Қазақ тілін оқытудағы коммуникативтік құзырет баяндамасы

«Қазақ тілін оқытудағы коммуникативтік құзыреттігінің

қалыптасуы.» Садуакасова Назигуль Мухамедсагиевна қазақ тілі мен әдебиеті

пәнінің мұғалімі Өскемен қаласы әкімдігінің «Ахмер орта мектебі» КММ Жас ұрпаққа сапалы білім мен ұлағатты тәрбие беру үшін, өміріне жолдама алуына барлық жағдай жасау үшін білім беру ісін әлеуметтендірудің маңызы зор. Қазіргі уақытта мектеп реформасына көптеген өзгерістер енгізіліп, мектеп ісінің ішкі-сыртқы жүйесі түгелімен өзгеріп жатқаны белгілі.

Елбасы Н.Ә.Назарбаев дәстүрлі халыққа жолдауында : «Білім беру реформасы – Қазақстанның бәсекеге нақтылы қабілеттілігін қамтамасыз етуге мүмкіндік беретін аса маңызды құралдардың бірі. Бізге экономикалық және қоғамдық жаңару қажеттіліктеріне сай келетін осы заманғы білім беру жүйесі қажет»-деп,12 жылдық білім беруге баса назар аударған еді.

Қазақстан Республикасында 2015 жылға дейінгі білім беруді дамыту тұжырымдамасына сәйкес 12 жылдық білім беру ісінде оның жеке даралық ерекшеліктеріне мән бере отырып, оқушының мектепте алған білімдері бүкіл өмірлік азығы болатындай білім беру, оны өмірге дайындау,мамандық таңдауға бағыттау мәселелері бүгінгі жаңа қоғамның білім саласындағы ауқымды мәселелер қатарында тұр.

12 жылдық мектептің мақсаты: жедел дамып келе жатқан ортада өмір сүруге қабілетті,өзін-өзі дамытуға,өз ойын еркін айта білуге,өз қалаулары қоғам талабына сай, өзін көрсете білетін жоғары білімді, ұлттық тілді, тарихты жетік меңгерген, отандық және әлемдік мәдениетті бойына қалыптастырған, бәсекеге қабілетті,ойы жүйрік, шығармашылығы дамыған,өзгерістерге бейім жеке тұлғаны қалыптастыру болып отыр. Мұндай тұлғаны тек қана жаңа тұрпатты педагог қалыптастыра алады. Ахмет Байтұрсынов «Жақсы мұғалім-мектепке жан кіргізеді»,-деген. 12 жылдық білім беру жағдайында оқушы тек білім алушы ғана емес оқушы -ізденуші, зерттеуші, басқарушы, кеңесші, үйлестіруші дербес тұлға. Жаңаша білім беру тұжырымдамасында негізгі қол жеткізетін нәтиже ретінде мектеп түлегінің міндетті құзырлығы мыналар:

1. Бағдарлы құзыреттілік- жаңа қоғам өміріндегі өз ролін таба білу біліктілігі азаматтық белсенділік, саяси жүйені түсіну, ең бастысы-өз Отанының патриоты болу. 2. Мәдениет танымдылық құзыреттілік –рухани келісім мен толеранттылық идеяларына бейім болу, өз халқының мәдениеті мен әлемнің мәдени көптүрлігін түсіну,бағалау; 3. Оқу – танымдық құзыреттілік - әлемнің ғылыми бағытын тануға іздену зерттеу әрекеті; 4. Коммуникативті құзыреттілік – адамдармен өзара әрекет, адамгершілік қарым-қатынас; 5. Ақпараттық технологиялық құзыреттік – өз бетінше оқу, білу, талдау, өзгерте білу; 6. Әлеуметтік еңбек құзыреттілігі – отбасылық, еңбек, экономикалық, саяси, қоғамдық қатынастар саласындағы белсенділік, нақты шешім қабылдай білу; 7. Тұлғалық өзін-өзі дамыту құзыреттілігі – өз өміріне, өз ісіне жауапты қарау, өз мүмкіндігін жоспарлай білу. Осындай мектеп түлегін дайындау үшін 12 жылдық мектеп педагогы мына құзыреттілікті игеруге міндетті:

