Ерте темір ғасыры ескерткіштері туралы тарихи мақала

Ерте темір ғасырының археологиялық ескерткіштері

Өмірбеков Зейін, МТ-31 курс студенті

E-mail: [email protected]

Ғылыми жетекші: Ракишева Г.К.

Ә.Марғұлан атындағы Павлодар Педагогикалық Университеті

Біздің облыстағы Темір дәуірі Екібастұздан солтүстікке қарай 50 км жерде Шідерті өзенінің аңғарындағы Тасмола қорымдарының кешенінің атымен аталған Тасмола мәдениетімен бейнеленген. 1957 жылы Ертісқарағанды каналының болашақ құрылыс аймағында өткен материалдық мәдениет ескерткіштерін зерттеу үшін М.К.Қадырбаев бастаған Қаз.ғылым академиясының археологтар отряды ұйымдастырылды. Тасмола, Қарамұрын және Нұрмамбет қорымдарын қазу кезінде ерте темір ескерткіштерін зерделеу нәтижесінде М.К.Қадырбаев жаңа археологиялық мәдениет бөлді. Тасмола мәдениетінің ауқымы батысында Ұлытау таулары мен Есіл өзенінің жоғарғы ағысы, солтүстігінде - Көкшетау облысының оңтүстік аудандары, Щучинск пен Бурабай көліне дейін, шығысында - Павлодар облысының жазық үйінділер мен төмен ұсақ шоқылар аймағын, Шыңғыс жотасы мен оның жиектеріне дейін қамтиды. Оңтүстік шекара Балқаш және Бетпақ даланың солтүстік аудандарына жетеді. Қазба жұмыстары көркемдік құндылығы бар көптеген қызықты заттарды берді. Бұл жылқы тізгінінің әртүрлі қола әшекейлері; қола айналар; тастан әдемі жасалған шағын портативті құрбандық үстелдері; қола биттері; толық динамикалық қола ешкі мүсіндері, оралған жыртқыштардың мүсіндері түрінде жаса

Ең аз зерттелген уақыт-б.з.д. III-I ғасырлардағы ғұн-сармат кезеңі, б.з.д. I-III ғасырлар, халықтардың "ұлы қоныс аудару" дәуірі. Біздің жерлерде өмір сүрген көптеген тайпалар ғұн тайпаларымен бірге мүлдем жоғалып кетеді немесе жаңа жерлерге қоныс аударады. Осы уақыттың олжаларынан Павлодар облыстық тарихи-өлкетану мұражайында сүйек жылтыратылған жебе ұшы сақталады. Ол Башмачное ауылынан табылды. Темір сармат қылыштары мен қанжарларының, қоладан, алтыннан жасалған әшекейлердің кездейсоқ табылуы болды. Шауке ауылының елді мекенінен күміс айна, керамикалық ыдыстар, қайрау тастар табылды. Бүгінгі таңда біздің облыс аумағында 600-ден астам археологиялық ескерткіштер анықталды, бірақ олардың тек 167-сі мемлекеттік қорғауға алынды, олардың көпшілігі апатты және Жедел Күзет қазбаларын қажет етеді. Археологиялық орындарды зерттеудегі айтарлықтай жетістіктерге қарамастан, археологиялық қазба жұмыстары мүлдем жүргізілмеген аудандар әлі де бар, бұл өкінішті, өйткені біздің жеріміз әлі де көптеген құпияларды күтуде.