Ежелгі әлем өркениеті бойынша сабақ жоспары, 10 сынып

М. ӘУЕЗОВ АТЫНДАҒЫ ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН УНИВЕРСИТЕТІНІҢ КОЛЛЕДЖІ

ТЕКСЕРІЛДІ

ПЦК төрағасы

Алменова Ф.Б._______________ "____" ___________2022ж.

ОҚУ САБАҒЫНЫҢ ЖОСПАРЫ

Модуль /пән атауы

Дүниежүзі тарихы

Сабақ тақырыбы

Ежелгі әлем өркениеті

Жалпы мәліметтер

Курс

Оқу жылы

Тобы

Күні

ВЕТн-22-1к

ҚРн-22-1к

Сабақ түрі

Жаңа материалды меңгеру сабағы

2. Мақсаты, міндеттері

10.1.2.1 өркениеттің дәстүрлі түрінің ерекшеліктерін түсіндіру;

10.1.2.2 Экономикалық қызмет пен өркениеттік даму арасындағы байланысты талдау

Оқу-жаттығу процесінде білім алушылар меңгеретін күтілетін нәтижелер және (немесе) кәсіби дағдылар тізбесі

Барлық оқушылар: Жұппен, жеке, топпен жұмыс жасайды. Олар негізгі нәрсені бөліп көрсетеді, мәтінді мазмұнды талдайды, алған білімдері бойынша тапсырмаларды орындайды.

Оқушылардың көпшілігі: Тапсырмаларды орындау кезінде жұппен және жеке жұмыстарды жақсы орындайды. Басқа оқушыларды бақылап, олардың ойларын қабылдау, олармен диалог құру.

Жеке оқушылар: Өз ойларын дұрыс айтады, бұрын алған білімдеріне сүйене отырып, жауаптарын дәлелдейді, жіңішке және жуан сұрақтар құрастырады.

3. Қажетті ресурстар

Оқу-әдістемелік құрал-жабдықтар, анықтамалық әдебиеттер

Қайырбекова Р.Р. , Тимченко С.В., Джандосова С.А. Дүниежүзі тарихы. Жалпы білім беретін мектептіңжаратылыстану-математикалық бағытындағы 10-сыныбына арналған оқулық. 1-бөлім. Алматы: Мектеп-2019

Техникалық құралдар, материалдар

Таратпа материалдар

4. Сабақтың барысы

Уақыт (мин)

Ұйымдастыру кезеңі

Оқушылармен сәлемдесу.Көңіл-күйлерін сұрау.

Сабаққа дайындығын тексеру.

5 мин

Үй тапсырмасын тексеру

Алдыңғы білімін жаңғырту

- «Өркениеттің» қандай түрлері бар?

- Дәстүрлі өркениет дегеніміз не?

- Қандай өркениеттер дәстүрлі?

- Тарихи-сатылық көзқарас шеңберінде белгілі аксиоматикалық критерийлерді таңдауға байланысты өркениеттердің қандай түрлері ажыратылады?

- Еуропаның дәстүрлі өркениеттеріне тән басқару типінің негізі неде?

30 мин

Жаңа тақырыпты түсіндіру

Жаңа материалды көрсету:

Тақырыбы: «Ежелгі дүние өркениеттері».

Дүние жүзіндегі ең көне мемлекеттер шамамен алты мың жыл бұрын құрылып, олардың көпшілігі жер бетінен жойылып, ең жақсы жағдайда ұрпақтарының есінде есімдерін қалдырғаны анықталды. Бірақ олардың арасында ғасырлар өтсе де, барлық тарихи кезеңдерінде үнемі өзгеріп отыратын шындыққа бейімделіп, осылайша бүгінгі күнге дейін аман қалғандары бар.

Ежелгі Египет өркениеті. Жаңа патшалықтың құрамына енген Ежелгі дүние мемлекеттерінің атаулары көп жағдайда белгісіз болып қалды, бірақ олар қазіргі египетологтар Ерте патшалық деп атайтын ұлы өркениеттің пайда болуына себеп болды. Барлық қолданыстағы мемлекеттердің ішінде Египет ең көне болып саналады. Оның тарихы қырық ғасырға жуықты қамтиды және зерттеушілер бірнеше кезеңге бөледі, олардың әрқайсысында мемлекеттік және экономикалық дамудың өзіндік ерекшеліктері бар. Мәдениетінде бірегей бұл перғауындар елі әлемді өнердің көптеген түрлерімен байытты, кейін ол басқа континенттерге тарады.

