Флора экологиясы ғылыми жұмысы 5 сынып

Т. Рысқұлов атындағы жалпы орта мектебі

Ғылыми жоба

Тақырыбы: Флора экологиясы

Орындаған: Талдыбек Хадиша

Жетекшісі: Сапарова Балжан

Жоспар

Кіріспе

І. Қазақстан Республикасының өсімдіктері

1.1 Қазақстан флорасы

1. 2 Қазығұрт тауының флорасы

1.3 Өсімдіктер әлемін қорғау

1.4 Өсімдіктер селекциясы

Қорытынды

Қолданылған әдебиеттер

Кіріспе

Флора (латынша flora — Рим мифологиясындағы көктем құдайы; латынша florіs — гүл) — нақты бір жер аумағында өсетін немесе өткен геологиялық дәуірлерде өскен өсімдік таксондарының тарихи-эволюциялық қалыптасқан жиынтығы. Флораны өсімдіктербірлестігінен (әр түрлі өсімдік қауымдастығының жиынтығынан) ажыратып қарау қажет. Мысалы, Солтүстік жарты шардың қоңыржай салқын аймағының флорада тал,қияқөлең, қоңырбас, сарғалдақ, т.б., ал қылқан жапырақтылардан: қарағай, кипарис, т.б. тән болса, өсімдіктер бірлестігінде — тундралық, тайгалық, далалық, т.б. өсімдіктер қауымдастығы кең тараған. Флораның тарихи дамуы түр түзілу процестерімен, бір түрді екінші түрдің ығыстыруымен, өсімдіктердің миграциясымен және түрлердің жойылуымен тығыз байланысты.

Әр Флораның өзіне ғана тән арнайы ерекшеліктері бар. Оған: Флораны құрайтын түрлердің сан алуандығы (Флораның байлығы), жасы, автохондық және эндемизм деңгейі, т.б. жатады. Флораның өзара айырмашылығы ең алдымен әр өңірдің геология тарихына, орография, климаттық жағдайларына және топырағының құнарлылығына байланысты. Аумақтық деңгейіне қарай: Жер Флорасы (500 мыңға жуық түр, оның ішінде 330 мыңға жуығы жоғары сатыдағы түтікті өсімдіктер: гүлді өсімдіктер, ашық тұқымдылар, споралылар), жекелеген құрлықтар мен олардың бөліктерінің Флорасы, аралдық Флолалар, тау жүйелерінің Флорасы, сондай-ақ мемлекеттер мен жекелеген әкімшілік аудандардың Флорасы болып ажыратылады. Сонымен қатар, жекеленген жүйелік Флора, топтардың Флорасы, т.б. бар. Мыс., балдырлар Флорасы, мүктер Флорасы, т.б.

Флораны зерттейтін ғылым саласы — флористика деп аталады. Қандай да бір Флораны зерттеу оның аумағындағы түрлер мен туыстардың құрамын анықтаудан басталады. География таралуына ұқсас түрлер Флораның географиялық элементін (геоэлемент) құрайды, кейбір зерттеушілер геоэлемент терминінің орнына ареалдар типі (тропик., бореалдық, голарктик., палеоарктик., т.б.) деген атауды қолданады. Шығу тегі ұқсас түрлердің тобы Флораның генет. элементтері не генет. қатпарлары деп аталады. Теор. тұрғыдан алғанда кез келген Флора. 4 генет. қатпарлардан тұрады: f1 — реликтер (мыс., гинкго); f2 — Флораның ежелгі ядросы, өткен геология дәуірлерден осы аумақта өсетін, қазіргі табиғи жағдайлармен үйлесімді түрлер; f3 — мигранттар (шығу тегі бойынша басқа өңірлерде пайда болып, осы аумаққа әр түрлі себептермен көшіп келген түрлер); f4 — автохтонды жаңа құрылымдар (ежелгі жерінде пайда болған жаңа түрлер). Кез келген Ф-ны F=f1+f2+f3+f4 деп кескіндеуге болады. Осы генет. қатпарлардың арақатынасына қарай: реликті Ф. (F=f1), миграц. Ф. (F=f3), эндемиктік Ф. (F=f4), т.б. бөлуге болады.

