Ерекше білім қажеттілігі бар оқушыларды сүйемелдеу

Инклюзивтік білім беруде ЕБҚ бар оқушыларды сүйемелдеу бойынша инновациялық технологиялар енгізу

Мукашева Анар Бекетбаевна

педагогика ғылымдарының докторы,

Рамазанова Самал Амиргалиевна

педагогика кафедрасының аға оқытушысы,

Дархан Әсел Серғалиқызы, Мырзабек Динара Амірханқызы

«7M01106 Инклюзивті білім беруді медициналық-педагогикалық

сүйемелдеу» мамандығының 1 курс магистранттары,

Педагогика және білім беру менеджмент кафедрасы,

әл-Фараби атындағы ҚазҰУ

Аңдатпа: Мемлекет үшін қай заманда болмасын ең басты байлық, ең құнды капитал – адам. Ал адамдар табиғатынан дініне, түріне, түсіне, діліне, нəсіліне жəне басқа да тұлғалық ерекшеліктерге ажыратылып жатады: жинала келе бір қоғамды құрайды, өзара араласа, келіскен түрде өмір сүреді. Сол қоғамды құраушы бір бөлік ретінде ерекше топтағы адамдарды да, нақтырақ айтқанда дене немесе ақыл-ой тұрғысынан кемістіктері бар тұлғаларды жатқызамыз.

Қазіргі таңда мүгедектігі бар адамдарды қоғамға бейімдеу, тұлға ретінде қалыптастырып, өз-өзіне қызмет көрсете алуға мүмкіндік жасау секілді мəселелер көкейкесті болып отыр. Сондықтан əлменің дамыған елдері бұл мəселені ертерек қолға алып, сəтті жүзеге асырып келеді. Мемлекет үшін қоғамның мүшелері өзі өмір сүріп отырған ортаға пайда əкелуі дамыған мемлекеттердің əлемдік рейтингіне əсер етуші негізгі факторлардың бірі. Сондықтан да қазіргі таңда ерекше білімді қажет ететін тұлғаларды дамыту жəне оларды қоғамға кіріктіру мемлекет үшін де, сол үдерістің субъекті үшін де өте өзекті де əрі пайдалы болып отыр.

Кілттік сөздер : Ерекше білімді қажет ететін балалар (ЕБҚ), инклюзия, технология, интеграция.

Инклюзивті білім беру барлық балаларды, соның ішінде арнайы білім беру қажеттіліктері (ЕБҚ) бар оқушыларды қол жетімділік пен тең мүмкіндіктерді қамтамасыз етуге бағытталған. Мүмкіндігі шектеулі балаға инклюзивті білім берудегі ең бастысы - құрдастарымен бірге білім беру және әлеуметтік тәжірибе алу. Инклюзивті білім беру тиімділігінің негізгі критерийі - әлеуметтенудің сәттілігі, мәдениетке кіріспе, барлық балалардың, оның ішінде ерекше білім беру қажеттіліктері бар балалардың әлеуметтік тәжірибесін дамыту. Инклюзия дені сау балаларда құрдастарының психикалық кемшіліктеріне төзімділікті, өзара көмек сезімін және ынтымақтастыққа деген ұмтылысты дамытуға көмектеседі. Инклюзия ерекше білім беру қажеттіліктері бар балаларда құрдастарына оң көзқарасты және барабар әлеуметтік мінез-құлықты қалыптастыруға, сондай-ақ оқыту мен тәрбиелеудегі даму әлеуетін неғұрлым толық іске асыруға ықпал етеді.Инклюзивті оқыту белгілі бір білім алуға тең қолжетімділікті қамтамасыз етуді және барлық балалардың білім беруде табысқа жетуі үшін қажетті жағдайлар жасауды іске асырады. Соның ішінде инновациялық технологияларды қолдану білім беру сапасын және инклюзивті білім берудегі тьюторлардың тиімділігін ай

Жалпы білім беру кеңістігінде ЕБҚ бар балаларды тәрбиелеу және оқыту мәселесі нәзік және икемді тәсілді қажет етеді, өйткені дамуында кемістігі бар барлық балалар дені сау құрдастарының ортасына сәтті бейімделе алмайды.

Білім беруге ерекше қажеттіліктері бар балаларға мыналар жатады:

- мүмкіндіктері шектеулі балалар;

- мигранттардың, оралмандардың, босқындардың, саны аз ұлттар

отбасыларынан шыққан балалар;

- қоғамда әлеуметтік бейімделуде қиындықтары бар балалар (жетім балалар, виктимді балалар, девиантты мінез-құлықты балалар, әлеуметтікэкономикалық және әлеуметтік-психологиялық мәртебесі төмен отбасынан шыққан балалар) [1].

