Импульс пен энергияның сақталу заңдары, 10-сынып

Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі

Каспий өңірі «Болашақ» колледжі ЖШС (білім беру ұйымының атауы)

КЕЛІСЕМІН БЕКІТЕМІН

Басшының ОӘЖЖО Каспий өңірі «Болашақ»

_________Ж.К.Улыкманова колледж басшысы«___» ________ 2025 ж. ___________Г.М.Қаламқали «___» _________ 2025 ж.

Оқу сабағының жоспары

Механикадағы импульс пен энергияның сақталу заңдары

(сабақтың тақырыбы)

Модуль/пән атауы

Физика

Педагогтің аты-жөні:

Игібаева Тазагүл Өмірханқызы

Күні

1.Жалпы мәліметтер

Курс, топ: Қ-24-1

Сабақтың түрі

Теориялық

2.Мақсаты, міндеттері

• Студенттердің импульс пен механикалық энергияның сақталу заңдары туралы түсінігін тереңдету;

• Ойлау, зерттеу және шығармашылық қабілеттерін дамыту;

• Теорияны өмірмен байланыстыру арқылы оқуға деген қызығушылықты арттыру.

3. Күтілетін нәтижелер

Студенттер импульс пен энергияны сақтау заңдарын есептерді шығаруда қолданады. Импульс пен энергияны өмірмен байланыстырады.

4. Қажетті ресурстар

Проектор, слайд, массалары әр түрлі шарлар, резинка шар, Ньютон маятнигі

Сабақтың барысы

Сабақтың кезеңі/уақыты

Педагогтің әрекеті

Студенттің әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Ұйымдастыру

1.Сәлемдесу.

2.Топты түгендеу.

3.Топқа бөлу. І топ «Импульс зертханасы»,

ІІ топ «NASA зертханасы»

4. Топ ережесін құру.

Сәлемдеседі, «Ғарышкер бейдждерін» тағып топқа бөлінеді.

Стикерлер, карточка, слайд арқылы

Сабақтың басы

Сабақтың тақырыбы: Механикадағы импульс пен энергияның сақталу заңдары.

Сабақты "NASA миссиясы" форматында бастау.

"Сіздер – NASA-ның болашақ ғалымдарысыздар. Сіздерге ғарыш кемесін жобалау және астероидтардың қозғалысын болжау міндеті жүктелді. Бірақ ол үшін сіздерге ең маңызды екі заңды білу керек: Импульс сақталу заңы және Энергия сақталу заңы!"

Ол үшін қайталау сұрақтарына жауап береміз. (Сұрақтар пазл слайд арқылы қойылады, артынан тақырып ашылады)

Механикалық энергия дегеніміз не?

Кинетикалық энергия дегеніміз не?

Потенциалдық энергия дегеніміз не?

Дененің кинетикалық пен потенциалдық энергиялары қалай байланысқан?

Импульс – қозғалыстағы дененің инерциясы (массасы мен жылдамдығының көбейтіндісі).

🔹 Мысалдар:

Жүк көлігі мен жеңіл көліктің жылдамдығы бірдей болса, қайсысын тоқтату қиынырақ? (Әрине, массасы үлкен болғандықтан жүк көлігі)

Боксшының жеңіл соққысы мен ауыр соққысының айырмашылығы қандай? (Жылдамдық пен масса әсері)

✅ Қарапайым тәжірибе:

Доп пен ауыр шарды үстелден итеру → қайсысын тоқтату қиынырақ екенін бақылау.

Жабық жүйеде барлық денелердің жалпы импульсі өзгермейді.

🔹 Егер екі объект соқтығысса, олардың соқтығысқанға дейінгі және кейінгі жалпы импульсі бірдей болады.

✅ Қарапайым тәжірибе:

Маятник Ньютонды пайдалану (бір шарды көтеріп жіберсек, қарама-қарсы жақтан дәл сондай шар қозғалады).

Үрленген шармен "реактивті қозғалыс" (Импульстің кері әсері) 🚀

📌 Тапсырма: Үрленген шарды жіберіңіздер. Ол қай бағытқа қозғалады?

📌 Түсіндіру: Бұл ракета қозғалысының негізі – газдардың сыртқа шығуы артқа импульс береді.