Импульстің сақталу заңы бойынша тоғызыншы сынып сабағы

Сабақ тақырыбы: Дене импульсі. Импульстің сақталу заңы.

Сабақ мақсаты: Импульстің салыстырмалы шама екені, ал импульстің сақталу заңы барлық инерциялық санақ жүйелерінде орындалатындығы жайлы мәліметтер беру.

Міндеттері:

1. Оқу мақсаты: Тың мәліметтер ала отырып, теорияны практикамен ұштастыра біледі.

2. Тәрбиелік мақсат: Жауапкершілікке, еңбектенуге тәрбиеленеді.

3. Дамыту мақсаты: Формулаларды қорыта біледі, формулаларды тиімді пайдалану қабілеттерін дамытады.

Сабақ түрі: Жаңа білім беру сабағы.

Әдіс-тәсілі: Ауызша, практикалық, иллюстративті.

Көрнекілік: Әртүрлі шарлар.

Пәнаралық байланыс: Математика,

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру. Сәлемдесу, сынып дайындығы, оқушы бейнесі.

ІІ. Қайталау. ( сен маған, мен саған )

Күш дегеніміз не және қандай шама?

Қандай күштерді білесің?

Ньютонның І, ІІ, ІІІ заңдарының мәні неде?

Дененің массасы нені сипаттайды?

Жылдамдық нені сипаттайтын шама?

Қозғалысты қалай түсінесің?

ІІІ. Түсіндіру.

Жалпы тарау туралы: Сақталу заңдары табиғаттың жалпы заңдары болып табылады. Бұл тарауда импульстің сақталу заңы мен энергияның сақталу заңын қарастырамыз.

Дене импульсі: Айталық,ұшып келе жатқан теннис добы адамға қатты тисе де адам ауырсынбайды, ал қатты тебілген футбол добының кездейсоқ тиіп кетуінен әркім де сақтанады емес пе.

Төбешіктен сырғанап келе жатқан жеңіл арбашаны адам қолымен оңай тоқтата алады, ал автомобильді тіпті баяу жылжып келе жатса да тоқтату оңайға соқпайды. Осындай мысалдар қозғалыстағы денені оның массасына да, жылдамдығына да байланысты болатын қандай да бір шамамен сипаттауға болады деген қортындыға әкеледі. Мұндай физикалық шама дене импульсі

(грекше impulsus – «соққы» дегенді білдіреді)немесе қозғалыс мөлшері деп аталады. Сонымен,

Дененің массасы m мен оның қозғалыс жылдамдығының υ көбейтіндісіне тең болатын физикалық шама дене импульсі немесе қозғалыс мөлшері деп аталады.

Р = mv,

Масса - скалярлық шама, ал жылдамдық векторлық шама болғандықтан, дене импульсі де векторлық шама ал өлшем бірлігі халықаралық бірліктер жүйесіндегі (SI) дене импульсінің бірлігі секундына килограмм метр ( кг*м / с)

Енді, қандай да бір дене v0 бастапқы жылдамдықпен қозғалып келе жатсын дейік. Белгілі бір уақыт ішінде оған түсірілген күш әрекетінен оның жылдамдығы v – ға дейін өзгерсін. Егер үдеу а = v - v0 / t тең екенін ескерсек, Ньютонның екінші заңын өрнектейтін F = ma формуласын F = m( v - v0) / t немесе F t = m( v - v0) = m v -m v0) түрінде жазуға болады.

p0 = m v0 – бастапқы мезеттегі импульс, p = m v – соңғы мезеттегі импульс деп алсақ онда Ньютонның екінші заңының импульстік тұрғыдан өрнектелуін былай жазуға болады:

р – р0 = F * t немесе р = F * t ( Н*с)

Дене импульсінің өзгерісі күш импульсіне тең

(Ньютонның екінші заңының импульстік тұжырымдамасы)

импульстің сақталу заңы