Ерекше тұлға туралы қазақ әдебиеті ашық сабағы, 10 сынып

Сабақ тақырыбы: Қашаған Күржіманұлы

«Есқали сұпыға айтқаны»

Сабақ мақсаты: 1.ХІХ ғасырдың І жарты жылдығындағы қазақ әдебиетінің ірі өкілдерінің бірі,жерлесіміз Қашаған Күржіманұлының өмірі,шығармашылығы туралы түсініктер айту.

2.Шығарманың тақырыбы,идеясы туралы түсінік,шығармашылық қабілеттерін дамыту.

3.Жергілікті компонеттерді пайдалану арқылы қазақ тілі мен әдебиеті пәндерінің мазмұнын байыту.

Сабақ түрі: Жаңа білім беру.

Сабақ әдісі: Интерактивті оқыту,жеке ізденіс,сұрақ-жауап,түсіндіру.

Көрнекілігі: Ақын портреті,суреттер,Елбасы құттықтауы, «Қашаған жырлары» әні,интерактивті тақта

Пәнаралық байланыс: Музыка,Қазақстан тарихы.

Сабақ жүрісі: І.Ұйымдастыру

Оқушыларды түгендеу,парталарға орналастыру, оқу-жазу құралдарына назар аудару.

ІІ.Жаңа сабақ.

Оқушылар,ХІХ ғасырдың І жартысындағы қазақ әдебиетінің көрнекті өкілі Қашаған Күржіманұлы-өз заманының шынайы суреткері.Ол өзі өмір сүрген дәуірдегі қоғамның өзгерістеріне,оқиғаларға,сол қоғамдағы адамдардың бет-бейнесін суреттеуде үлкен шеберлік таныта алды.Қашаған ақын есімі біздің қазақ әдебиетіне қазақ елінің тәуелсіздігімен бірге келді.Қашаған шығармашылығын зерттеуші,жинаушы,баспаға ұсынушы,ғалым әдебиетші жерлесіміз Қабиболла Сыдиықов еді.Қазақ тілінде оқитын мектептер үшін 10-шы сыныпқа арналған қазақ әдебиеті оқулығына азғантай ғана шығармалары кіргізілген.Қашаған ақынның шығармаларын тауып оқу,үйрену,үлгі алу,насихаттау сіз бен біздің парызымыз,құрметті оқушылар!

Сондықтан ақын шығармашылығымен тереңірек танысу мақсатында осы сабаққа жиналып отырмыз.

Сұрақтар: 1.Ақынның өмірі туралы не білесіңдер?

2.Ақынның қандай дастандары бар?

Оқушылар жауаптарын толықтырып,ақынның өз дәуірінің әлеуметтік мәселелеріне үн қоса білгендігін,білімділігін айқындайтын ерекше бір шығармасы «Есқали сұпыға айтқаны» өлеңі екендігін айту.

Бұл шығарма несімен құнды?

Оқушыларға шығарманы толық оқып,мазмұнын меңгеріп,қажетті жерлерін жаттап келу тапсырылған.

1.Кіріспе бөлім мазмұны.

2.Келіннің әдепсіздігін жерлеу (оқушы Кете аулы,халықтың қонақ күту дәстүрі туралы өз пікірін айтады).

3.Ақынның сұпыға тиісуі (мәнерлеп оқу)

4.Сұпының домбыраға тіл тигізуі.

5.Қашағанның сұпыға айтқан сөзі:

А.Домбыраны арашалау

Қолымдағы қу ағаш,

Сайрап жатыр бұл ағаш.

6.Осы жерде бұл шығарманың тек адамгершілікті,имандылықты уағыздайтын ғана емес,бүкіл дүние жүзінің дүйім поэзиясынан кәдімгі ағашты осыншама қадір тұтып,мақтауын жеткізген,асыра жырлаған құнды туынды екенін айту.

Бүгінгі сабақтағы негізгі мақсат-шығарма мазмұнымен тек танысып қана қоймай,оқушыларға жеке-жеке ағаштың қасиеттері жөнінде тапсырмалар беріп,мысал-көрнекіліктері арқылы дәлелдету.

1.Аруақты ерлердің

Қолындағы қу ағаш.

(Ту,жалау,байрақтың үлгісін көрсетіп,сабы ағаштан екендігін айту)

2.Жаның сая табатын

Орман болған бұл ағаш.

(Өсімдік,ағаш,тоғай,орманның адамға,жануарға т.б пайдасы)

3.Қорыққанда жалғызға,

Қорған болған бұл ағаш

(Жалғыз жаяу жолға шыққан адам сақтану,қорғану үшін ағаш паналайды)

4.Бұтақтары бүгіліп,

Көктен төмен үңіліп,

Қарның ашып келгенде,

Жүрегіңді жалғауға

Нәсіп болған бұл ағаш

(Ағашқа өсетін алуан түрлі жеміс-жидектің адамға тигізетін зор пайдасы)

5.Пайғамбарлар туғанда

Бесік болған бұл ағаш

(Қазақтың ұлттық бұйымы бесіктің жас нәрестенің тазалығына,денсаулығына,тыныштығына,жинақылығына,ұйқысына өте қажет екендігі)

6.Ибраһим Қағба салғанда

Есік болған бұл ағаш

(Ибрахим пайғамбар Меккедегі мұсылмандардың ғибадат ету орнын салғанда, жалпы адам баласы баспанасына есікті ағаш жасайтыны туралы)

7. Мұнаралы әр жерде

Мешіт болған бұл ағаш

(Ағаштан салынған мешітке Қарқаралыдағы Құнанбай салдырған мешітті айту)

8. Шеберлердің қолында

Кәсіп болған бұл ағаш

(Қолөнер шеберлерінің ағаштан алуан түрлі әсем бұйымдар жасайтыны туралы)

9. Дариядан өткенде

Пырақ болған бұл ағаш

(Су көліктері: кеме, қайық, сал сияқты бұйымдардың ағаштан жасалғандығы)

10. Домбыраны күнә десеңіз

Жиын менен тойдікі

(Домбыраның ішегін, тиегін, құлағын мақтау)

Оқушылар жауаптарын толықтырып бүкіл дүние жүзінің дүйім

поэзиясында кәдімгі ағашты осыншама қадір тұтып, мақтауын жеткізген,

асыра жырлаған Қашағаннан өзге ақын болмаған. Жаратылыстың адамзатқа

деген жақсылығын ағашты сипаттау арқылы осыншама ұтымды суреттеп беру

ақынның өте білімділігін көрсетеді.