Итмұрын дәрілік өсімдік туралы ғылыми жоба

Восход жалпы орта білім беретін мектебі

Ғылыми зерттеу жоба

Тақырыбы: «Итмұрын-дәрілік өсімдік»

(Облыстық семинар)

Дайындаған: Асылбекұлы Оразай

Жетекшісі: Н.С.Кубашева

2017-2019 оқу жылы

Т

Тақырыбы: Итмұрын- дәрілік өсімдік

Зерттеудің мақсаты: Жергілікті жерде кездесетін итмұрын өсімдігіне терең зерттеу жасай отырып, оның адам ағзасына пайдасы мен емдік қасиеттерін анықтау. Міндеттері:

· оқушыларды дәрілік өсімдіктердің шипалық қасиеттері мен таныстыру;

· әр түрлі ауруларды емдеуге қолданылатын дәрілік өсімдіктерді

пайдалану ережелері;

· дәрілік өсімдіктердің түрлерін тереңдете оқытумен қатар оларды

жинау ісі, шикізат дайындаудың әдіс – тәсілдері;

· Адамдар арасында кездесетін түрлі аурулар түрлері мен оларға қарсы

дәрілік өсімдіктерді пайдалану жолдарын меңгерту.

Өзектілігі: Өсімдік – тіршілік көзі. Тірі заттың тіршілігін өсімдіктер әлемінсіз елестетуге болмайды.

Шынында да өсімдіктер бар болғандықтан «Дүние – жап-жасыл жаңа, әдемі әлем».

Мен ғылыми зерттеу жұмысы барысында өз ауылымда өсетін өсімдіктердің бірі итмұрынның емдік қасиеті туралы зерттей отырып, оның адам өмірінде үлкен рөл атқаратынын және пайдасы бар екенін зерттедім Итмұрынның ерекшелігі-бағалы витаминдерге бай, жемісі және одан дайындалған дәрі-дәрмектер медицинада негізінен асқазан және бауыр ауруларын емдеуге қолдануға болатынын білдім. Дайын дәріні сатып алмай жергілікті жердің өсімдігімен емдеуге болатынын үйрене отырып, өз ауылымның байлығын ұқыпты пайдалануға үйрендім.

Жеріміз өсімдіктер түрлеріне өте бай. Өсімдіктердің қасиеті – кейбірінің жапырағында, ал кейбіреулерінің тамыры немесе тұқымындарында болатыны анықталды. Қазақ халқы ежелден-ақ өсімдіктердің дәрілік қасиеттерін білген. Жанға шипа, дертке дауа емнің бәрі өсімдіктерден алынады. Жалпы дәрілік өсімдіктерді емдеу ісіне пайдалану жолдарын өрістетуде үлкен мүмкіндікке жол ашылды.

Зерттеудің әдіс-тәсілдері: Жинақтау, әңгімелесу, пікірлесу, іздену, қорытынды жасау.Зерттеудің жаңалығы:Қазақстандағы өсімдіктердің пайдасы, маңызы туралы біле отырып олдардың көптеген емдік қасиеттерінің барын ұғындым. Табиғаттың алуан түрлі өсімдікке бай екендігіне көз жеткіздім.

Зерттеу жұмысының құрылымы:Ғылыми жоба кіріспеден,негізгі бөлім,қорытынды, пайдаланған әдебиеттер тізімінен тұрады.

Итмұрынның шығу тарихы

Кейбір түрлері ежелден белгілі бауда өсірілетін раушандардың арғы тегі болып табылады. Біздің эрамызға дейінгі 4 мың жылдыққа жататын Алтайдың көмбелерінен табылған металл ақшаларда да бауда өсірілетін раушандар бейнеленген. Қазірде жабайы раушандар сұрыптауда және мәдени раушандардың сапасын жақсартуда қолданады.Итмұрын жер шарының қоңыржай және субтропикалық аймақтарының барлық жерлерінде өседі. 500-ге жуық түрі бар. Табиғатта таулы-тасты жерлерде, беткейлерде, орманда, су жағалауында өседі. Табиғи түрі Қазақстанның барлық тау бөктерлерінде өседі. Итмұрынның екпе түрлерінің барлығын дерлік раушан (роза) деп атайды. Халық арасында итмұрынның «жабайы раушан» деген атауы кеңінен қолданылады. Итмұрынның гүлі ақ, қызғылт, сары түсті, диаметрі 4-6 см, хош иісті, жай күлтелі және гүлпарлы да түрлері бар.

Итмұрын.

Раушангүлдер тұқымдасына жататын жапырақ тастайтын бұта не шырмауық өсімдіктердің жемісін атайды. Раушан туыстастарының жидегі жалған жеміс, құрылысы күрделі, күлте жапырақшаларының құмыра немесе бокал тәрізді болып, қабырғаларының ішкі жағында бекінген көптеген сарғыш жаңғақтар, қою да қаттылау түктермен бөлінген. Жемісі пісіп-жетілген қою, ашық-қызыл түсті. Ұшында түспейтін қүрғақ тостағанша жапырақшалары барлық раушандар мен жабайы раушандарға тән.

Итмұрынның жыл мезгілдеріне тән ерекшеліктері. Итмұрын жаз мезілінде гүлдейді. Оның гүлі ақ, қызғылт сары, алқызыл болады. Жапырақтары жап-жасыл болып жайқалып тұрады. Күзде жапырақтары сарғаяды. Жемістері пісе бастайды. Қыста жапырақтары түсіп, итмұрынның жемістері түсін сақтап қалады. Жапырақтары қар астында ұзақ сақталады.

Итмұрынның пайдасы