Есімше тақырыбына арналған қазақ тілі ашық сабағы

Сабақтың

тақырыбы:

“Есімшенің

түрленуі”

Сабақтың өтілуі

V

Деңгейлік тапсырмалар

III

Үй

тапсырмасын

тексеру

I V

Жаңа сабақ

түсіндіру

VI

Оқулықпен жұмыс

І

Ұйымдастыру

кезеңі

ІІ

Тіл жаттығулары

VII

Танымдық

тапсырма

Есімше

есімдерше

етістік

Ес і мше – сөйлемде екі түрлі мәнде, екі түрлі қызметте жұмсалатын етістіктің ерекше түрі . Ол бірде жіктеліп , етістік қызметін атқарса, енді бірде есімдерше түрленіп ( септеліп,тәуелденіп,көптеліп ), есім қызметін атқарады.

Есімше мына жұрнақтар арқылы жасалады:

1. – ған ,- ген, -қан, -кен: айт- қан , жаз- ған , көр- ген , кет- кен

2. – ар, -ер, -р және етістіктің болымсыз тұлғасынан кейін – с :

айт- ар , жаз- ар , көр- ер , көр- ме- с

3. – атын, - етін, -йтын, -йтін: бар- атын , кел- етін , қара- йтын , сөйле- йтін

4. - мақ, -мек, -бақ, -бек, -пақ, -пек: бар- мақ , кел- мек , жаз- бақ , без- бек , шаш- пақ , төк- пек

Мысалы: Жүгірген жетпес, бұйырған кетпес

Асық ойнаған озар, доп ойнаған тозар

Жүгірген - түбірі- жүгір , ген - қосымша, қимылдың белгісін білдіріп тұр.

жетпес - түбірі- жет , пе- болымсыз етістіктің жұрнағы, с - қосымша, қимылды,іс- әрекетті білдіріп тұр.

ойнаған - түбірі- ойын- зат есім ,- а - зат есімнен етістік тудыратын жұрнақ, ған - қосымша, қимылдың сапасын білдіреді.

озар - түбірі- оз , ар - қосымша, қимылдың сапасын білдіріп тұр.

“ Деңгейлік тапсырмалар”

Кім

қалай

орындайды ?

І

деңгей

ІІІ

деңгей

ІІ

деңгей

ІІ

деңгей

І

деңгей

І деңгей

Тапсырма: Берілген сөйлемдердегі етістіктерді есімшеге айналдырыңдар

Берілген сөйлемдер

Қоңырау соғылды.

Ақындар айтысы.

Ақша төленді.

Тас қаланды.

Шам сөнді.

деңгейлік тапсырмалар

Есімшеге айналған түрі

Соғыл ған қоңырау

І деңгей

Тапсырма: Көп нүктенің орнына есімшенің тиісті жұрнақтарын қосып жазыңдар

Төре ауылы кел ... де сары бала сондай қуан ... .