Кенесары – Наурызбай жырына сабақ жоспары 9-сынып

Ұзақ мерзімді жоспардағы бөлім атауы

1І бөлім:

«Тарихи шындық пен көркемдік шешім» бөлімі

Күні:

Мұғалімнің аты-жөні: Суйгенбаева Қ.К.

Сынып: 9

Қатысқандар саны:

Қатыспағандар саны:

Мектеп

15 ОМ

Сабақ тақырыбы

"Кенесары – Наурызбай» жырының көркемдік ерекшелігі

Сабақ арқылы жүзеге асатын оқу мақсаттары

9.А/И.3.1 шығармадағы әдеби тілді құбылту мен айшықтаудың түрлерін талдай отырып, автор стиліне баға беру.

Сабақ мақсаты

Барлық оқушылар орындай алады:

- Құбылту мен айшықтаудың (троп пен фигура) түрлерін анықтайды.

Оқушылардың көпшілігі:

- Нысанбай жыраудың "Кенесары – Наурызбай» жырын талдайды. Кейбір оқушылар: - Шығармамен жұмыс жүргізе отырып, автор стиліне баға береді.

Бағалау критерийлері

- Құбылту мен айшықтаудың (троп пен фигура) түрлерін талдайды;

- автор стиліне баға береді;

Тілдік мақсаттар

Бесін, Қарабалта, Соқылық, ор қояндай, Кәрібоз, т.б.

Құндылықтарға баулу

Тарих пен мәдениеттің, тілдің біртұтастығы, елін, жерін сүюге баулу.

Пәнаралық байланыстар

Тарих, қазақ тілі

Алдыңғы оқу

Нысанбай жырау, «Кенесары - Наурызбай» жыры

Жоспарланған уақыт

Жоспарланған жаттығу түрлері

Ресурстар

Сабақтың басы

Ұйымдастыру кезеңі.

1.Оқушылармен амандасу, түгендеу.

2. «Акроним» әдісі арқылы ынтымақтастық атмосферасын орнату.

Оқушы есімін айтады, әрбір әріптеріне сәйкес жақсы қасиеттерін сын есім сөздер арқылы жеткізеді.

3.Топқа бөліну. Қима қағаздар арқылы бөлінеді.

1. «Нысанбай» ауылы

2. «Кенесары» ауылы

3. «Наурызбай» ауылы

4. «Саржан» ауылы

ТЖ

4.Үй тапсырмасын «Суреттер не дейді?» әдісі арқылы пысықтау.

Түрлі-түсті сюжетті суреттер желісі бойынша табиғат пен батырлар арасындағы ұқсастықты табыңыз.

5. «От шашу» әдісі арқылы бағалау.

Ж.

6. «Болжау» әдісі арқылы оқу мақсатымен таныстыру.

(Тақтада жырдан үзінді беріледі).

- Балалар, қою қара сиямен берілген өлең жолдарынан біз нені байқаймыз?

1.Сұңқар құстай талпынған.Ораз келді жұлқынып...

2. Тауға қарсы түйлікті,Сұңқардай жиып қанатты...

- Көркем тілмен берілген айшықты сөздерді оқыдық.

- Өте дұрыс айтасыздар, яғни бүгінгі сабағымыздың мақсаты - шығармадағы әдеби тілді құбылту мен айшықтаудың түрлерін талдай отырып, автор стиліне баға беру.

Қима қағаздар кесіндісі

Интерактивті тақта

Сабақтың ортасы

15 минут

ТЖ.

1-тапсырма

- «Түйе мұрындық» әдісі арқылы құбылту мен айшықтаудың (троп пен фигура) түрлерін атайды.

- Анықтама жауабын айтады.

Қоржыннан кәде ретінде ұсынылатын заттың орнына тақырыпқа сәйкес сұрақтар беріледі.

Сұраққа жауап берген топ кәде сыйын алады.

