Ізгілік педагогикасы Шәкәрім Құдайбердіұлы туралы эссе

Ізгілік педагогикасы. Ш.Құдайбердіұлы ( эссе )

Шәкәрім Құдайбердіұлы 1858 жылы дүниеге келіп,өзінің 73 жылдық ғұмырында артына сарқылмастай мол мұра қалдырды.

Ш.Құдайбердіұлының философиялық еңбектерінің негізгі обьектісі- адам болса, байлықтың ең үлкені – ғылым дей келе, «Өзіңді өзің танысаң істің басы» деп жырлайды.Мысалы, «Үш-ақ түрлі өмір бар»өлеңінде ол адам өміріне «ортаншы өмір» деген ұғымды қолданады. Бұл адамның жастық шақ пен кәрілік тің арасындағы белсенді өмірі, яғни осы кезде уақытыңды босқа өткізбей, ғылымға үңілсең –өмірлік мұратыңа жетесің, -дейді.

Шәкәрімге философиялық ойларды жазу оңайға түспеді.Ол бүкіл Батыс Европа,Шығыс елдері ғылымдарының, филосовтарының еңбектерін зерттеді және өз тұжырымын жасады. Мысалы: «Үш анық» еңбегінде жалпы адамзаттық жаратушы бір күш бар –ол бірінші анық , дейді.Ал, рух өлмейді, жан- мәңгілік –бұл екінші анық, дейді.Үшінші анық- ар-ұждан деп, оны білімнен де, ғылымнан да жоғары қойды.

Аксиология (грек, axios-құнды, logos-ілім) құндылықтардың табиғаты, олардың әлеуметтік орны және құндылық әлемінің құрылымы туралы философиялық ілім. Аксиологияның негізгі мәселесі «Игілік деген не?» деген сұрақты алғаш болып Сократ екенін білеміз.Құндылықтар өмірге ,еңбекке ,шығармашылыққа, адам өмірінің мәніне баға беруден тұрады.Құндылықтар қоғам үшін ең маңызды деген әдет –ғұрыптар мен нормалар қызметін өзіне бағындырады және реттейді.

Адам өзін қоршаған заттық және рухани әлемді құндылықтар арқылы бағалайды.Құндылықтар –қасиеттер.Қасиетсіз адам жануарға айналып кетеді. Олар бізге бала кезде н ана сүтімен бірге ана тілі арқылы мораль негіздері ретінде өз тарихын, мәдениетін, әдет- ғұрыптары мен салт –дәстүрлерін игеру нәтижесінде орнығады.

Петракова құндылықтарды үш түрге бөледі: табиғи, жүре пайда болатын және абсалюттік.Табиғи және жүре пайда болатын құндылықтар тәрбие жүзінде адам бойында қалыптасады.Ал, абсалюттік – уақытқа бағынбайтын, өзгермейтін, бүкіл адамзат үшін маңызы зор мәңгілік құндылықтар. Жалпыадамзаттық құндылықтар адам бойында тумысынан болады.Әр адамда рух бар, рух болмаса дене жоқ.Рух дегеніміз –жалпы адамзаттық құндылықтардың жиынтығы.

Табиғи құндылықтармен жүре пайда болатын құндылықтар жалпыадамзаттық құндылықтарды жоя бастайды.Негізгі бес жалпыадамзаттық құндылықтарды атап айтар болсақ: ақиқат, сүйіспеншілік, дұрыс әрекет, ішкі тыныштық, қиянат жасамау.