Ерекше қажеттіліктері бар балаларды анықтаудың келесі критерийлері келесідей:

- медициналық айғақтар;

- оқу дағдыларын, біліктері мен білімдерін қалыптастыру және

автоматтандыру қиындықтары;

- интеллектуалды дамуынан баланың артта қалуна күдік;

- баланың мүдделері мен қабілеттері тарапынан дәстүрлі жағдайларда

әлеуметтік бейімделудің асқынуына алып келетін әр түрлі көріністер;

- іс-әрекетін еркін реттеудегі жалпы проблемалар, қозғалыс тежеушілігі

және ықыластың бұзылуы көріністері, баланың мінез-құлықының тепе-тең

болмауы;

- сөйлеуде кез-келген бұзылудың болуы;

- көру мен естуге және т.б. күдік келтіру. Ерекше білім беруге қажеттілігі бар балаларды оқыту, тәрбиелеу, дамыту және әлеуметтік бейімдеуді педагогикалық қолдау моделі [2].

ЕБҚ бар балалардың оқу-тәрбие жұмысының дағдыларын қалыптастырумен байланысты мәселелер келесі аспектілерді қамтуы мүмкін:

1. ЕБҚ бар балалар көбінесе оқытуға жеке көзқарасты қажет етеді. Педагогикалық технологиялар әр баланың ерекшеліктерін ескеретін жекелендірілген білім беру бағдарламалары мен материалдарын жасауға көмектесе алады.

2. ЕБҚ бар балаларға оқу материалын меңгеруге көмектесетін әртүрлі бағдарламалар мен қосымшалар бар. Бұл әртүрлі қажеттіліктерге бейімделген көрнекі және дыбыстық құралдарды қамтуы мүмкін.

3. Оқу-тәрбие жұмысының дағдыларын қалыптастыру балалардың дербестігін дамытумен де байланысты. Технологияны өз бетінше білім алуға және жоспарлау дағдыларын дамытуға ықпал ететін білім беру ортасын құру үшін пайдалануға болады.

4. Технологияны мұғалімдер, ата-аналар және балалар арасындағы тиімді қарым-қатынасты қамтамасыз ету үшін де пайдалануға болады. Электрондық күнделіктер, интернет-ресурстар және цифрлық платформалар арқылы кері байланыс әрбір баланың қарым-қатынасы мен қажеттіліктерін түсінуді жақсарта алады.

5. Педагогикалық технологияларды қолдану мұғалімдерден тиісті дайындықты талап етеді. ЕБҚ бар балалармен жұмыс істеу үшін технологияларды пайдалану бойынша мұғалімдердің біліктілігін арттыру және оқытуды қамтамасыз ету маңызды аспект болып табылады [3].

Инновациялық технологиялар тьюторларға ЕБҚ бар әрбір оқушының қажеттіліктеріне сәйкес білім беру процесін жекелендіруге мүмкіндік береді. Мысалы, мәтінді дауыстап оқу бағдарламасы немесе аудиокітаптар дислексиямен немесе басқа оқу бұзылыстарымен ауыратын студенттерге көмектесе алады. Тьюторлар сонымен қатар әр оқушының білім деңгейі мен қабілетіне бейімделетін интерактивті оқыту қосымшалары мен ойындарын қолдана алады. Инновациялық технологиялар тьюторларға барлық оқушылардың, соның ішінде ЕБҚ бар студенттердің қажеттіліктерін ескеретін қолжетімді оқу мазмұнын жасауға мүмкіндік береді. Мысалы, Брайль мәтіні немесе оқулықтардың жеңілдетілген нұсқалары сияқты балама материал пішімдерін жасау үшін арнайы бағдарламалық құралды пайдалану мүмкіндігі шектеулі студенттерге білімге қол жеткізуді айтарлықтай жеңілдетеді. Инновациялық технологиялар сонымен қатар инклюзивті білім берудегі тьюторлар, мұғалімдер және басқа мамандар арасындағы ақпарат алмасуды және ынтымақтастықты жақсартуға ықпал етеді. Виртуалды материал алмасу платформалары, бұлтқа негізделген жобалық ынтымақтастық қызметтері және онлайн байланыс құралдары білім беру…