Ерліктен өмір гүл атты: Мәншүк Мәметова туралы мақала

Батыс Қазақстан облысы, Орал қаласы

«Құрманғазы атындағы саз колледжі» МКҚК

Тарих пәнінің оқытушысы Тулепов М.Е.

«Ерліктен өмір гүл атты»

Мәметова Мәншүк Жиенғалиқызы, Кеңес Одағының Батыры

Жер бетінде адамзат баласы пайда болғаннан бері қаншама соғысты басынан өткізгенін санап айту мүмкін емес. Біздің заманымызға дейінгі уақытты айтпағанда қазіргі кездің өзінде қаншама қанды қырғындар, алапат соғыстар болып жатыр. Ал егер тарихқа көз жүгіртсек, осы сансыз соғыстардың ішіндегі ең жойқыны және ең көп адам шығынын алып келгені – Екінші дүниежүзілік соғыс екендігі белгілі. 1939 жылдың 1 қыркүйегінде басталған қанды қырғын 1945 жылға дейін созылды

Басты шайқас фашистік Германия мен құрамында Қазақстаны бар КСРО арасында өрбігенін бүгінде кез-келгеніміз білеміз. Соғыс орны толмас шығындар алып келгенімен ұлтымыздың қайсар және батыр халық екендігін тағы бір рет көрсетіп кетті.

Соғыс даласына қазақтың ұлдарымен бірге өрімдей қаракөз қыздары да өз еріктерімен аттанған болатын. Олар өздерін нәзікпіз демей – басын бәске тікті, ерлерден кем ерлік көрсеткен жоқ. Әсіресе, Шығыстың батыр қыздары атанған Әлия мен Мәншүк және Хиуаз апаларымыз майдан даласында жаудың зәресін ұшырып, құтын қашырғаны тарихтан белгілі. Алғашқысы – мерген, екіншісі – пулеметші, үшіншісі – ұшқыш. Ерліктері сол соғыстың кезінде-ақ мойындалып, есімдері кеңге танылған. Олар қанға боялған даласы, аңыраған анасы, жетім қалған балалар үшін шайқасты.

Өткен жылы осы қазақтың батыр қыздарының бірі, өлкелік тұлғалар тізімінен орын тапқан жерлесіміз Мәншүк Мәметованың туылғанына 90 жыл болды. Ол 1922 жылы Орал облысының Орда ауданында дүниеге келген. Азан шақырып қойған аты Мәнсия. Бес жасынан бастап әкесінің немере інісі Ахмет пен әйелі Әминаның тәрбиесінде болған. Ол екеуі Мәнсияны үлкен қара көздері мен пысықтығы үшін еркелетіп «Моншағым» деп атаған екен. Кейін өзінің де құлағы сол атауға үйренсе керек, «атың кім?» деп сұрағандарға «Мәншүк» деп жауап қайтарады.

1937 жылғы қуғын-сүргінге Мәметовтер отбасы да ұшырайды. Ол уақытта Ахмет ғылыми-зерттеу институтының директоры қызметін атқарып жүрген. Сталиннің құрығына ол да ілінді. Сонда қамауға әкетіп бара жатқан кезде Ахмет әйеліне: «Менің Мәншүгімді ренжітпе, аман сақта!» деген екен. Кейіннен ол айдаудан аман келген, алайда, «халық жауы» деген айып оның қыр-соңынан қалған жоқ. Отбасының барлық мүшесіне де зардабы тиді. Дегенмен, Мәншүк мұны әкесіне жабылған жала екендігін ұғып, керек кезінде Ахметті қорғап сөз сөйлеген.

Мектепті бітірген соң Мәншүк медицина институтына оқуға түсті. Ол оқып бір мезгілде Республикалық Халық Комиссарияты Кеңесі секретарьятында қызмет етіп те жүрген. Мәншүктің мақсаты Мәскеуде өтетін «Дене шынықтыру парадына» қатысу болатын. Алайда ол мақсаты көкке ұшады.

1941 жылы Ұлы Отан соғысы басталғанда ол небәрі он сегіз жастағы бойжеткен болатын. Мұның құрбылары ол кезде оқу, жұмыс, тұрмыс құру сынды мәселелерді ойлап жүргенде, батыр қыз еш ойланбастан соғысқа аттануға сұранған еді. Өз өтінішінде ол: «Фашистерді жою үшін майданға жіберетін менің ағайым да, апайым да жоқ, сондықтан өзімді жіберіңіз. 1939 жылдан бері комсомолмын» деп мәлімдеген. Ал, бұл өтінішті Мәншүк 1941 жылдың 7 тамызында жазған екен. Алғашында М.Мәметованың мұндай талап-тілектерін басшылық қабыл алмады. Тек бір жыл бойы үздіксіз сұранғаннан кейін ғана 1942 жылдың 13 тамызында ол Алматыдан 100-ші атқыштар бригадасының құрамында майданға аттанды.

5 мыңға жуық жауынгердің арасында екі қазақ қызы болатын, бірі – Мәншүк, екіншісі – дәрігер Мәриям Сырлыбаева. Соғысқа аттанарда қазақтың ұлы ақыны Жамбыл аталған бригаданы өлеңімен шығарып салған.