Кальций мен магний және судың кермектілігі жоспары

Тақырыбы: II A топша элементтеріне жалпы сипаттама. Кальций және магний. Судың кермектілігі.

Сабақтың мақсаты:

Білімділік: II А топ металдарының жалпы қасиеттері туралы білімге сүйене отырып, кальций мен магнийдің жеке қасиеттерін талдау;

Тәрбиелік: Магний мен кальцийдің адам өміріндегі, табиғаттағы ролі мен қолданылуының маңызын білу арқылы салауатты өмір салтын қалыптастыру

Дамытушылық: Сілтілік жер металдардың қасиеттерін салыстыру арқылы оқушының оқу-танымдық іс-әрекетін қалыптастыру, логикалық қабілеттерін арттыру

Сабақтың түрі: Аралас сабақ

Сабақтың әдісі: Проблемалық оқыту, ақпараттық-коммуникациялық, жаттығулар орындату

Пәнішілік байланыс: S – элементтерге жалпы сипаттама. Сілтілік металдар. Олардың табиғи қосылыстары.

Пәнаралық байланыс: физика, математика, биология

Сабақтың жабдықталуы:

Материалдық: плакаттар, кестелер, тесттер, периодтық жүйе, слайдтар

Техникалық-программалық: компьютер, проектор, интерактивті тақта, флеш карта

Пайдаланылатын әдебиет:

Негізгі:

1. Н. Нұрахметов, Қ.Бекішев, Н.Заграничная «Химия»

2. Ә.Темірболатова, Н.Нұрахметов, Р.Жұмаділова, С.Әлімжанова «Химия»

Қосымша:

1. Н.Нұрахметов, К.Сарманова, К.Жексембина, Н.Заграничная, Ә.Темірболатова «Химия»

Оқушы білуі тиіс:

1. II А топ металдарының жалпы қасиеттерін;

2. Магний мен кальцийдің физикалық және химиялық қасиеттерін;

3. Магний мен кальцийдің адам өміріндегін маңызын білу қажет.

Сабақтың хронокартасы

І Ұйымдастыру кезеңі – 3 мин

ІІ Үй тапсырмасын тексеру – 20 мин

ІІІ Жаңа тақырыпты түсіндіру – 45 мин

ІҮ Жаңа тақырыпты бекіту – 15 мин

Ү Қорытындылау – 4 мин

ҮІ Үйге тапсырма – 3 мин

Сабақ барысы

І Ұйымдастыру кезеңі

Оқу бөлмесінің тазалығына, оқушылардың киіміне назар аудару. Оқушыларды түгелдеу, журнал толтыру және оқушылардың зейінін сабаққа аудару, сабақтың мақсаты мен жоспарын хабарлау.

ІІ Үй тапсырмасын тексеру

1. Химиялық диктант

1.Калий тұздары ................................... ең қажетті зат.

2.I топтың негізгі топшасындағы сілтілік металдар деп аталады,себебі.......................................

3.Металдар реакция кезінде ................................................... болады.

4.Бағалы металдар:........................................................

5.Na+?=NaCI+?

6.?+H2O=KOH+?

Жауаптары

1. Өсімдіктер тіршілігі үшін

2. Олар сумен әрекеттесіп сілті түзеді

3. Күшті тотықсыздандырғыш және химиялық өте белсенді

4. Платина, осмий, палладий, родий, ирридий

5.2Na+2НСI=2NaCI+Н2

6. 2К+2H2O=2KOH+Н2

ІІІ Жаңа тақырыпты түсіндіру

Жоспар:

1. II – топ металдарына жалпы сипаттама.

2. Кальций және магний қосылыстары.

3. Судың кермектігі

Бериллий Ве, магний Mg, кальций Ca, стронций Sr, барий Ba және радий Ra периодтық жүйенің IIA тобын түзеді. Соңғы төрт металл сілтілікжер металдар топшасын құрайды. Бұлай аталу себебі, олардың оксидтері алхимия кезенде «жер» деп аталған, ал оларды суда ерткенде сілтілер алынған.

Магний, кальций, стронций, барийді таза күйінде ағылшын химигі Г. Дэви 1808 ж. бериллийді металл түрінде 1828 ж. неміс химигі Ф. Велер, сондай- ақ радиоактивті металл радийді 1910 ж. француз химиктері П. Кюри мен М. Кюри алған.

Бериллий – химия тарихына ғылыми пікірталастың элементі ретінде енгізілген. Д.И. Менделеев оның атомдық массасын түзетіп, периодтық заңның дұрыстығын дәлелдегені сендерге белгілі. Зерттеулер Менделеевтің болжауларының растығын дәлелдеді.

Табиғатта таралуы. Табиғатта кальций және магний ғана көп, ал қалғандары аз таралған. Радий – сирек кедесетін радиактивті элемент. Магний және кальций барлық қосылыстарында +2 тотығу дәрежесін көрсетеді.

