Француз абсолютизмі және Ришельенің саяси өсиеті

Тақырыбы:

Француз абсолютизмі : Ришельенің «Саяси өсиеті»

Францияда Х VI – XVII ғ. болған әлеуметтік – экономикалық өзгерістер және соларға байланысты тап күресінің шиеленісуі, үстем тапты мемлекеттің сол кездің жағдайына сай формасын іздестіріп табуға мәжбүр етті. Ондай форма абсолют монархиясы болып саналды және ол біршама кейінірек Францияда неғұрлым аяқталған формасын тапты.

Абсолют монархияның негіздері ХІ Людовиктің үш мирасқорларының тұсында – ҮІІІ Карл (1483-1498), ХІІ Людовик (1498-1515) және І Францискінің (1515-1547) тұсында қаланды. Бұл кезде Бас штаттардың шақырылуы тоқтатылды. Олардың орнына нотаблилер яғни корольдың өзі тағайындаған адамдардың шағын ғана жиналыстары өткізілді. Бірақ ең маңызды істер королдың жақын кеңесшілерінің шағын тобында ғана шешіліп отырды. Қыруар армия мен күннен – күнге өсіп бара жатқан бюрократтық аппаратты ұстау, ақсүйектер мен дворяндарға пенсия үлестіріп беру көп қаржы талап етті. Орасан көп шығындар тек екі жолмен: алым-салықтарды үздіксіз көбейте беру, яғни ел ішін талан – таражға салу, тонаушылық соғыстар жүргізу жолдарымен ғана өтеліп отырды. ХҮ ғ. аяғында тікелей салықтар 3 млн ливрден ХҮІ ғ. орта шенінде 9 млн ливрға дейін өсті және барған сайын өсе берді. Елдің біріктіру жұмысын аяқтамастан француз монархиясы италия жерлерін басып алуға ұмтылды. Кедейленген француз дворяндары оңай олжа мен ақша табуға, даңққа ие болуға құмарланды.

Франциядағы король абсолютизмінің нығаюы ХІІІ Людовиктің бірінші министрі кардинал Ришельенің (1624-1642) тұсында жүзеге асырылды. Ришельенің қызмет бабында жазысқан орасан көп хаттары, мемуарлары мен «Саяси өсиеті» біздің заманымызға да келіп жетті. Ол өзінің өсиетінде: «Сіз, ғұзырыңызға құлдық маған бір мезетте екі салада жұмыс істеуге; кеңесші болуға мұрсат еттіңіз әрі істеріңізді басқаруға сенім арттыңыз. Осы жағдайды пайдаланып шынайы көңілден айтарым, гугеноттар мемлекеті сізбен бірдей бөліскен, ақсүйек-шонжарлар болса, сіздің қоластыңызда болмағандай-ақ өздерін тым еркін сезінген. Ал, провинциялардың құдіретті губернаторлары өз қызметтерінде нағыз билеушідей ұстаған өздерін... Менің көздеген бірінші мақсатым корольдың ұлылығы, ал екінші мақсатым корольдықтың құдіреттілігі» – деп жазды ол.