Ежелгі Египет әлемдегі басқа өркениеттермен салыстырғанда ең ұзақ өмір сүрді. Империяның гүлдену кезеңі біздің дәуірімізге дейінгі 3000-1000 жылдар аралығында белгіленді, дегенмен перғауындар ғасырлар бойы билік етті.

Өркениеттің негізгі жетістіктері:

• иероглифтерді ойлап табу;

• басқару жүйесін құру;

• математика ғылымының пайда болуы;

• өнеркәсіпті дамыту;

• суару технологияларын және тиімді егіншілік тәжірибесін ойлап табу;

• сот жүйесін ұйымдастыру.

Ежелгі Египеттің басқару жүйесі

Ежелгі Египетте алғашқы мемлекеттік аппараттардың бірі – бүкіл мемлекет аумағында билікті жүзеге асыратын үкімет құрылды. Шумер өркениеті әрқайсысы бірнеше ондаған халқы бар бірнеше қала-мемлекеттерден тұрды. Олардың өз сценарийі болды. Біріккен Египетте үкімет билігі бірнеше миллион халқы бар мыңдаған шаршы метрден астам аумақты алып жатты.

Месопотамияның ежелгі өркениеті

Еуропалықтардың Месопотамия туралы алғашқы мәліметтері тарихшы Геродот (б.з.б. 5 ғ.) және географ Страбон (б. з. кезегі) сияқты ежелгі дәуірдің классикалық авторларына жатады. Кейінірек Киелі кітап Едем бағының, Бабыл мұнарасының және Месопотамияның ең атақты қалаларының орналасуына қызығушылық тудырды. Орта ғасырларда Бенджамин Тудельскийдің (12 ғ.) саяхаты туралы жазбалар пайда болды, оларда сол кезде гүлденген Мосулға қарама-қарсы Тигр өзенінің жағасындағы ежелгі Ниневаның орналасуының сипаттамасы бар. 17 ғасырда Алғашқы талпыныстар сына жазуымен жазылған мәтіндері бар (кейінірек белгілі болғандай, Ур мен Вавилоннан) тақталарды көшіруге жасалды, кейінірек олар сына жазуы деп аталды.

Басқа өркениеттерге қарағанда Месопотамия ашық мемлекет болды. Месопотамия арқылы көптеген сауда жолдары өтті. Месопотамия үнемі кеңеюде, оған жаңа қалалар тартылды, ал басқа өркениеттер жабық болды. Мұнда: құмыра дөңгелегі, доңғалақ, қола мен темір металлургиясы, соғыс арбасы және жазудың жаңа түрлері пайда болды. Біздің эрамызға дейінгі 8 мыңжылдықта егіншілер Месопотамияны қоныстандырды. Бірте-бірте олар батпақты жерлерді құрғатуды үйренді.

Қытай өзінің құрылған күнінен бастап белсенді агрессивті саясат жүргізді, бұл жеткілікті экономикалық әлеуеті бар оның онсыз да кең аумақтарын айтарлықтай ұлғайтуға мүмкіндік берді. Ежелгі Қытайда ғылым мен мәдениеттің қаншалықты жоғары деңгейде болғаны көпшілікке белгілі. Біздің дәуірімізге дейінгі 11 ғасырда оның тұрғындары ай күнтізбесін қолданып, иероглифтік жазудың негіздерін білгенін айтсақ жеткілікті. Шамамен сол кезеңде елде кәсіби негізде құрылған тұрақты армия пайда болды.

Ежелгі Қытай өркениеті

Ежелгі Қытай өркениеті біздің дәуірімізге дейінгі 5-3 мыңжылдықтарда қалыптасты. e. Сары өзеннің орта ағысында және ұзақ уақыт салыстырмалы оқшаулау жағдайында дамыған.

