Үмбетәлі Кәрібаевтың айтыстары қазақ әдебиеті материалы

Сабақтың тақырыбы: Үмбетәлі Кәрібаевтың айтыстары

Мақсаты: Үмбетәлі – ірі айтыс ақыны ретінде мәлімет беру

Айтысқа келуі

Атағы кеңге таралып , Үмбет ақын атанады , жанына қыз-бозбала жиылып , сауық құрып, нөкер ертіп Жетісу өлкесін аралайды . Оны Үлкенсаз , Ботасаз , Үшқоңыр , Майтөбе , Суықтөбе , Қордайдағы бүкіл ел-жұрт кезек-кезек той, асқа шақырып айтысқа түсіреді. Жасынан домбыра тартып , өлең-жыр шығарған ол , өлеңді тек өз жанынан шығарып айтыс өнерінің алып өкілі атанды .

Айтыскер ақын

Үмбетәлі суырып салып айтып қана қоймай, Бақтыбай мен Тезектің , Сүйінбай мен Қатағанның , Жамбыл мен Құлмамбеттің айтыстарын , « М ың бір түн », « Тотынама » дастандарын жатқа айтып , олардың ел арасына дендеп енуіне елеулі ықпалын тигізген . Өзі де Иса , Кенен , Нұрила , Есдәулет , Саяділ , Қалқа , Жақсыбай сияқты өнер саңлақтарымен айтысқа түскен . Алатаудың арғы бетіндегі айыр қалпақты қырғыз ағайындардың Оспанқұл мен Жаманқұл , Батырша сынды жыршыларымен де тығыз байланыста болған

Ақын туралы ең бірінші , оның Сүйінбай, Жамбыл жырларын жалғастырушы , шашасына шаң жұқпас суырып салма ақын екенін айтуға болады .

Өлеңді суырып салып та, жазып та айтатын болған . Жыр алыбы Жамбылдың өлең жырларын түгел дерлік қағазға түсіріп, осы күнге жеткізді .

Ақын өз заманында Жамбыл, Кенен , Нартай , Нұрлыбек сынды ақындармен сөз жарыстырып , қазақтың заңғар тұлғалары Ілияс Есенберлин , Сәбит Мұқанов, Мұхтар Әуезов, орыс жазушысы Михайл Шолоховтармен шығармашылық байланыс орнатқан. Ол жайлы деректерді ақынның мұражай-үйінен табуға болады .

Әсіресе, ақынның халықты әділеттілікке, адалдыққа, ізгілікке , бірлікке шақыруы бүгінгі таңда да өзекті әрі маңызды болып отыр . Ақын өзінің « Не пайда », «Не артық », « Ауданы кең ақ қайық », « Ақсұңқардың кәдесі », « Дүние деген бір құйын », « Адамнан адам кем емес », «Мен ақынмын демеймін », « Әр нәрсеге қанағат »

жыр-толғаулары