Ескі қазақ жазба тілі бойынша 10-сынып таныстырылымы

лолололол11111

С аба қтың тақырыбы:

Ескі қазақ жазба тілі

Қазақ тілі қандай топқа жатады?

ҚР мемлекеттік тілі қандай тіл?

Тіл тас жарады, тас жармаса , ... жарады.

Қазақ халқы қашан пайда болған ?

« Диуани лұғат-ат-түріктің» авторы кім?

«Диуани хикметтің» авторы.

Қазіргі қазақ алфавитінде неше әріп бар?

Төте жазудың негізін қалаған кім?

Тілімен орақ ору деген тұрақты тіркестің мағынасы қандай?

М.Мақатаевтың «Үшінші бақыты» не ол?

Зымыран сұрақтар

1. Ашуың келсе – қолың тарт,

айтпас жерде тілің тарт .

2. Аяғы жаман төрді былғар,

аузы жаман елді былғар.

3. Көп сөйлеген ия жолдасынан,

ия құрдасынан айырылады.

4. Тұз астың дәмін келтірсе,

мақал сөздің мәнін келтіреді.

5. Сөз қуған пәлеге жолығар,

ш аруа қуған қазынаға жолығар.

6. Қымбат дүние қолға түсе бермейді,

қымбат сөз ауызға түсе бермейді.

7. Ат айналып иесін табар,

сөз айналып жүйесін табар.

8. Ашынған тілді болар,

ашыққан ұры болар.

9. Өз тілің бірлік үшін,

өзге тілің тірлік үшін керек.

10. Тілін білмейтіндер емес,

тілін білгісі келмейтіндер – мәңгүрт.

Жалғасын тап

Көне түркі дәуірі

Орта түркі дәуірі

Жаңа түркі дәуірі

III, V –VIII ғасырларға тән Талас, Орхон –Енисей жазба ескерткіштері

Екі кезеңнен тұрады:

1.Қараханид кезеңі

Әл-Фараби, Ж.Баласағұни(«Құтадғу білік», М.Қашқари («Диуани-лұғати-ат-түрк»), А.Йассауи («Диуани хикмет» ) әйгілі шығармалары

2. Алтын Орда кезеңі

XII-XYғ.қамтитын Хорезмидің «Мұхаббатнамесі», Құтба ақынның «Хұсрау- Шырыны», Сайф Сарайидың «Гүлістан-би- туркиі», Рабғузидің «Қиссасул әнбиясы», қыпшақ жазбаларының бірі – «Кодекс куманикус» сөздігі жатады.

XY ғ. Қазірге дейінгі кезең.

Жаңа дәуірдің бастапқы кезеңінде ескі қазақ жазба тілі есебінде араб жазуы қолданылды. Қазақ тілі қазіргі кириллица жазуын белгілі кезеңдерде төте жазу атаған. Араб, кейіннен латын графикаларымен ауыстырған да тұстары болған .

Жазба тілінің тарихы

Араб әліпбиі негізіндегі қазақтың ескі жазба тілі шамамен 15 ғасырдан-20 ғасырдың басына дейін аралықта қызмет етті.

Ескі қазақ жазба тілі

Ол негізінен қазақ хандығы іс қағазында дипломатиялық қарым-қатынас ісінде қолданды.

Қадырғали би Жалайырдың « Жамиғ-ат тауарихы »

Әбілғазы Баһадүр ханның «Шежіре түрік» атты тарихи жылнамалары

Махамбет Өтемісұлының, Әбілхайыр ханның Ресей патшайымы Елизаветаға жолдаған дипломатиялық жазбалары,

Шоқан Уәлихановтың хат-қағаздарының тілі

Мүрсейіт қағазға түсірген Абайдың қарасөз түріндегі шығармаларының тілін ескі қазақ жазба үлгілері

Қазақ тілі әліпбиінің кириллицадан латын графикасына көшірілуін қамтамасыз ету мақсатында

ҚАУЛЫ ЕТЕМІН:

1 . Қоса беріліп отырған латын графикасына негізделген қазақ тілі әліпбиі бекітілсін .

2 . Қазақстан республикасының үкіметі:

Қазақ тілі әліпбиін латын графикасына көшіру жөніндегі ұлттық комиссия құрсын ;

қазақ тілі әліпбиінің 2025 жылға дейін латын графикасына кезең-кезеңімен көшуін қамтамасыз етсін ;