Графика тақырыбына арналған ашық сабақ, 6 сынып

Жамбыл облысы Қордай ауданы Қордай ауылы

№3 Абай Құнанбаев атындағы орта мектебі КММ

Ізденуші:Төлеухан Ержігіт Сымбатұлы

«Графика өнері және түрлері»

Бағыты:Қоғамдық-гуманитарлық

Секция: Бейнелеу өнері

Ғылыми жетекшісі: Муканова Тансулу Замадуновна

2017 жыл

МАЗМҰНЫ

І. Кіріспе

1.1.Графика өнері туралы жалпы мәлімет

ІІ.Зерттеу бөлімі

2.1.Графика өнерінің даму тарихы

2.2. Графика өнерінің қалыптасуы

2.3.Графика өнерінің түрлері

2.4. Графика өнері шығармаларындағы мәдени құндылықтар

ІV. Қорытынды

Қолданылған әдебиеттер тізімі

Аннотация

Графика –грек сөзі «жазамын», «сурет саламын» деген мағынаны білдіреді, қазақша – сызба өнері деп аталады.

Сызба өнері – бейнелеу өнерінің ішіндегі ең көне және жан-жақты дамыған түрі. Алғашқы адам қолына шыбық алып жерді сызғанда сол кезде сызба өнері басталды деуге болады.

Зерттеу мақсаты:

- графика өнерінің түрлерін анықтау;

- графика өнері арқылы ұлттық мәдениетке баулу, ұлттық тәрбие беру;

Зерттеу объектісі: мектеп оқушыларына бейнелеу өнері сабағында графика өнерінің түрлерімен таныстыру.

Зерттеу пәні:

- Оқушылардың шығармашылығын графика өнерінің түрлері арқылы дамыту;

Зерттеу міндеттері:

- зерттеу проблемалары бойынша әдебиеттерді зерделеу;

- графика өнері арқылы ұлттық тәрбие беруде қалыптастырылуы тиіс еңбектік іскерлік пен қабілет әрекеттерінің көрінісін айқындау;

- зерттеу тақырыбына сәйкес әдебиеттерді пайдалана отырып, графика өнері түрлерін пайдалану мен үйрету шарттарын сипаттау.

Жобаның құрылымы мен көлемі: кіріспеден, негізгі бөлімнен, қорытынды және пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.

Ғылыми жобамыздың жаңашылдығы: мектепте бейнелеу өнері сабағынан тыс графика өнеріне қызығушылық танытатын оқушылардан үйірме ашылып,шығармашылық жұмыстар жүргізілсе жастардың келешекте іскерлігіне, ұлттық мәдениетті сүюіне ықпал жасары анық.

Ғылыми жұмыстың нәтижесі мен қорытындысы:Бұл жұмыстың нәтижесінде графика өнерінің түрлерімен зерттеуші толық танысып,шығармашылық жұмыстар жасалынады.

І. Кіріспе

1.1.Графика өнері туралы жалпы мәлімет

Графика.Бұл ұғым суретшілер іс-әрекетінің өте кең және сан алуан шеңберін қамтиды. Живописьтен ерекшелігі сол, графикамен біз барлық жерде кездесеміз. Кітаптағы иллюстрациялар, газеттегі суреттемелер мен карикатуралар, түрлі товарлардың орауыштарын безендіру, көшедегі плакаттар – осының бәрі графика неғұрлым шартты, ол түстер мен формалардың бүкіл байлығын бере алмайды, графика оларды жеңілдете отырып, ең негізгісін таңдап алады. Графика өнерінің живописьпен кейбір белгілері ортақ: онда да жазықтық үстінде бейнелеу орын алады.

График,живописьші сияқты, перспективаны меңгеруге, анатомияны білуге, сурет сала білуге тиіс. Бірақ егер живописьте түс және ол жасаған колорит бірінші орында тұрса, ал сурет қажетті, бірақ әйтсе де көмекші роль атқарса, графикада суреттің рөлі шешуші, мұнда ол өнердің дербес түріне айналады. Графикада сызықтар, штрихтар, ашық және қара қоңыр дақтардың ара қатынасы жетекші маңызға ие болады. Рас, графика өнерінің кейбір түрлерінде түстер де пайдаланылады, бірақ оның рөлі, әдетте, шектеулі, қызметтік дәрежеде ғана болып қалады.

