Фосфор және оның қосылыстары ашық сабағы, 9 сынып

Сабақ: Күні: 9-сынып

Сабақтың тақырыбы: Фосфор. Фосфордың қосылыстары.

Сабақтың мақсаты: Білімділік: Оқушыларға фосфордың периодты жүйедегі орнына сипаттама берумен қатар химиялық қасиеттерін сипаттайтын реакция теңдеулерін жаздыру, ашылу тарихы жөніндегі мағлұматттармен таныстыру және фосфордың химия өнеркәсібіндегі маңызына түсінік беру.Фосфор қосылыстарына тоқталу.

Дамытушылық: Оқушылардың химиялық білімін одан әрі дамыту, тез ойлауға, шапшаңдыққа , өз бетімен ізденуге үйрету. Ой-өрісін, шығармашылық мүмкіндігін, ғылымы көзқарасын қалыптастыру.

Тәрбиелік:Өздігінен талпынып, жауапкершілікті сезінетін саналы, өнегелі ұрпақ тәрбиелеу.

Сабақтың түрі: Жаңа сабақ

Сабақтың әдісі: тест орындау,

Қөрнекілігі: Периодтық жүйе, интерактивтітақта, кестелер.

Сабақ барысы: І. Ұйымдастыру кезеңі: оқушылармен сәлемдесу, сабаққа даярлығын тексеру, сабаққа келмеген оқушыларды анықтау.

ІІІ. Оқушылардың білімін жан-жақты тексеру.

Слаидтар : Өткен білімді тексеру үшін «Сенесің бе, сенбейсің бе?» ойынын ойнату.

Сенесің бе, сенбейсің бе, азоттың перидтық жүйедегі орны ІІ период, У топтың А тобында орналасқан (иә)

Сенесің бе, сенбейсің бе, азотты 1772 жылы Д. Резерфорд ашты. (иә)

Сенесің бе, сенбейсің бе, азотта 6 протон,8 нейтрон, 6 электрон барына (жоқ)

Сенесің бе, сенбейсің бе, азот түсті, иісті, ауадан ауыр газ екеніне (жоқ)

Сенесің бе, сенбейсің бе, азот сутекпен әрекеттесіп аммиак түзетіне (иә)

Сенесің бе, сенбейсің бе, аммиак түссіз, иіссіз газ (жоқ)

Сенесің бе, сенбейсің бе, азоттың бір ғана оксиді болады (жоқ)

Сенесің бе, сенбейсің бе, азоттың ауадағы үлесі 78% (иә)

Сенесің бе, сенбейсің бе, азот қышқылы күшті тотықтырғыш (иә)

Сенесің бе, сенбейсің бе, азот қышқылының тұздарын нитраттар дейді (иә)

Сенесің бе, сенбейсің бе, азот қышқылы металдармен әрекеттескенде сутек газын бөлмейді (иә)

Сенесің бе, сенбейсің бе, азот тек тотықтырғыш ( жоқ)

Сенесің бе, сенбейсің бе, аммоний гидроксиді медицинада қолданылатын мүсәтір спирті (иә)

2. «Формуланы тап « ойыны

3 « Сәйкесін тап « ойыны

4.« Орныңды тап « ойыны

IV. Оқушыларды жаңа сабақтың тақырыбымен , мақсатымен таныстыру.

Менделеевтің кестесінен,

Аңызға арқау болған

Қасиетті, құдіретті, киелі

Білесің бе, фосфор деген элементті?

Фосфордың ашылу тарихына көз жүгіртсек:

Фосфорды ежелгі замандарда алу әдістерін білген.Осы тарихи деректер туралы оқушыларымызға сөз берейік. .1669ж.неміс алхимигі Х.Бранд фосфорды ашты.