Шан әулеті дәуірі 1711-1066 жылдар аралығын қамтиды. BC e. Қытайдың солтүстік-батыс бөлігінде пайда болған бұл өркениет өзінің дамуының соңғы кезеңінде ең жоғары өркендеуге жетті. Осы кезеңде жазу пайда болады, оның көрнекті ескерткіші «Ұлы ілім» болып табылады. Бұл еңбекте заң ғылымы, егіншілік, дін және т.б. мәліметтер қамтылған.Шан әулетінің құлауы Қытайдың солтүстік-батыс шекарасына жақын жерде Чжоу тайпасының көтерілісіне байланысты болды. Нәтижесінде сегіз ғасырға (б.з.б. 1066-249 жж.) өмір сүрген мемлекет құрылды. Чжоу әулеті дәуірінде егіншілікте, қолөнерде, саудада, мәдениетте және қала құрылысында айтарлықтай ілгерілеушілік байқалды.

Адамзат Қытай өркениетіне көптеген жаңалықтар беруге міндетті. Орта Патшалықтың ең ірі өнертабыстары:

• қағаз;

• Жібек;

• компас;

• мылтық;

• фарфор.

Ежелгі заманнан бері қытайлықтар білікті емшілер ретінде танымал.

Солардың арқасында дастарханымызда шәй мен күріш бар.

Сұрақтар мен тапсырмалар

- Ежелгі Египетте мемлекет қашан құрылды?

- Ежелгі Арме-Шубриа патшалығы қашан болды?

– Ежелгі Иран әдебиетінің ең көне ескерткіші – «Авестада» қай ежелгі мемлекет «арийлер елі» деп аталады?

№2 тапсырма. Диаграмма немесе кесте жасаңыз: ежелгі мысырлықтардың, вавилондықтардың және қытайлықтардың өміріндегі ортақ және қандай айырмашылықтар бар

Салыстыру сызықтары

Египет

Двуречья

Китай

Мемлекеттің құрылу уақыты

Климат

Өзендер

Халық кәсіптері

ауыл шаруашылығы дақылдары

Діндер

Өркениетке қосқан үлесі

№3 тапсырма. Картамен жұмыс

1. Мысыр арқылы өтетін өзеннің атын жаз

2. Месопотамияның негізгі екі өзенінің атын жаз.

3. Месопотамиядағы егіншілік аймақтарын көлеңкелеу.

4. Месопотамияның ең көне мемлекеттерінің орталықтары – қалаларды атаңыз және картадан белгілеңіз. 10. Картада 9, 10, 11 сандарымен қандай су айдындары белгіленген? Олардың атын жаз.

№4 тапсырма. Түсінік пен анықтаманы сәйкестендіріңіз

Мемлекет-

тармақтарды құрайтын теңіз немесе көлдің өзенге құяр жеріндегі таяз жерлерінде болатын өзен сағасының пішіні;

Оазис-

перғауынның, дворяндардың қабірі

Дельта-

шөлдегі жасыл желек аралы

Заңдар-

тастағы дөңес сурет;

Рельеф-

мемлекеттегі міндетті мінез-құлық ережелері.

Пирамида-

біртұтас билік жүйесі, әскері, салықтары, жазуы, қазынасы және белгілі бір территориясы бар ел;

Арна-

жоғарғы құдай, вавилондықтардың күн құдайы;

Діни қызметкерлер

Ежелгі Египеттегі әскери көлік;

сына жазуы-

егін мен мал төлінің қомақты бөлігі қазына пайдасына;

салықтар-

ежелгі мемлекеттердің храмдарындағы құдайлардың қызметшілері;

Шамаш-

Екі өзеннің жазбасы.

Күйме-

егістіктерді суаруға арналған су қоймалары;

табыт

мүсін көне мүсін;

Иероглифтер-

қабірге жерлеуге арналған арнайы өңделген дене;

Өркениет-

Месопотамияның ең ежелгі адамдары;

Мумия-

Египет жазуы;

Шумерлер

Саркофаг-

Сфинкс-

этникалық ерекшеліктері, жеткілікті дамыған экономикасы, материалдық және рухани мәдениеті бар тарихи кезеңдегі белгілі бір даму сатысындағы адамдар қоғамы.

45 мин

5. Сабақ бойынша бағалау-өлшеу материалдары, бағалау парақтары, жұмыс дәптері (қағаз және электрондық форматта) (10 мин)

6. Үйге тапсырма (5 мин)

«Әлемнің жеті кереметі» тақырыбына реферат жазу

Дайындаған педагог

_Молдасапарова Ж.М.__

Т.А.Ә.

(қолы)

Мәтінмен жұмыс.

Ежелгі Египет өркениеті.

