Ғабит Мүсірепов шығармаларындағы ана тақырыбы

Мазмұны

І. Кіріспе.

1.1. Ғ.Мүсірепов шығармашылығындағы ана тақырыбы...……………………

ІІ. Зерттеу бөлімі.

2.1. Ғ.Мүсірепов шығармашылығындағы ана тақырыбының ерекшелігін талдау. ………………………………………………....

2.2. Романдағы Ұлпан бейнесін қазіргі кездегі әйел басшылардың бейнесімен салыстыра талдау........................................................................

2.3. Бүгінгі аналар кешегі батыр аналардың жалғасы ма?!.................................

ІІІ. Қорытынды.

3.1. Ғ.Мүсірепов ана тақырыбындағы ардагер жазушы.......................................

ІV. Пайдаланылған әдебиеттер тізімі……………………………………..........

І. Кіріспе. Ғ.Мүсірепов шығармашылығындағы ана тақырыбы

Ғылыми жобаның мақсаты: Ғ.Мүсірепов шығармашылығы арқылы «ана» есімінің парқына жету, тілі орамды жазушы шығармашылығына тереңнен қарап, кешегі мен бүгінгі аналардың ерліктері зерделеу, зерттеу. Өзіндік ой түю.

Зерттеу жұмысының міндеттері:- Ғабит Мүсірепов шығармашылығындағы ана тақырыбының өзектілігін саралау;- Басқа жазушылардан өзге тақырыптық ерекшелігіне тоқталу;- Зұлмат соғыс жылдарындағы аналардың ерлігі мен бүгінгі бейбіт таңның аналарының ерлігінің аражігі. - Жиналған материалдарды бір жүйеге келтіру;Зерттеу жұмысының өзектілігі:

Ғабит Мүсірепов шығармашылығындағы аналардың ерліктерін бүгінгі күннің ана бейнесімен салыстыра зерделеу.Ғабит Мүсірепов ұлт әдебиетіндегі ана бейнесін ашуда өлшеусіз еңбек сіңірген жазушы. Отбасының ұйытқысы саналатын, ананың болмысын шынайы суреттеуде өзіндік қолтаңбасын қалдырды.

Ғ.Мүсірепов әңгімелеріндегі қазақ әйелдерінің өршіл де өжет, қажырлы да сабырлы, пайымды да ақылды қасиеттері барынша жарқын суреттелген. Жазушы әңгімелерінің идеясы құрылымымен тамаша сабақтасқан озық туындылар ретінде бағаланады. Әңгімелерінің бір ерекшелігі – адам жан-дүниесіне терең бойлататын қайсарлық, өжеттік, адалдық қасиеттерді шебер танытып, шығармаға еріксіз елітіп отырады.

Зерттеудің әдісі-тәсілдері: Берілген материалдарды жинақтап, топтап, бір-бірімен салыстыру арқылы өзіндік ой топшылау.

Ғ.Мүсірепов қазақ әдебиетінде алар орны ерекше проза жанрында дара із қалдырған, ана образын кеңінен ашып, осы бір қастерлі есімді ұлықтаған жазушы, сыншы, драматург. Менің ғылыми-жоба тақырыбын таңдауда Ғ.Мүсірепов шығармашылығын таңдауымның өз себебі бар. Бүкіл әлемнің тұтқасы болған, осынау қастерлі есімге қалам тербеп ұлықтаған жазушы шығармасымен танысқым келді. Бұл кәусар бұлақтың бастауын мен Ғ.Мүсірепов шығармашылығынан көрдім. Ана образын берудегі әрбір детальдары маған ерекше әсер етті. Таныстықтың арты ана тақырыбына деген үлкен сүйіспеншілігімді тудырды. Осы тақырып төңірегін зерделеп, зерттегім келді.

Ғабиттен бөлек, Сұлтанмахмұт Торайғыров, Спандияр Көбеев сынды әдебиетінің майталмандары қазақ қызының тағдыры, болашақ ана келбетін жазған болатын. Ал орыс әдебиетінде М.Горький, Ф.Достоевский, Л.Толстой, И.Тургенов сияқты классиктер жазған.

Жалпы аналар, әйелдер бейнесін Ж.Аймауытовтың «Ақбілегінен», Б.Майлиннің «Раушан коммунисі» мен «Күлпашынан», М.Әуезовтің «Абай жолы», «Қорғансыздың күнінен», М.Мағауиннің «Аласапыранынан», Ш.Мұртазаның «Ай мен Айшасынан» да айқын байқай, аңғара түсесіз. Мұнда жастық, сұлулық, бекзаттық, адамгершілік, сезім атаулы ұғымдардың ортақ жиынтығы жасақталған. Аты аталған туындылар қазақ әдебиетіндегі аналар мен әйелдердің көлемді галереясын қалыптастырған көркем шығармаларға жатады.

ІІ. Зерттеу бөлімі.

2.1. Ғ.Мүсірепов шығармашылығындағы ана тақырыбының ерекшелігін талдау.

Ана деген-құдіретті ұғым,құдіретті күші бар сөз.Кім де болса ана деген киелі сөздің алдында кішірейеді. Небір мықтылығымен әлемді ауызына қаратқан билеушілер де ұлы ананың алдында тізе бүккен.Ананың аяулы алақаны мен мейірлі жүрегіне тең келетін ештеңе жоқ.

