Ізтай Мамбетов өз өлкеңнің ақыны жобасы 7 сынып

“Тек өзімнің сырым емес жазғаным”

(Ізтай Тілеуліұлы Мәмбетовтың

85 жылдығына арналған

поэзия кеші)

Тау тұлғалы тума талант Ізтай Тілеуліұлы Мәмбетовтың Алға ауданындағы Табантал өзенінің бойындағы шаруа отбасында дүниеге келгендігін қаламгер «Табантал» деп аталатын өлеңінде жырлайды.

Табантал

Жадымда жүрсің, Табантал,

Жасырын ағып жылысқан

Жайқалып өскен жағаң тал,

Жанымнан алғаш жыр ұшқан.

Жадымда сонау балалық

Талыңды тай ғып жүгірген;

Табанды тасқа жара ғып

Қалыспай қызық дүбірден.

Өзінше Думан екен-ау

Ойында болса сол бір шақ.

Елжіреп әлі кетем-ау,

Ол жайлы кенет ой туса-ақ..

Жағаңда жүрдім жайраңдап,

Қимылын көрдім құрбымның

Құдірет күшке қайран ғап,

Өзіме бітпес сыр қылдым.

Көркіңді көрдім, көп түйдім,

Өң бойың өмір, жағаң тал.

Өлеңге сенбес от құйдың,

Қыз толқын өзен, Табантал

АҚТӨБЕ

Ақтөбе қыры ақ дауыл

Алай да түлей ұйтқиды.

Алыста күтіп жатты ауыл,

Астымда ақбоз ытқиды.

Келемін қарлы боранда

Алысып ойнап жарысып.

Қызыққа түстім, тоңам ба,

Қайнайды бойда қан ысып.

Құйын да қарды жентектеп

Сақылдап соғып тынбады.

Сағынып көрген тентекке

Сақылдап күлем мен-дағы.

Ән “Туған жер”

Ізаға қаламгерлермен бірге

(Т.Ахтанов, Х.Ерғалиев, С.Жиенбаев және т.б.)

Ізтай Мәмбетов, Ақтөбе қалалық ЗАГС - нен 1950 жылы жаңартылып алынған тууы туралы куәлік бойынша Ақтөбенің өзінде 1929 жылы бірінші қаңтарында туған деп көрсетілген.

МЕН ТУЫППЫН АҚПАНДАТҚАН БОРАНДА

Мен туыппын ақпандатқан боранда,

Кім біледі, бәлкім әлде содан ба,

Ала құйын мінезім бар ашулы,

Қапелімде басылам ба болам ба?!

Өстім еркін ақ боранмен алысып,

Балалығым беттеріне қар ысып.

Асау тайды алғаш ұстап мінгенде-ақ,

Асау желмен кете бердім жарысып.

Сол бетіммен өміріңе еніп ем,

Тыныштығым бұзылды бір менімен.

Күшті еді ғой мендегі зор махаббат,

Қуат алдың өзің соның лебінен.

Сүйе алмадың кей ашуды кешіре,

Қоштас күліп қамығасың несіне.

Бұрқ-сарқ еткен ақ боранды күн болса,

Алғайсың тек сонда мені есіңе

Тілеулі мен анасы Күнзирадан Айман, Ізбасқан, Айжан, Дания, Темірхан деген бес перзент болған. Соның екіншісі – Ізтай еді. Анадан жастай айырылған ақын бауырлары өгей шеше қолында тәрбиеленеді. Әкесі Тілеулі ақсақал Ізтай ақын қайтыс болғаннан кейін 1975 жылы дүние салады.

( “Менің әкем”, “Менің атам”, “Анама”, “Есімде”)

А йжан

Айман

Дания

Анасы Күнзира

АНАМА

Қадірің артық, қарт анам,

Таласып таңмен ояндың.

Сүйші бір, сүйші қайтадан,

Сағынып сені оралдым.

Ұйқысыз түндер өткердің

Үңіліп ескі суретке.

Үміттей содан от көрдің,

Сақтадың ұзақ жүректе.

Жанымды алып хат барса

Оқыдың сансыз ежелеп.

Күбірлей жаттап жатқанша,

Сүйсіндің «сұлу сөзі» деп.

Оқуым бітіп оралып

Қайтуым болды тілегің,

«Келсе – деп, - тіпті жар алып»

Жылыды ішің, білемін.

Қадірің артық, қарт анам

Сағынып сені оралдым.

Сүйші бір, сүйші қайтадан,

Сүюге баста жаралдың .

Күнзира

МЕНІҢ АТАМ

Атам менің ақ балтырын түрініп,

Алқа топта сан күреске шығыпты.

