Есімдік және жіктеу есімдігі туралы сабақ жоспары 6 сынып

Күні:07.12.17

Мұғалімнің аты-жөні: Абдулдинова Аида

Сынып: 6 «а»

Қатысқандар:

Қатыспағандар:

Сабақтың тақырыбы

Есімдік туралы түсінік. Жіктеу есімдігі

Сабақ негізделген оқу мақсаты:

Оқушыларға ұлттық тәрбие бере отырып, есімдікті, жіктеу есімдігін ұғындыру, тәжірибеде қолдануды жетілдіру. (5.Ж5)

Сабақ мақсаты:

Барлық оқушылар орындай алады: сұраққа жауап бере алады, берілген тапсырмаларды орындай алады.

Оқушылардың көпшілігі орындай алады: өз бетінше жұмыс жасай алады, өз ойын анық жеткізеді, қосымша тапсырмаларды орындай алады.

Кейбір оқушылар орындай алады: есімдіктерді қатыстырып мәтін құрай алады, тақырып бойынша қосымша мәліметтерді пайдаланып өз ойын ортаға салады.

Бағалау критерийлері

Сұраққа жауап береді, жауаптарын дәлелдейді. Тапсырмаларды орындай алады. Сабақ барысында тыңдаушының назарын өзіне аудара алады. Өз ойларын анық жеткізеді. Топтық тапсырмаларды орындай алады.

Сабақтың түрі:

Жаңа білімді меңгерту

Сабақтың типі:

Жаңа сабақ

Пәнаралық байланыс:

Қазақ әдебиеті, музыка

Жоспар

Жоспарланған уақыт

Жоспарланған жаттығу түрлері

Ресурстар

Сабақтың басы

3 мин

Амандасу

Кезекші мәліметін алу

- Тыныштық сәті.

Барысы: Әуен ойналады, оқушылар орындарында көздерін жауып отырады, әуеннен әсер алады.

АКТ

Үй тапсырмасын сұрау

5 мин

«Сақина» ойыны арқылы үй тапсырмасын сұрау. Үйге берілген тапсырма: есімдіктерді қатыстырып мәтін құрау.

Барысы: мұғалім парта бойынша оқушылармен сақина ойынын ойнайды. Сақина қай балаға түссе сол бала сабақ айтады, сақина түскен бала ары қарай ойынды жалғастыру арқылы оқушылардан сабақ сұралады.

Сабақтың ортасы

25мин

Қызығушылықты ояту. Есімдіктер патшалығына саяхат.

Балалар біз бүгін Есімдіктер патшалығына саяхат жасаймыз.

Ерте-ерте ертеде, ешкі жүні бөртеде, атақ-даңқы әлемге аян бір патшалық болыпты. Осы патшалықтың ханы қатты ауырып қалыпты. Халық таққа отырғызуға басшы іздепті. Барлығының келісуімен таққа Есімдік патша отырады. Есімдіктің патша патшалықты жеті ұлысқа бөледі. Бұл жеті ұлысты Есімдік патшаның жеті ұлы басқарыпты. Олар: жіктеу, септеу, сұрау, өздік, жалпылау, болымсыздық, белгісіздік. Есімдік патша таққа отырғаннан бері патшалық гүлденіп, дами береді. Балалар енді осы сабақта Есімдік патшаның ұлдарының бірі бізді өз патшалығына қонақ болуға шақырды. Ол Жіктеу есімдігі. Қанеки Жіктеу есімдігі ұлысына саяхатқа аттанайық.

Тақырыпты ашу. «Адасқан әріптер» ойыны. Балалр Жіктеу есімдігі патшалығында әріптер шатасып кетіпті. Біз сол әріптерді рет-ретімен орнына қойып, тақырыпты ашайық. Жарайсыңдар, әріптерді рет-ретімен орналастырғанда «Есімдік», «Жіктеу есімдігі» деген тақырып шықты. Енді барлығымыз тақтаға назар аударайық! Тақтада есімдіктері бар сөйлемдер беріледі. Қарамен жазылған сөздерге назар аударыңдар, олардың қызметін түсіндіріңдер. Оларға сұрақ қойыңдар.

Талғат биыл мектепті бітірді. Ол (кім?) енді қалада оқиды. Мен (кім?) оған (кімге?) хат жазып тұрамын. Мұндайда кім (кім?) қуанбайды дейсіз?

Қарамен жазылған сөздер есімдіктер деп аталады.

Мысалы: Бірінші сөйлемдегі Талғаттың есімін екінші сөйлемде ол есімдігі ауыстырып тұр. Үшінші сөйлемдегі баяндаушы адам мен Талғаттың есімдерін тағы да мен, оған есімдіктері алмастырып отыр. Төртінші сөйлемдегі зат есімнің орнына кім есімдігі басқан.

Мағынаны тану:

Зат есім, сын есім, сан есімнің орнына жүретін сөз табы есімдіктер кейде орынбасар сөздер деп аталады. Есімдіктер есім сөздердің (зат есім, сын есім, сан есім) атын да, белгісін де, санын да атамай, тек соларды меңзеп, нұсқап көрсетеді де, олардың орнына қолданылады.

Қазақ тілінде есімдіктер сан жағынан көп емес, 60-70-тей. Есімдіктердің мағынасы басқа есімдерге қарағанда жалпы (абстрактылы) болады. Мысалы, Жанат – мұғалім дегенде, мұғалімнің кім екені нақты аталған, ол – мұғалім дегенде нақтылық жоқ. Есімдіктер мағынасына қарай жеті топқа бөлінеді:

Жіктеу есімдігі: мен, сен, сендер, сіз, сіздер, ол, олар, біз, біздер.

Сілтеу есімдігі: ол, сол, бұл, осы, ана, анау, сонау, әне, міне, әнеки, мінеки.

Сұрау есімдігі: кім? не? қалай? қашан? қандай? т.б.

Өздік есімдігі: өз, өзім, өздері, өзіміз, өзімнің, өздіріңіз.

Жалпылау есімдігі: бар, барша, барлық, бәрі, күллі, бүгін, тегіс, түгел(тамам, дүйім, мұқым)