Халық мұрасы ою-өрнек өнері туралы мақала

ХАЛЫҚ МҰРАСЫ

Қазақ халқы ежелден ұлттық құндылықтарын берік сақтаған ел. Ұлтымыздың баға жетпес асыл мұраларының бірі ретінде қол өнершілік пен ұлттық нақыштағы ою-өрнек пішіп, тігу өнерінің алар орыны ерекше. Халқымыздың өрнек салу өнері бағзы замандарда қиялдан туындаған дүниелерден бастау алып, табиғат құбылыстарына, жан-жануар бейнелеріне негізделген. Уақыт өте келе санмыңдаған сүзгілерден өтіп, ғасырлар бойы қалыптасып белгілі бір жүйеге келді деуге болады. Ата-бабамыз ою-өрнекті саятшылық құрғанда пайдаланатын саймандарына, үй іші жабдықтарына, батырлық қару жарақтарына, қыздардың әшекейлеріне жиі бейнелеп отырған.

Бабаларымыздан бастау алған бұл үрдіс, күні бүгінге дейін негізін жойған емес. Бүгінде әшекей бұйымдарға, ұлдар мен қыздардың киімдеріне, қыз жасауына қазақы нақыштағы ою-өрнегін бейнелеу сәнге айналып келеді. Ерте замандағыдай киіз басу, кілем тоқу үрдісі жоқтың қасы. Үй ішін безендіру барысында төр жабдықтарымен жастық, көрпелерге дейін ою бейнеленген арнайы маталар шығып жатыр. Бүгінде олда ең тиімді болып отыр. Адамзат жаңа заман мүмкіндіктерін мейлінше тез қабылдап, уақытын үнемдеп қажетіне жаратқан жөн.

Ел басымыз өзінің «Болашаққа бағдар – Рухани жаңғыру» мақаласында өткенді жадандыратын, ұмыт бола бастаған дүниелерді қайта қалыпқа келтіру керектігін айтқан болатын. Қандай да игі істің барлығы үлкендердің қолдаумен, кішілердің қоштауымен жүзеге асады.Осының барлығын ескере келе Шолақсайдағы білім беретін оқу ошағы мектеп ішінен қолданбалы тігін курсын ашып отырмын. «Сиқырлы ине» деп аталатын қолданбалы курс үш буынды қамтитын мектептің оқушы қыздарынан құралған. Онда үлкен буын қазақы ою-өрнектерді пайдалана отырып қыз-келіншектерге соңғы үлгідегі қамзол пішіп тігумен айналысады. Орта буын, қыздарға араналған әдемі, ықшам өрнек бейнеленген қол сөмкелерін тігеді. Кіші буын болса жасалған дүниелерді әшекей тастармен көмкеріп, моншақтарды жапсырып безендірумен айналысады. Бар білгенімді шәкірттерімнен аянып қалмағым жоқ. Мұнда жүріп оқушылар ине, қайшы ұстап, ою-өрнек оюмен қатар оны бастыра тігіп, пішіп алынған киімдерді одан әрі жандандырып безендірумен айналысады. Әшекей бұйымдар салып қоятын шағын қобдишаларды өздеріне жасап алуларына да мүмкіндіктері бар. Сонымен қатар мектепішілік, қалалық өтетін көрме байқауларына еш ұялмай өздерінің жасаған заттарын апара алады деп айта алам