1975 жылы.

Иә, көмір адамзат тарихындағы өнеркәсіптік төңкеріс дәуірін бастады. Ал ХІХ ғасырда адам

баласы электр қуатын ойлап тауып, өнеркәсіптік төңкеріс жетістіктерін еселей түсті.

Қолжетімді әрі сенімді көмір, мұнай және газ сияқты қазба отын көздерінің арқасында адамзат

ХХ ғасырда энергетикалық молшылық дәуірін бастан кешірді. Оның молшылығы соншалық, жер шарын мекендейтін жеті миллиард халық электр қуатынсыз «шырпы басын сындыра

алмайтын» халге жетті. Тіпті, жаһандық ауқымда жарты күн электр энергиясы болмай қалса,

техногендік дәуір перзенттерінің тіршілігі толық тұралап қалар еді. Жұмыр жерді мекендейтін

жеті миллиард адамның шексіз энергетикалық сұранысын дәл бүгінгі күні де көмір, мұнай және

газ арқылы өндірілетін электр қуаты қамтамасыз етуде. «Судың да сұрауы бар» демекші, қазір

адамзат алдында энергетикалық тоқырау атты тығырық тұр. Қазіргі таңда өркениет

әлемін энергетикалық шикізат көздерінің жетімсіздігі, олардың бағасының жылдан-жылға көтерілуі ерекше алаңдатып отыр. Бүгінгі энергетикалық тоқырау салқынын сезінген

өркениет әлемі ертеңге энергетикалық қатер атты мәселені күн тәртібіне ашық шығаруда.

Халықаралық энергетикалық агенттіктің болжамы бойынша, алдағы жылдары индустриялық дамыған елдердің электр энергиясын тұтынуы жылына 1,3 пайызға, ал

дамушы мемлекеттердің электр энергиясын тұтынуы жылына 4,2 пайызға артады.

1.Жаһандық энергетикалық тоқырау қай ғасырдан басталды?

ХҮІ

ХІХ

ХХ

ХҮ

2.Көмір, мұнай және газ, электр қуаттарын қанша адам қолданады?

А) 5 миллиард

В) 7 миллиард

С) 10 миллиард

Д)2 миллиард

3.Берілген ақпараттарды мәтін мазмұнына сай сәйкестендіріңіз

Мұнай

1975 жылы

Индустрия

тоқырау

Энергетикалық

бағасы

Л.Н.Капица

дамыған

4. Мәтінде қандай мақал айтылды? Мағынасын ашып жазыңыз

Мақал

Мағынасы

5.Бос орындарға қажетті сөзді қойыңыз. 2 сөзден артық жазбаңыз.

Ал ХІХ ғасырда адам баласы электр ____________ ойлап тауып, өнеркәсіптік

төңкеріс _________ еселей түсті.

Оқылым.

Мұнай өнеркәсібі.

Осы заманғы шаруашылықты мұнайсыз елестету қиын. Мұнай шикі күйінде пайдаланылмайды. Оны өңдеген кезде түрлі отын, яғни бензин, дизель майы, керосин және химиялық өнімдер алынады.

Мұнай өнімдері – көмірсутектер мен олардың туындыларының қоспасы; мұнай мен мұнай газдарынан алынатын жеке химиялық қосылыстар. Мұнай өнімдері отын, майлар, битумдар, ауыр көмірсутектер және әр түрлі мұнай өнімдері сияқты негізгі топтарға бөлінеді. Отын негізіндегі мұнай өнімдеріне көмірсутекті газдар мен бензин, лигроин, керосин, дизель отыны,…