Кальций кең таралған элементке жатады. Жер қыртысындағы құрамы бойынша ол бесінші орында, оның массалық үлесі 3,4%. Табиғатта кальций қосылыстарын кез келген жерде кездестіруге болады. Кальций тұздарынан таулы массивтер және сазды тау жыныстары түзілген, ол теңіз және өзен суларының, өсімдік және жануар организімдерінің құрамына кіреді. Адам организімінде сүйекте, тіс эмалінде, 1 кг-ға дейін кальций болады.

Көп таралған қосылыстарының бірі – кальций карбонаты CaCO3 әртүрлі минералдар түзеді: бор, мәрмәр, әктас, ұлутас, інжу маржандар, меруерттер және көптеген аралас миниралдар, олардың көпшілігі өте бағалы болып табылды.Табиғатта, сонымен бірге гипс CaSO4*2H2O, фосфориттер және аппатиттер Ca3(PO4)2, флюорит CaF2 және т. б. түрінде кездеседі.

Қазақстан аумағында кальций қосылыстары көп таралған. Фосфориттердің ірі кен орындары Қаратау тауларында және Ақтөбе обылысында, ал бағалы қызғылт ұлутастың кен орны Маңғыстауда орналасқан. Гипсті Жамбыл обылысында, цементтік саздарды Шымкент және Семей маңында өндіреді, көптеген әктас шөгіндісі, отқа төзімді саздар басқа обылыстарда да кездеседі.

Магний табиғатта таралуы бойынша сегізінші орында, массалық үлесі бойынша 1,9%. Ол 200-ге жуық минералдың құрамына кіреді. Олардың маңыздылары: магнезит MgCO3, доломит MgCO3*CaCO3, карналит KCI*MgCI2*6H2O, оливин Mg2SiO4, асбест 3MgO*2H2O*2SiO2. Елімізде доломиттің және басқа минералдардың, әсіресе асбестің едәуір қоры бар. ТМД бойынша ең ірі асбест кен орны жетіқара ( Қостанай обылысы) біздің республикамызда орналасқан.

Магнийдің көп мөлшері мұхит, теңіз және тұзды көлдердің суларында бар. Орташа есеппен 1 м3 судан 1 кг шамасында магний болады. Магнийдің шикізаты жоқ кейбір елдерде теңіз суынан магний өндіру жолға қойылған.

Магний атомы – жасыл өсімдіктердегі хлорофилдің құрамды бөлігі. Оның қатысуынсыз фотасинтез процесі жүруі мүмкін емес, яғни біздің ғаламшарда тіршілік болмайды. Адам организімінде Mg өте қажет. Ол жеткіліксіз болғанда жүрек бұлшық еттерлің жұмысы бұзылады.

Физикалық қасиеттері. Кальций – күмістей ақ түсті жеңіл металл. Оның тығыздығы ( 1,55 г/см3) сілтілік металдардың тығыздығына жақын. Кальций ауамен әрекеттесуі нәтижесінде түзілген оксид қабықшасымен лезде қапталады, сондықтан оны сілтілік металдар сияқты керосин қабатының астында сақтайды. Кальций - едәуір қатты металл, балқу температурасы 8400С.

Магний - ақ түсті металл, ауамен жанасқанда бірден жұқа және тығыз қорғаныш оксид қабықшасымен қапталады, сондықтанда мөлдір емес. Ауадан және судан қорықпайтын металдардың ішінде магний ең жеңіл. Оның тығыздығы 1,74 г/см3, балқу температурасы 6510С, ол кальцийден аздап қатты. Магний алюминийден 1,5 есе, мыстан 5 есе жеңіл, сондықтан ол - ерекше маңызды конструкциялық материал. Mg пластикалығы басым, жеңіл созылады және иіледі.

Химиялық қасиеттері. Сілтілік металдарға қарағанда кальцийдің химиялық белсенділігі аздау, ал магнийдікі одан да төмен. Химиялық реакцияларда олар белсенді тотықсыздандырғыштар. Жай заттардан бейметалдар, ал күрделі заттардан су, қышқылдар, тұздар, оксидтер олар үшін тотықтырғыштар бола алады.

Кәдімгі температурада сілтілік металдар галогендермен әркеттеседі, галогендерді атмосферада қыздырғанда бұл металдар тұтанады:

Mg0 + Cl20 = MgCl2

Қыздырғанда кальций және магний күкіртпен, азотпен және басқа бейметалдармен тотығады.

Ca0 + S0 = Ca2+S1- Кальций Сульфиді

3Mg0 + N20 = Mg32+N23- Магний нитриді

Кальцийді ауада қыздырғанда жанады, содан кейін таза оттекке апарғанда ақ түтін немесе кальций оксидіңің түйіршіктерін түзіп ашық жалынмен жанады.

2Ca0 + O20 = 2CaO

Егер ауада магний ұнтағын немесе жұқа магний лентасын жақса, одан көз қаратпайтын ұшқынмен жанады. Бұрын магнийдің бұл қасиеті фотографияда (магний жарқылы) қолданылған, қазір жарық шығаратын зымырандарда, әскери техникада қолданылады.

Сутек ағынында қыздырғанда кальций гидриді түзіледі.

Ca0 + H2 = Ca2+H21-

Магний тікелей сутекпен әрекеттеспейді, магний гидриді MgH2 жанама жолмен алыну мүмкін.