Ең сараң графика – заттардың тек нобайы ғана беретін сызықтық сурет бірақ мұндай сараң сурет те көп нәрсені – адамның типін, характерін, қимылын бере алады. Суретшінің көзбен дәл өлшеуі, мінсіз талғамы және сенімді қолдары сызықтарға болмашы ауытқулар бере отырып, оны аздап жіңішкерте немесе жуандата отырып, оған түрлі характер береді. Форманы «пішіндеуге», жарық пен көлеңкені және бір жағынан заттың фактурасын беруге қабілетті штрихтық суреттің мүмкіндіктері үлкен.

Сурет түстермен боялуы да мүмкін әдетте бұл акварельмен немесе пастельмен жасалады. Бұл живопись емес, заттардың түстік сипаттамасына жасалған ишара ғана, басты міндет форманы беру болып қала береді. Графикаға гравюралардың барлық түрлеріне жатады, суреттерден айырмашылығы сол, оларды көп дана етіп көбейтуге болады. Гравюралар сондай-ақ ақ-қара және түрлі-түсті болады. Түрлі-түсті гравюралар бірнеше тақталардан басылады. Гравюралардан басқа, графика өнерінің тағы бір түрі – литография да көбейеді. Бұл – бетіне тікелей сурет салынған ерекше жалпақ тастан басып шығару. Литография ақ-қара және түрлі-түсті болады.

Графикалық өнердің ең көп тараған түрі – плакат. Оның түрлері аз емес, бірақ олардың ішіндегі ең бастысы – қоғамдық өмірде елеулі роль атқаратын саяси, үгіт плакаты. Плакаттың аса маңызды ерекшелігі суреттің қысқаша жазумен мағыналық және композициялық жағынан бірігуі болып табылады.

Сатиралық графика – карикатура да бүгінгі өмірде айтарлықтай роль атқарады. Олармен біз, газеттің немесе журналдың кезекті санын аша отырып, күн сайын ұшырасамыз. Графика үшін тұтас алғанда қолданылған түстің шарттылығы, образдың жалпылығы, әсірелеу мен символика тән. Графика өнерінде живописьпен және скульптурамен салыстырғанда сыртқы ұқсастықтан едәуір ауытқуға жол беріледі.

ІІ.Зерттеу бөлімі

2.1.Графика өнерінің даму тарихы

Графика гректің "грапо" деген сөзінен шыққан, қазақша "жазамын", "сызамын", "суретін саламын" деген мағынаны білдіреді. Қарындашпен, тушьпен салынған сурет немесе гравюралар графикаға жатады. Ол бейнелеу өнерінің бір саласы болып табылады. Кітаптағы иллюстрациялар, газаттегі суреттемелер мен карикатуралар, түрлі көшедегі плакаттар - осының бәрі график суретшілерінің туындылары. Графикада сызықтар, штрихтар, ашық және қоңыр дақтардың арақатынасы жетекші маңызға ие болады. Графика өнерінің кейбір түрлерінде түстер де пайдаланылады. Қазақстан суретшілерінің ұлттық графикаға қосқан үлесі зор. Еліміздің графика өнерін дамытып, сол салада жемісті еңбек етіп жүрген суретшілерден: И. Исабаев, Ә, Рахманов, М. Қисамединов, А. Смағұлов, Б. Табылдиев, К. Баранов, Н. Гаев, В. Гурьев, Е. Сидоркин, Т. Ордабеков, Қ. Қаметов, В. Тимофеев, т. б. атауға болады. Графика өнері каллиграфиямен, жазбамен тығыз байланысты деп табылады. ХІХ ғ. дейін графика мен сурет түсініктері қатаң ажыратылып қаралды. Графика деп тек баспа техникасымен салынатындарды атаса, суретке - қолмен салынатын жұмыстарды: нобайды, нұсқа, т. б. жатқызады. Гравюрлеу француздың grawer - "қию", "тырнау" деген сөзінен шыққан. Гравюра д