Пайда болу орны мен таралуының тарихи жолдары жақын түрлерді де кейбір ғалымдар генет. элементтерге жатқызады. Кейде мұның география-генетикалық элементтер (мыс., ортаазиялық, шығыс-сібірлік, сарыарқалық, т.б.) деп те атайды. Қазіргі Флораның шығу тегі мен таралуын білу үшін өткен геол. дәуірлер мен кезеңдердің Флорасын зерттеу маңызды болып саналады. Мыс., Гренландияның, Шпицбергеннің қазба Флорасын (троходендроидес, емен, жаңғақ, терек, ал қылқан жапырақтылардан — таксодиум, т.б.) зерттеу нәтижесінде қазіргі Арктиканың аумағындағы палеогендік Флора. арктик. болмай, қоңыржай-субтропик. болғанын көруге болады. Өсу ортасы ұқсас түрлердің тобы Флораның экология элементін құраса, тіршілік формалары бойынша ұқсас түрлер Флораның биол. элементтері болып табылады.

Негізгі бөлім

Қазастан Республикасының өсімдіктері.

Қазақстанда өсімдіктердің 15 мыңдай түрі бар. Оның 2 мыңнан астамы балдырлар, 5 мыңдайы – саңырауқұлақтар, 600-ге жуығы – қыналар, 500-ге жуығы мүк тәрізділер және 6 мыңнан астамы – жоғары сатыдағы түтікті өсімдіктер. Қазақстан микрофлорасының (саңырауқұлақтар) құрамындағы түрлердің 4,8%-ы эндемик болып табылады. Жоғары сатыдағы өсімдіктердің түр байлығы, интродукцияланған, мәдени дақылдар мен кездейсоқ әкелінген 500-ден аса түрлерді қоспағанда, 161 тұқымдасқа, 1120 туысқа жататын 6100-ге жуық түрден тұрады. Оның ішіндегі 730 түр тек Қазақстанда өсетін – эндемиктер. Бұлардың ішіндегі ең ерекше 12 монотипті туыс бар: физандра, рафидофитон, жалған шөлмасақ, жалған шандра, боченцевия, канкриниелла, тобылғыгүл, птеригостемон, пастернаковник, тоғайя, недзвецкия, шолақтауия. Қазақстан флорасындағы түрлердің басым бөлігі 15 тұқымдасқа топтасқан. Алғашқы құрлықтық өсімдіктердің қалдықтары Оңт. Балқаш өңірі мен Бұрынтауда жоғ. ордовиктік қатпарлардан табылған. Олар плаун тәрізділерге жататын Akdalophyton caradockі пен қырықбуынға жататын – Sarіtuma tatjanae. Бұлар шамамен 450 млн. жыл бұрын тіршілік еткен. Республикамыздың қазіргі флорасы эоцендік субтропиктік (36 – 58 млн. жыл бұрын), олиг

Қазақстанның жазық бөлігі орманды далалық, дала, шөлейт және шөл белдемдеріне (аймақтарға) ажыратылады. Орманды далалық аймақ – республика жер аумағының 2,04%-ын алып жатыр, 54Әс.е-тен жоғары Көкшетау мен Петропавл қ-ларының маңында орналасқан. Орман түзуші түрлер: жылауық қайың, талдың бірнеше түрлері, бұталардан: итмұрын, тобылғы, далалық шие, т.б. бар. Бұл белдемнің шалғындық және далалық телімдерінде алуан түрлі шөптесін өсімдіктер мен астық тұқымдас шөптер басымдылық ететін қауымдастықтар таралған. Бұл аймақ 2 белдемге бөлінеді: 1) оңтүстік ылғалы аз қоңыржай жылы орманды дала белдемі – сұр ормандық топырақта қайыңды-теректі, теректі ормандар, ал қара топырақта шалғынды-далалық экожүйелер орналасқан; 2) қоңыржай құрғақ шоқталған орманды дала белдемі – қайыңды-теректі шоқ ормандар мен қара топырақтағы алуан-түрлі және астық тұқымдасты шөптесін өсімдікті далалық экожүйелер таралған. Далалық аймақ еліміздің жер аумағының 28%-ын алып жатыр, аум. 110,2 млн. га, батыстан (Еділ-Жайық өзендері аралығынан) шығысқа қарай (Алтай-Тарбағатай тау бөктері) 2500 км-ге созылып жатыр. Далалық флораның құрамында 2000-нан астам түр бар деп шамаланады. Оның 175-і – эндемиктер. Негізгі басым түрлер