Баз біреуден жығылса өзі сүрініп

Баз біреуді алып ұрып жығыпты.

Жығылғанда-жасымапты қашпапты,

Күштілермен сайысыпты құлшынып.

Жыққанында-тасымапты, аспапты,

Бастарынан аттамапты қырсығып.

Әлсіздерді әлсірету жат маған,

Жықсам-дағы бастарынан аттаман.

Күштілермен сайысамын құлшынып,

Сол сайыстан, құласам да бақ табам

“МЕНІҢ ӘКЕМ”

Әкем менің әлі шымыр жұмысшы,

Ала алмаған ақ боран мен күн ыссы.

Білем-білем бұлшық еті болаттай.

Шүбалансаң, тіресіп бір тұрысшы.

Ғұмыр бойы адал күшін жекті іске,

Иығынан жүк түспеген жетпісте.

Көріп сонау қиядағы қараны,

Жарма етеді салып алып сөк тіске.

Еркелесем, еркелетті әр күні,

Жоқ ешқашан көңілінің тарлығы.

Сонда білдім – балалығың ұстаса,

Жақсы – ақ екен алдыңда әкең барлығы .

ЕСІМДЕ

Өзіміз бір анадан бесеу едік,

Өмірдің күнгейінде өсе бердік.

Жан анам түн ұйқысын бөліп біздің

Келгенін жанымызға неше көрдік.

...Жас едім, сұрапыл – өрт майдан жылы

Жаныма түскенінде қайғы жүгі.

Қоштасып ақырын ғана көз жұмды анам,

Кірпігі жапты , өмірін, семді гүлі

Ақын қазақ әдебиетінің аспанын тұман торлап тұрған 1937 жылы мектепке барып, Ақтөбе қаласындағы

№6 мектепті 1947 жылы үздік бітіреді. Ізтайдың мектеп қабырғасында жүргенде әдебиетке құштарлығы байқалады.

Күттік қой күздің бұл күнін,

Сағынып менде сен де рас.

Әкелеп әркім қыр гүлін,

Жарқырап кетті кең класс

Жарқырап жайнап тұр класс

Нұрымен жап-жас ғұмырдың.

Томпиып отыр кіл құрдас

Үстінде алтын тұғырдың

Бір кезде менде отырғам

Осынау класс ішінде

Алғашқы кітап оқылған

Бүгінге дейін есімде .

Есімде жаздай асығып,

Сентябрь айын тосқаным.

Апамнан алып жасырып ,

Дәптерге дәптер қосқаным

Қанатты әлі-ақ қомдап ап

Осынау ыстық ұяда,

Жарқылдап бұлар самғамақ

Шықпаған біздер қияға

Сондықтан күттік көңілді

Осынау жарқын күнді біз

Иесін келер өмірдің

Құттықтап тұрмыз күлліміз

Есімде гүлмен, тулармен

Толқыған мектеп алаңы

Салтанат толы думанмен

Көтердік басқа қаланы

Әкелер жүрді атыста,

Сан рет өліп бір қыста.

Жаутаңдай қарап бастысқа,

Аналар жүрді жұмыста.

Оқыдық біздер, бірақ та,

Оқыдық «төрт» пен «беске» кіл.

Жетеміз дедік мұратқа,

Жабығу кірмей еске бір .

Ашылмақ бүгін әліппе

Білімге бастау тәрізді.

Басталмақ жалғыз әріптен

Жолдары қиын әрі ізгі.

Достарым менің болды адам

Ардақтап асыл заманды

Мақсұтқа жетті ойлаған

Дүниеге кірпіш қаланды

Томпиып отыр ұландар

Ойға ұстап ұстаз сөздерін

Керемет не бір қиялдар

Көтеріп биік өздерін

Ізтайдың арманы орындалып, 1948 жылы қазіргі Қазақтың Әл-Фараби атындағы мемлекеттік университетіне түседі.

1948 жылы қазіргі Қазақтың Әл-Фараби атындағы мемлекеттік университетіне түсіп, 1953 жылы бітіріп шығады.

Қазақ Мемлекеттік университетінің филология факультетін тәмамдағаны үшін берілген төс белгі куәлігі

Ізтай Мәмбетовтың журналистика саласына келуі студент шағынан басталады.

( “Жастық шақ”, “Дарқан дала”, “Өсе берем)

ДАРҚАН ДАЛА

Дарқан далам жүрегі дүбірлеген,

Дүбірлеген,

Бір сәтке кідірмеген.

Күндері бар жастыққа жантаймаған,

Түндері бар кірпігін бір ілмеген.

Далам ояу жаз бойы жатқаны шын,

Аялаумен ақ бидай ақ тарысын.