2.2. Графика өнерінің қалыптасуы

XX ғасырдың басында кеңес билігі мен социалистік қатынастың пайда болуы қарсаңында қазақтың ұлттық мәдениетінің қалыптасуы жүзеге асады. Графика Қазақстанда кеңінен тараған бейнелеу өнерінің алғашқы түрі болды, ал бейнелеу өнерінің жеке түрі ретінде ол Қазақстанда XX ғасырдың басында пайда болып дами бастады. 30 жылдардың басында пайда болған кескіндеме мектебінің ізденістерінің бағыты мен сипатын көпке дейін анықтап берген кескіндемешілер ұжымы қалыптасты. Ол кездері суретшіграфиктердің жұмысы кездейсоқ сипатта болып, олар газет бетіндегі мақалаларға иллюстрациялармен және этюдтермен бірге кескіндемелік жұмыстарға қосымша материал қызметін атқарған нобайлармен шектеліп отырды. Сол жылдардағы суретшілердің көптеген графикалық жұмыстары бірбірінен тек ерекше көркемдік сапасымен ғана ерекшеленбейді, олар жиірек сол кезді бейнелейтін құжат ретінде тарихи қызығушылықты ұсынады. Сол жылдары графикада реңдік шешім үстемдік құрып, басты назар сюжеттік қырына аударылды, өйткені оқиға туындының образдық сипаттылығын әлсірететін оның ішкі заңдылықтарына күрделі талдаусыз, суретшінің жеке қатынасынсыз бейнеленді. Жекедара интерпретацияның күші көптеген суретшілердің өмірді көруінің енжарлығым

Табиғатымыздың әрбір бұрышындағы дәйектер туралы, адам туралы әңгімелей отырып, суретші өзінің пікірі бойынша ең маңызды әрі оған тән түрліліктің бейберекетсіздігінен әлдебір нәрсені таңдап алып оны тыңғылықты баяндайды. Қастеевтің сүйікті техникасы — акварель. Ол құрғақ қағазға болашақ бейненің сызықтарын қарындашпен алдын ала түсіре отырып, мөлдір жазады. 30жылдарға Қастеевтің натураға қарап салған портреттері жатады. Сондайақ «Топтық портрет» (1930), «Автопортрет» (1931), «Суретшінің қарындасының портреті» (1932), «Түрксіб» (1932), «Кітап ұстаған қыз» (1932) жұмыстары тушьпен немесе акварельмен орындалып, суретші бойындағы сарқылмас талант туралы сыр шертеді. Негізінен бұл суретшінің туыстары мен таныстарының портреттері, олар сәл аңғырттау, бірақ образдардың мінезқұлқын беруде олар өте дәл және үлкен сүйіспеншілікпен орындалған. Қастеев акварельде қалай жұмыс жасаса, майлы бояумен де солай еңбек етеді. Жеке көркемдік міндеттерді шешетін композицияларға көп көңіл бөледі. Бірақ ол кескіндеме мен графикада да бірдей деңгейде ерекше, сонымен қатар, ол ешкімді қайталамай кескіндемедегідей графикада да ойлы әрі көп жұмыс жасайды. Қастеев түстік дақ пен сызықтың мәнерлілігін өте өткір

Сол жылдары ол «Еңбекші қазақ», «Лениншіл жас» және т.б. республикалық газеттерде қызмет етіп, онда оның суреттері, карикатуралары, достық шарждары мен плакаттары басылып тұрды. Әубәкір Ысмайылов қазақ халқының тарихымен және мәдениетімен қызықты, халық биін зерттеуге ерекше көңіл бөлді. 1961 жылы Д.Абировпен авторлық бірлестікте «Қазақтың халық биі» атты кітап шығарды. Ә.Ысмайылов акварель мен майлы бояуда жұмыс жасай отырып Қазақстанның табиғатына көп уақытын бөлді. Ол алқаптарды, таулар мен өзендерді поэтикалы жырлап өтті. «Сарысу алқабы», «Алатаудың қайта жаңарған алқабы» (1949), «Қарағандыдағы төртінші (Федоровский углеразрез) көмір кені» (1951), және т.б. көптеген жұмыстары Әубәкір ЬІсмайыловты туындының композициялық құрылымын және колоритті нәзік меңгерген, Қазақстан даласындағы өмірді өте жақсы білетін суретші ретінде көрсетеді. Суретші не нәрседе жұмыс жасаса да кескіндемелік немесе графикалық композиция болсын, ол бәрінен бұрын образдық міндеттерден бастау алады. Пішін мәселелесі әрқашанда бейнеленушінің мәнінен бағындырылған. Сондықтан да үнемі оның кенептерінде немесе парағында сызық, түстік немесе масштабтық қатынасы өткір сипатты және олар…