Қазақстан флорасы

І

Ірі юринея

Ірігүлді көкгүл

А

Аласа дестегүл

Аласа ұлпабас

Алатау бәйшешегі

Алматы шиқылдағы

Алтай жуасы

Алтай күнгелдісі

Алтай сибиркасы

Арамжебір

Арамсояу

Ашық құндызшөп

Ащылау алқа

Ақ тауқалақай

Ақ терек

Ақ тұт

Ақ тұңғиық

Ақ қаржеміс

Ақезу мәрпі

Ақтікен

Ақшешекше

Ақшыл көк қаргүл

Ақшытыр

Б

Балшытыр

Барқытжапырақ

Бақша қараоты

Бессаусақ қарашағыр

Биік прангос

Биберштейн қызғалдағы

Бояу дрок

Бояулық риян

Бүйір гүлді құндызгүл

Бұйра лалагүл

Г

Гималай қоңыраушасы

Д

Далазығыр

Далалық шие

Дарагүл

Дарбай

Дағдан

Дестегүл

Домалақ жапырақты қияш

Дәрілік балшытыр

Дәрілік жөтелшай

Дәрілік сарыбасқурай

Дәрілік сасыршөп

Дәрілік шытыра

Дөңгелек жапырақ қайың

Дөңгелек жемісті бөріқарақат

Е

Европалық құсықшөп

Егістік қарамықшасы

Егістік қарақұмық

Егістік қатпаргүл

Егістік қышатүс

Елікшөп

Емен жапырақты құмсәлбен

Ж

Жалаңқабыршақты қылтанқұйрық

Жалғантүктіаталықты қызғалдақ

Жалғанқосгүлді қызғалдақ

Жасыл күнгелді

Жебіршөп

Жоңғар аюқұлағы

Жылан таран

Жүргеніш

Жұқажапырақ көкбас

И

Имек қызылтаңдай

Индер шырышы

Ит күшала

К

Күмәнді қоңыраусары

Кәдімгі адыраспан

Кәдімгі жантақ

Кәдімгі жұмсақжеміс

Кәдімгі көпіршік

Кәдімгі мойыл

Кәдімгі мыңжапырақ

Кәдімгі таушымылдық

Кәдімгі түймешетен

Кәдімгі шаған

Кәдімгі шетен

Кәдімгі қарғакөз

Көкек жанаргүлі

Көктемдік жанаргүл

Көкшіл лағат

Көкшытырша

Көпіршік мамыт

Көрікті ойраш

Көрікті островския

Л

Лапсана

Лағат

Лақса

Леманн күшаласы

Ломонос кодонопсисі

Ләйлекшөп

М

Маралшөп тамыры

Масақты қарғашөп

Микель құйығы

Мойыл

Мысықоты

Мысықтабан

Мыңжапырақ

Мыңжылқы көбенқұйрығы

Н

Наркалуен шмальгаузениясы

О

Орал қатпаржемісі

Оралдық мия

Орман қазтамағы

Орман құлқайыры

Орта патриния

С

Сібір аршасы

Сібір балқарағайы

Сібір самырсыны

Салалы қоқтын

Самарқан салаубасы

Сарбас тәрізді қыдық

Сарепт қышасы

Сары раушан

Сары түйежоңышқа

Сары шоқсары

Сарыбасқурай

Сарғылт қоғашық

Сортаңдық айбатмия

Суық көкгүл

Сынғақ итшомырт

Сыртыдән итжүзім

Сүйментамыр

Т

Тікен жапырақты құмшөп

Тікенді қараөрік

Табақша тәрізді қоянжырық

Тайтұяқ

Тамырдәрі

Тас валериана

Теңгежапырақ шықшөп

Түзу қазтабан

Түймешетен

Ф

Федченко эдельвейсі

Х

Хош иісті шегіргүл

Ш

Шайтанкелмес

Шатырша толғақшөп

Шатырша қысшылшөп

Шашақ гүлді қызат

Шеркез

Шетен

Шырмауық барқытжапырақ

Шығыс қисықгүлі

Шөптесін кеуел

Қ

Қазақ лақсасы

Қала гравилаты

Қара меңдуана

Қара сексеуіл

Қара сұлы

Қаражемістер тұқымдасы

Қарама-қарсы жапырақты ербасы

Қарамала

Қараматау

Қаратау емшөбі

Қаратау жалғанбозкілемі

Қаратау жыланбасы

Қаратау көбенқұйрығы

Қаратау маралтамыры

Қаратау сетені

Қаратау томағашөп

Қаратау шөмішгүлі

Қаратау ырғайы

Қаратау қауы

Қаратау ұшқаты

Қарақұмық

Қарқаралы бөріқарақаты

Қасқыржидек

Қатпарсабақ

Қатты жапырақты шисабақ

Қатты көбенқұйрық

Қаңбақ

Қаңбақ сораң

Қияқөлең

Қияқөлеңдер тұқымдасы

Қой жуа

Қойбүлдірген

Қонақ (өсімдік)