Күзі келді, міне енді мырзалықпен

Ақтау үшін сенімін, мақтанышын.

Дарқан далам жүрегі дүбірлесін,

Дүбірлесін, еш сәтке кідірмесін.

Еміп оның мамасын суалмайтын,

Жарқырасын тіршілік, дүбірлесін

Жастық шақ

Жастық шақтың жарқылдаған күндеріай,

Күндеріндей көңілді бір түндері-ай,

Қалдыңдар да жасыл терек түбінде,

Естілмейді есті алдырған үндері-ай!

Жастық шақтың таңға ұласқан сауығы-ай,

Сауығындай қайтпас қайсар тауым-ай,

Қалдыңдар да қолды бұлғап, қашықтап,

Ойыма алсам, елжірейді бауыр-ай!

Жастық шақтың асқақтаған арманы-ай,

Арманындай әппақ әсем таңдары-ай!

Өтсеңдер де, әр сәттердің жанымда

Жақсы екен-ау жыр боп ұйып қалғаны-ай !

ӨСЕ БЕРЕМ

Жүргенім жоқ жалын кешіп, от шайнап,

Көргенім жоқ өмірді атар оқ сайлап.

Сүйіп өстім кең Отаным Қойнында,

Өрге өрледім, өнер қудым жақсы ойлап.

Жатсам-тұрсам, жарық күнді жырладым,

Жүрегімді-жігерімді тыңдадым.

Мен білмедім басылуды, жасуды,

Мен кешпедім дүниенің мұң-зарын.

Қорқытады, шошытады мені не?

Желбіретіп гүл егемін жеріме.

Жастығымды, жалынымды-барымды.

Бір адамдай беріп келем еліме.

Алдан жайнап жарқын жылдар келеді,

Жасанады, жасарады жер өңі.

Желауыздар бақытыма сұқтанса,

Күшіміздің кереметін көреді

Жүргенім жоқ жалын кешіп, от шайнап,

Көргенім жоқ өмірді атар оқ сайлап.

Өсе берем кең Отаным қойнында,

Өнер қуып, өлең жазып, жақсы ойлап.

Сан қырлы талант Ізтай ақын “Әдебиет және искусство” (қазіргі “Жұлдыз”) позия бөлімін басқарып, жасөспірімдердің талап - тұлпарын қамшылап, қамқорлады. “Қазақ әдебиеті”, “Ақтөбе” газеттерінде басшылық бедерін қалдырды.

Ізтай ақынның “Әдебиет және искусство” журналында жұмыс істегенін дәлелдейтін құжат

Ізтайдың СССР жазушылар одағына мүшелік билеті

І.Мәмбетовтың “Жұлдыз” журналынының редакциясында поэзия бөлімінің редакторы қызметін атқарғаны туралы куәлік

Қазақстан типографиясына кіре алатын куәлігі

V съезде дауыс беру құқығының куәлігі

Ізаға достарымен бірге

Ізаға достарымен бірге .

Момыш Әшірбеков “Белестер” еңбегін ақын інісіне ұсына отырып, қолтаңбасын қалдырған еді.

Ізағаға арнап қолтаңбаларын қалдырған қаламгерлер еңбегі

“Келін! Жаман қайнағаңның жаман өлеңдерін оқып көр.” М.Әлімбаев 23.10.1955

“Бауырым, серігім, ізбасқаным, шынайы туғаным Ізағаға адал жүректен.” Ағаң Қ.Шаңғытбаев 7/11/65

“Сүйікті ақын ағам – Ізтайға інілік жүректен сыйладым.” Тұманбай 29.V.57 ж.

“Оқушылар жыры” әні: Б.Ғизатов

“Құлыншақ” әні: А.Еспаев

“Келеді кеш болса да еркелегім” әні:Қ.Серікбаев

“Айтса екен сол бір сөз...” әні: С.Лұқбанов

“Сүйген жарға” әні: Р.Қайқоңыров

“Орамал” әні: Қ.Серікбаев

“Талғар қызы” әні: Қ.Серікбаев

“Кең дала” әні: Еспаев

“Мадақтаймыз еңбекті” әні: А.Еспаев

“Қазақстан туралы жыр” әні: А.Еспаев

“Біздің Москва” әні: А.Еспаев

Ізағаның әндері

Ізағаның “Клеопатраның” құрметіне арнап жазылған өлеңі өз қолтаңбасымен

Ақынға қатысты құжаттар

САМАЙҒА ТҮСКЕН

АҚ ТАЛДЫҢ

Самайға түскен ақ талдың

Досым-ау, талай сыры бар

Жыр болып өткен шақтардың

Куәсі деп тек ұғып ал