Дескриптор: - Құбылту мен айшықтаудың түрлерін анықтайды.

Анықтамасын толық айтады.

ҚБ «Микрафон » әдісі арқылы бағалау

2-тапсырма

«Сканерлеп оқыту» әдісі Нысанбай жыраудың «Кенесары - Наурызбай» жырынан үзінді беріледі. Мәтінді оқу арқылы оқушылар жырда кездесетін көркемдегіш құрал түрлерінен талдайды.

Троп пен фигура түрлері

Жырдан үзінді

Менің пікірім/ қолданылу мақсаты

Антитеза

Градация –

Метафора

Метонимия

Эптиет

Психологиялық параллелизм

Теңеу

Дескриптор:

- Шығарманың үзіндісінен көркемдегіш құрал түрлерін табады.

- Құбылту мен айшықтау түрлерін талдайды.

ҚБ. «Кері байланыс бутерброды» әдісі

Сергіту сәті.

«Сақина салмақ» ойыны арқылы жұмбақ жасырылады.

3- тапсырма

- Автор оқырманды қалай қызықтырады?

Ж. Автор стилі туралы ойын «Төрт сөйлем» тәсілі арқылы жазады.

«Төрт сөйлем» тәсілі

1.Пікір. Автор стилі жайында өзіндік пікірін бір сөйлеммен жазады.

2. Дәлел. Өз пікірін бір сөйлеммен дәлелдейді

3.Мысал. Пікірін өмірмен байланыстырып, мысал келтіреді.

4. Қорытынды.Тақырып бойынша қорытынды шығарады.

ҚБ. «Алма ағашы» әдісі арқылы кері байланыс береді --Оқушыларға сабақ басында екі түсті “алма” беріледі. Сабақ барысында оны алма ағашына ілу керек. Жасыл түсті алма – мен бәрін жақсы орындадым деп ойлаймын: менің көңіл – күйім көтеріңкі. Қызыл түсті алма – мен тапсырманы орындай алмадым, көңіл – күйім жоқ..

Үйге тапсырма:

1.Кенесарының қырғыздарға қарсы соғысына жыршының көзқарасы қандай?

2. Мұхтар Әуезов жыр туралы : «Қайғылы оқиғаның қызығы мен қайғысының ортасында болған ақын дастанлы шындыққа ғана құрып, кестелі тілмен суреттей жазған. Кенесары – Наурызбай жорығы туралы кейінгі талай ақын түрлі өлең шырқаса да , дәл Нысанбай жеткен өріске жеткен емес», деген пікірі сендерді қандай ойларға жетелейді?

Жауптарыңды дәделдеңдер.

Қалыптастыру шы бағалау тапсырмасының

үлестірме қағаздары

Қалыптастыру шы бағалау тапсырмасының

үлестірме қағаздары

Тапсырмалар жазылған қима қағаздар кесіндісі

Қалыптастыру шы бағалау тапсырмасының

үлестірме қағаздары

Сабақтың соңы

Рефлексия. «Бір сөзбен» әдісі - Оқушылар өздеріне берілген 12 сөздің ішінен, өздерінің бүгінгі сабақтағы жағдайын сипаттайтындай 3 сөзді таңдап айтады. • Төзімсіздік, Ашу, Қуаныш, Немқұрайлылық, Қанағаттану, Шабыт, Зерігу, Алаңдау, Тыныштық, Сенімділік, Сенімсіздік, Рахаттану.

Саралау – оқушыларға қалай көбірек қолдау көрсетуді жоспарлайсыз? Қабілеті жоғары оқушыларға қандай міндет қоюды жоспарлап отырсыз?

Бағалау – оқушылардың материалды меңгеру деңгейін қалай тексеруді жоспарлайсыз?