Қонақ тары

Қопа (қопалы) астрагалы

Қоржынжемісті қоржынгүл

Қорғасыншөптер тұқымдасы

Қосүйлі мысықтабан

Қосүйлі қалақай

Қотырот

Қоян жүзгін

Қоянтобық

Қоға тұқымдасы

Қурай

Қурай жусан

Қыдық

Қызыл етті қисыққанат

Қызыл жүзгін

Қызыл тұзшөп

Қызыл шілік

Қызыл қоянжын

Қызылмия

Қызылқұйрық тұқымдасы

Қызғалдақ

Қылтанақ

Қылтанақ дәлен

Қылтанқұйрық

Қазақстанжерінде таралуы, түрлер мен эндемиктердің топтасуы, табиғи аймақтар мен таулық белдеулерде әр түрлі. Республиканың осыншама бай өсімдіктер дүниесі түрлердің биологиялық, экологиялық, эволюциялық ерекшеліктеріне байланысты әр түрлібірлестіктер мен қауымдастықтарда жүйеленген.

"Дала қызғалдақтары"

Қазақстанның жазық бөлігі орманды далалық, дала, шөлейт және шөл белдемдеріне (аймақтарға) ажыратылады. Орманды далалық аймақ – республика жер аумағының 2,04%-ын алып жатыр, 54Әс.е-тен жоғары Көкшетау мен Петропавл қалаларының маңында орналасқан. Орман түзуші түрлер: жылауық қайың, талдың бірнеше түрлері, бұталардан:итмұрын, тобылғы, далалық шие, т.б. бар. Бұл белдемнің шалғындық және далалық телімдерінде алуан түрлі шөптесін өсімдіктер мен астық тұқымдас шөптер басымдылық ететін қауымдастықтар таралған. Бұл аймақ 2 белдемге бөлінеді: 1) оңтүстік ылғалы аз қоңыржай жылы орманды дала белдемі – сұр ормандық топырақта қайыңды-теректі, теректі ормандар, ал қара топырақта шалғынды-далалық экожүйелер орналасқан; 2) қоңыржай құрғақ шоқталған орманды дала белдемі – қайыңды-теректі шоқ ормандар мен қара топырақтағы алуан-түрлі және астық тұқымдасты шөптесін өсімдікті далалық экожүйелер таралған. Далалық аймақ еліміздің жер аумағының 28%-ын алып жатыр, аумағы 110,2 млн. га, батыстан (Еділ-Жайық өзендері аралығынан) шығысқа қарай (Алтай-Тарбағатай тау бөктері) 2500 км-ге созылып жатыр. Далалық флораның құрамында 2000-нан астам түр бар деп шамаланады. Оның 175-і – эндемиктер. Негізгі басым түр

Далалық аймақ 3 белдемге бөлінеді:

"Эндемик"

қоңыржай-құрғақ және құрғақ дала;кәдімгі және оңт. қара топырақтағы алуан түрлі шөптесін – бозды белдем;

қоңыржай-құрғақ және жылы-құрғақ белдем–күңгірт қара-қоңыр және қара-қоңыр топырақтардағы бетегелі-бозды дала;

шөлейт құрғақ, қоңыржай ыстық белдем – ашық қара қоңыр топырақтағы жусанды-бозды дала.

Шөлді аймақ – жалпы аумағы 124,6 млн. га. Өзіне тән өсімдік жамылғысы алуан түрлі, 2500 – 2800 түр бар, олардың ішінде 200 – 215 түрі – эндемиктер.

Шөлді аймақ 5 белдемге ажыратылады:

солтүстік далалы жердегі құрғақ, қоңыржай-ыстық шөлдер – аумағы 40 млн. га., немесе еліміздің жер аумағының 14,7%-ы.Өсімдік жамылғысы астық-тұқымдасты – жартылай бұталы (боз, еркекшөпті-жусанды) шөлдер мен құмдақ-бұталы (жүзгін-раң-шағыржусан-еркекшөпті) шөлдер тарайды;

орталық (солтүстік тұрандық) өте құрғақ, ыстық шөлдер – аумағы 51,2 млн. га, немесе республика жерінің 18,9%-ын алып жатыр. Бұл жерлерде жартылай бұталы (жусанды, бұйырғынды, изенді), сексеуілді, бұталы (қоянжын-жүзгінді) өсімдік жамылғысы дамыған;

оңтүстіктегі өте құрғақ, ыстық шөлдер – аумағы 30,3 млн. га, немесе Қазақстанның 11,1%-ын алып жатыр. Бұл жерлерге эфемероидты – жартылай бұталы (сұр-жусанды, эфемерлі), ал дөң және…