Ғабит Мүсірепов әр кезеңде жазылған ана тақырыбындағы туындыларында ана образын жасады. Көптеген әңгіме, новеллаларында Әйел – Ананың бейнесін асқақтатып, әлем әдебиетіндегі Әйел – Ана тақырыптарын байыта түсті. Ол «Ананың анасы», «Өлімді жеңген ана», «Ашынған ана», «Ананың арашасы», «Ер ана», «Ақлима», «Әмина», «Ана жыры», «Ана» шығармалары арқылы сөз өнеріне жаңа көркемдік өрнек әкелді. Ана жайында жазылған алғашқы әңгімелері М. Горький сарынында алынғанымен, ана бейнесі қазақы қасиеттерімен көркем өрнектелген. Мүсірепов қаламынан туған Қапия, Ақлима секілді ана образдары арқылы қазақ өмірінің шынайы көріністері сипатталады. Ана образын өз шығармаларында сомдаудаҒ.Мүсірепов орыстың ұлы жазушысы М. Горькийдің еңбектеріне қызығушылығынан бастайды. «Адамның анасы» және «Өлімді жеңген ана» атты екі новелласын аударып, өзі де «Ақлима», «Ананың анасы», «Әмина», «Ананың арашасы», «Ашынған ана», «Ер ана», тақырыптарындағы әңгімелерін жазды.

«Ашынған ана» деген әңгімесіндегі «бала ананың бауыр еті ғой, отқа да, суға да сүйреп салады екен. Өзегіңнен үзіліп түскен балаң үшін қалай отқа түспессің?» , - мына бір жолдар ананың бала үшін отқа да, суға да түсетіндігіне тағы біір мәрте куә болатындаймыз.

Бала үшін құрбандыққа бару, тек ананың ғана қолынан келеді. Оған шығармадан дәлеле келтіре отырайын: «- Өмірімді есігіңнен алмайын. Тек қана салдаттан аман алып қал. Бұғанасы қатпаған жас бала арам өледі ғой» , - деген ананың сөз, өз өмірін табан асты тәрк етіп, құлдыққа беру.

Аналардың басынан өткен қиыншылықтар, оларды кемелдендіріп, тіпті патша келіп тұрса да қаймықпай сөйлеп, өмірдің тепкісіне әбден төзген аналар әңгімеде тіпті күшейе түседі. «Өмір өзін сондай сіліккен. Қазір бұл сондай орасан күшті. Енді өмірді өзі сілкуге жарап қалған ана еді..

2.2. Романдағы Ұлпан бейнесін қазіргі кездегі әйел басшылардың бейнесімен салыстыра талдау.

Қазақ әдебиетінің классик жазушысы Ғабит Мүсірепов «Ұлпан» атты романында қазақ әйелінің әншейін қиялдан тумаған, жалған дәріптелмеген, өмірде нақты прототипі бар көркем бейнесін жасады.

Оның ана бейнесін сомдаудағы жиынтығы ретінде «Ұлпан» атты ірі эпикалық туындысы жарыққа шықты. Ақиқатында, Ұлпан – бүкіл аналардың жиынтық бейнесі, ана тақырыбында жазылған шығармалардың көлемдісі. Романда қазақ ауылының жүз жылдық тұрмысы, әдет-ғұрпы, барымта, қалыңмал беріп, қыз айттыру, бай мен кедей арасындағы, ел арасындағы жер дауы, жесір дауы кең көлемде сөз болады. Бір уез елді билеп билік айтушы, дүйім елдің үлкен-кішісіне басшы, ақылгөй болу - Ұлпан сияқты дана әйелдерге ғана тән қасиет. Жазушы жасаған Ұлпан – аналардың анасы, ел билеген көсем, сөз бастаған шешен.

Кешегі Ұлпан бейнесі, бүгінгі біздің заманымызда сақталған ба? Бүкіл Сибан жұртын билеп отырған Есеней дүниеден өткен соң барын ұқсатып, жоқ-жітікке көмектесіп, халықтың, елдің арыз-тілегіне құлақ асып халқына жайлы, қамқор болды. Бұдан Ұлпан ұтылды ма? Жоқ керісінше, бақ-дәулеті еселеніп, халықтың ризашылығына бөленді.

Енді бүгінгі Ұлпан аналарға келсек, біздің тәуелсіз таңымызда да ел билеп, билігін жүргізіп отырған әйел басшыларымыз аз емес. Жалпы бұл менталитет қазаққа орыстан келген үрдіс. Кезінде ата-бабаларымыз әйел адамның міндеті: оттың қасы, ошақтың басы ғана деп, әйелді тек бір қалыпта қараған. Ал Ғ.Мүсірепов жазған «Ұлпан» әдебиетке жаңа тыныс, жаңа леп алып келген сияқты. Сол леп бүгінгі күнде де белең алып тұр. Министрліктерде, заң шығарушы органдарда отырған аналарымыз, аруларымыз жоқ емес. Бұл құбылыс, кешегі Ұлпан аналарымыздың бейнесі жоғалып кеткен жоқ, бұл бүгінгі күнде де өз жалғасын тауып келеді.