Денсаулық және қауіпсіздік техникасының сақталуы

1.«Түйе мұрындық» әдісі

2.«Сканерлеп оқыту» әдісі

3. «Төрт сөйлем» тәсілі

«Микрафон » әдісі арқылы бағалау

«Кері байланыс бутерброды» әдісі

«Алма ағашы» әдісі

Аллегория – ( пернелеу) – жан-жануарларға адамның мінез-құлық сипатын беру. Қоян – қорқақ, түлкі – қу, арыстан – озбыр.

Эпифора - өлең тармақтарында белгілі бір сөз немесе сөз тіркесі жол аяғында қайталану

Анафора – өлең жолының немесе тармақтардың үнемі бір сөзден басталып қайталануы.

Антитеза – шендестіру – қарама-қарсылық, салыстыра суреттеу.

Әсірелеу – гротеск – әдеби шығарма оқиғасын шамадан тыс асыра суреттеу

Градация – дамыту – алдыңғы сөзден соңғы сөзді, алдыңғы ойдан соңғыны асыра айту.

Метафора – затты немесе құбылысты екінші ұқсас нәрсемен ауыстыру, балау, салыстыра суреттеу. Метонимия – өзара байланысты ұғымдар мен шартты сөздердің бірінің орнына бірін алмастыра қолдану тәсілі.

Психологиялық параллелизм – кейіпкердің көңіл-күйін табиғат құбылыстарымен байланыстыра бейнелеп, суреттеу тәсілі.

Эпитет – заттың, құбылыстың сипатын, сапасын айқындайтын суретті сөз.

Ж/Т. «Қақпа»

Орындалу барысы: -тақтада қақпаның суреті тұрады;

-сынып топқа бөлінеді;

-мұғалім бір көркемдегіш сөзді айтады;

-топ сол сөзді кестеге толтырады;

1 оқушы кестені толтырады;

1оқушы сөздікпен жұмыс істейді;

оқушы гол салады.

Жұмыс барысында оқушылардың рөлдерін ауыстырып отыруға болады. көркемдегіш құрал мысал Писхологиялық параллелизм, перифраз, ирония, сатира, гротеск, эллипсис. Қалыптастырушы бағалау. береді әрі жаңаша ойланып, шығармашылықпен жұмыс жасауы бағаланады. Мұғалім оқушыларға Нысанбай жырау толғауында кездесетін көркемдегіш құрал түрлерінен түсінік беру

( «Түйе мұрындық»

Қазақ салтында қалыптасқан бір кәде «түйе мұрындық» деп аталады. Қызы ұзатылып көшіп келе жатқан көш көрші ауылдың тұсынан өткенде, көрші ауылдың әйелдері, көш алдынан арқан керіп тосады да, алдыңғы түйенің бұйдасынан, мұрындығынан мықтап ұстап алады, оны жүргізбей «түйе мұрындық» деген атпен кәде сұрайды. Көш бастап келе жатқан кексе әйел оған жол өтеп, көйлек беріп құтылады. Оны қазақ кадесінде «түйе мұрындық» деп атайды. )

Троп (гр. tropos – айналым, тіл оралымы, иін, иірім, сөз қолданысы) немесе құбылту – атаудың немесе мағынаның ауыспалы түрде қолдану тәсілі. Сөздерді тура мағынасында емес, бұрма мағынасында қолдану, шындықты бейнелеп, кейде тіпті перделеп жеткізу тәсілі болып табылады. Әдеби тілдің әсемдігі ғана емес, әсерлігі үшін де орасан қажет.

Троп түрлеріне көріктеу, меңзеу, теңеу, ауыстыру, бейнелеу, алмастыру, кейіптеу, бернелеу, әсірелеу, арнау, қайталақтау, шендестіру, дамыту, түйдектеу, бүкпелеу, кекесіндеу, т.б. жатқызылады. Троп сөздің нәзік иірімінің күш-қуатын ажарландырып, эмоционалды-экспрессивті мәнін бейнелі жеткізеді. Сөз бір мезгілде тура және астарлы мағынада қолданылады, бұлардың бір-бірімен байланысының өзі заттар мен…