Арнайы құзыреттілік – өзінің кәсіби қызметімен жоғары деңгейде айналысатын және одан әрі дамытатын қабілеті бар маман – ұстаз болу. Әлеуметтік құзыреттілік – бірлескен кәсіптік қызметпен шұғылдану. Білім беру құзыреттілігі – кәсібі білімді, білік пен дағдыны, мақсат қоюшылықты игеруге деген қызығушылығы және білім беру қызметіндегі қабілет пен ынталық, педагогикалық және әлеуметтік психологияның негіздерін қолдана білу іскерлігін меңгеру. Айрықша маңызды мәселе – мұғалімнің ақпараттық құзыреттілігі. Ақпараттық технологияны игеру – әр маманнан талап етіледі. Ақпарат көзін алу үшін дистанциялық оқыту, мультимедиялық, электрондық проблемаларды меңгеру қажеттігі заманға сай туындап отыр. Әрбір ұстаз, әсіресе, өзінің электрондық әдістемелік жүйесін құруға ұмтылуы тиіс. Қорыта айтқанда, 12жылдық білім беру жағдайындағы педагог кәсіби деңгейі жоғары,интеллектуалдық, шығармашылық әлеуеті мол тұлға.

Құзырлылық тәсіл идеясы – қоғамға қандай, жеке тұлғаға қандай білім қажет және ол қоғамның қандай қажетін өтей алады деген сұраққа жауап береді. Оқушының құзырлылығын

қалыптастыру – бүгінгі білім беру саласының өзекті мәселелерінің бірі. Білім беруді 2015 жылға дейін дамытудағы тұжырымдамасын дайындау барысындағы туындаған құзырлылық тәсіл тақырыбы бүгінде барлық ғылыми педагогикалық ортада талқылануда. «Компетенция» және «компетенттілік» ұғымдарына талдау жасай келе «компетенцияны» жеке тұлғаның таным мен тәжірибе арқылы жетік меңгерген мәселелерінің жиыны десек, «компетенттілік» компетенцияға ие болу дегенді білдіреді. Сонда білім беру саласында компетенцияны оқыту мақсаты, құзырлылықты оқыту нәтижесі деп қарастырамыз. Сонымен «компетенттілік» ұғымы педагогикада бұрыннан қалыптасқан «дайын болу» ұғымымен байланысты. Демек, «компетенттілік» - қандай да бір әрекетке, мысалы жоғары шығармашылық әрекетті іске асыруға дайын болу деген сөз. Оқытудағы құзырлылық тәсіл – оқушыға қойылатын мектептегі талап пен өмірлік талаптарды ұштастыру.

12 жылдық оқытудың мемлекеттік жалпыға міндетті жалпы орта білім беру стандартының мазмұны әр оқушының жеке ерекшелігіне қарай білім нәтижесі түріндегі құзыреттер жиынтығын игеруге бағдарланып жасалған. Онда білім беруден күтілетін нәтиже проблеманың шешімін табу немесе өзіндік менеджмент, ақпараттық және коммуникативтік деп аталатын негізгі құзыреттіліктер түрінде берілген. Коммуникативтік құзыреттілік: - Нақты өмірлік жағдаяттарда қазақ немесе басқа тілде ауызша және жазбаша түрлі коммуникативтік құралдарды қолдану; - Коммуникативтік міндеттерді шешуге стиль және жанрды таңдай білу, қолдана білу; - Өзінің козқарасын этикет нормаларына сәйкес жеткізу; - Өзара іс-қимылды, оның ішінде басқа да көзқарас пен бағыттарды ұстанып өзге ұлт өкілдерімен қарым-қатынас диалогына түсе отырып, жанжалды ахуалды шешуді жүзеге асыру; - Жалпы нәтижеге қол жеткізу үшін түрлі позициядағы адамдармен топта қарым-қатынас орнатуға мүмкіндік беру; Коммуникативтік құзіреттіліктің мәні: өзіне жауапкершілікті ала білу қабілеті, бірлесіп шешім қабылдауға қатысу, бірін-