Ежелгі Египет әлемдегі басқа өркениеттермен салыстырғанда ең ұзақ өмір сүрді. Империяның гүлдену кезеңі біздің дәуірімізге дейінгі 3000-1000 жылдар аралығында белгіленді, дегенмен перғауындар ғасырлар бойы билік етті.

Мысыр біздің дәуірімізге дейінгі 612 жылдан 525 жылға дейін, Александр Македонский елді шетелдік басқыншылардан азат еткеннен кейін, жетекші Таяу Шығыс державасының орнын алды.

Ол перғауын мәртебесін алды, бұл ежелгі Египет дәстүрінің жалғасын білдіреді. Біздің эрамызға дейінгі 305 ж тағайындалған қолбасшы Птолемей елдің тәуелсіз билеушісі болды. Әулет біздің дәуіріміздің 31 жылға дейін билік етті. патшайым Клеопатраның өлімі. Осыдан кейін Египетті Рим империясы жаулап алып, оның провинциясы болды.

Ежелгі Египет тарихы

Елдің мәдениеті айтарлықтай өзгерістерге ұшырады. Өркениеттің негізі қаланған күннен бастап тарих кезеңі б.з.б. 3000 ж. 31 б.э.д. римдіктердің жаулап алуына дейін шамамен үш мың жыл болды.

Египет Африканың солтүстік-шығысындағы Ніл аңғарында орналасқан. Өркениет Жоғарғы Египетте, Абидос пен Хираконполис қалаларының аумағында пайда болды. Содан кейін перғауындардың билігі солтүстікке Мемфис қаласы мен Жерорта теңізіне тарады.

3000 жылға қарай б.з.б. Біріккен Мысыр Корольдігі Ніл өзенінің оңтүстігіндегі бірінші катарактаның солтүстігіндегі бүкіл алқапты - катаракта, қазіргі Суданның жанында орналасқан.

1250 ж. Ежелгі Египет солтүстікте Ассирия патшалығына жақын және шығыста Қызыл теңізге дейінгі жерлерді, оңтүстігінде - Ніл бойынан Нубияға, батыста - Ливия шөліне дейінгі жерлерді алып жатты.

Мысыр халқының өмірі Ніл өзені мен оның жағалауындағы құнарлы жерлер төңірегінде болды. Ніл алқабының фермерлері маусымдық су тасқыны кезінде су ағынын бақылау және құрғақ маусымда суару үшін суару әдістерін әзірледі.

Алқап жерлерінің егінге бай болғаны сонша, ауылшаруашылық дақылдары артық болды. Оларды сатудан түскен қаражатқа Гиза пирамидалары мен Луксор храмдары сияқты керемет сәулет жобалары тұрғызылды. Элита байыды, сыртқы сауда мен дипломатия дамыды. Жаулап алу соғыстарын жүргізгені үшін мол сыйақы ұсынылды.

Өркениеттің негізгі жетістіктері:

• иероглифтерді ойлап табу;

• басқару жүйесін құру;

• математика ғылымының пайда болуы;

• өнеркәсіпті дамыту;

• суару технологияларын және тиімді егіншілік тәжірибесін ойлап табу;

• сот жүйесін ұйымдастыру.

Ежелгі Египеттің басқару жүйесі

Ежелгі Египетте алғашқы мемлекеттік аппараттардың бірі – бүкіл мемлекет аумағында билікті жүзеге асыратын үкімет құрылды. Шумер өркениеті әрқайсысы бірнеше ондаған халқы бар бірнеше қала-мемлекеттерден тұрды. Олардың өз сценарийі болды. Біріккен Египетте үкімет билігі бірнеше миллион халқы бар мыңдаған шаршы метрден астам аумақты алып жатты.

Перғауын Ежелгі Египеттің саяси жетекшісі де, дінінің орталығы да саналды. Ол «екі елдің билеушісі» мәртебесін алып жүрді. Бұл оның Жоғарғы және Төменгі Египетті билегенін білдіреді. Ол сондай-ақ «әр ғибадатхананың бас діни қызметкері» деп аталды, өйткені ол жердегі ғибадат етудің негізгі культі болып саналды. Ежелгі мысырлықтардың көз алдында перғауынның билігі аспан мен жердің арасына тараған. Перғауын қаншалықты жақсы болды, елдің және оның халқының жағдайын анықтады.

Меро, Судан пирамидалары