V . Жаңа сабақ: ПЖ орны табиғатта кездесуі, алынуы

Слаид: Р

Физик .қасиеті Химиялық қасиеті

Қолданылуы қосылыстары

Слаид:ПЖ орны:Фосфор-3 период. 3-қатар, кіші период, V топ, негізгі топша

Валенттігі ІІІ, V. Тотығу дәрежесі. +3, +5 ,-3

Р+15(15р+ , 16п)15е- Аr(Р )=15, реттік нөмірі -15

Атом құрылысының электрондық формуласы:1s22s22p63s23p3

Слаид: Табиғатта кездесуі, алынуы

Фосфор және оның қосылыстары Қазақстан жерінде Онтүстікте кең орындары орналасқан. Қаратау;Шымкент, Батыс Қазақстанда Алға өнірінде де табылады.

.Ет ұлпасында 56г.фосфор кездеседі. 3.Адам сүйегінде 600г фосфор бар. 4.Жүйке жүйесінде 5г фосфор болады.

Слаид:» Фосфор – тіршілік пен ақыл-ой элементі «

А.Е. Ферсман

Слаид:Физикалық қасиеті

Фосфордың 3 аллотропиялық түрөзгерістері бізге таныс:

1.Ақ, 2.қызыл,3. қара фосфор кездеседі.

Слаид:Химиялық қасиеті

Слаид: Қолданылуы. Фосфор сіріңке жасау үшін

Дәрі- дәрмектер алуда

тыңайтқыштар

Слаид: Қосылыстары

Фосфордың қосылыстары

1. Фосфин-РН3

2. Фосфор (ІІІ) оксиді-Р2О3

3Фосфор(V)оксиді-Р2О5

4.Фосфор қышқылы Н3РО4

5. Мета фосфор қышқылы НРО3

Физикалық қасиеттері. Н3РО4

РН3 Р2О3 Р2О5

Фосфин- өте улы, тұрақсыз, түссіз, сарымсақ иісті, күшті тотықсыздандырғышзат. Са3Р2+6Н2О = 2РН3+3Са(ОН)2

Фосфор(v)оксиді –өте ылғал тартқыш зат, ақ түсті ұнтақ зат. 4Р +5О2= Р2О5

Фосфор (ІІІ)оксидібалауыз тәрізді кристалдық масса, улы. 4Р +3О2=2Р2О3

Фосфор қышқылы- ақ түсті кристалдық зат, суда жақсы ериді. Р2О5+3Н2О=2Н3РО4

Мета фосфор қышқылы. Р2О5+Н2О=2НРО3

Химиялық қасиеттері :Фосфин ауада фосфор оксидін түзіп, өздігінен тұтанады:2РН3+5О2= 2Р2О5 +3Н2О . Фосфин суда аммиактан нашар ериді және сілтілк қасиет көрсетпейді . Бірақ аммиак сияқты өте күшті қыщқылдармен әрекеттесіп, тұз түзеді. Бұл кезде аммоний ионына пайда болады: РН3+НІ=РН4І

Фосфор(V) оксиді-өте ылғал тартқыш болғандықтан, реакция теңдеуін былай жазуға да болады.

Р2О5+3Н2О=2Н3РО4.

Р2О5-суда ерігенде температураға байланысты әртүрлі фосфор қышқылындарын түзеді:

Р2О5+Н2О=2НРО3метафосфор қышқылы .

Р2О5+3 Н2О= 2 Н3РО4.ортофосфор қышқылы

Фосфор (V)оксиді қышқылдық оксид болғандықтан сілтілермен әрекеттеседі: 6NаОН+ Р2О5=2 Na3PO4+3H2O .

Негіздік оксидпен әрекеттеседі: СаО+ Р2О5= Са3(РО4)2+ 3Н2О

Фосфор қышқылы суда ерігенде сатылап диссоциацияланады:

Н3РО4 Н++Н2РО4

- дигидрофосфат ион

Н2РО -

4 ⇆ Н+ +НРО4

2- гидрофасфат ион