Химия және денсаулық туралы мақала 9 сынып

Химия және денсаулық

А.О.Козыбекова, химия пәні мұғалімі,

«К.Әзірбаев атындағы орта мектеп» КММ

Электронды пошта: [email protected]

Аңдатпа: Соңғы жылдары халықтың салауатты өмір сүруіне көп көңіл бөлінуде . Табиғаттағы өзгерістер мен қоршаған ортаның әсері жайлы көптеген зерттеу жұмыстары жүргізілуде Олай болатын болса адмазаттың салауатты өмір салтын ұстанып ,ұзақ өмір сүруі үшін тіршілікке қажетті ақпараттармен жасөспірімдер, яғни оқушылар арасында бөлісуді шештік Бұл жұмыста адам өміріндегі химияның маңызы мен тағам құрамындағы зиянды қоспалардың әсері туралы айтылады. Адамзаттың өмір сүру тарихында химияның алар орны ерекше. Қазіргі таңда «адамзат-табиғат» жүйесінде жасанды жолмен алынған, өңделген, өзгертілген заттар толыққанды өмірімізге енді. Оның қаншалықты әсері бар екенін жасөспірімдер арасында насихаттауды, түсіндіру жұмыстарын жүргізуді жөн деп шештік

Кілт сөздер: қоршаған орта, химиялық қоспалар,токсиндер, рН мөлшері, концерогендер, ксенобиотиктер

Адамзат баласы ежелден табиғатты басқарудың ұзақ өмір сұрудің байлық пен молшылыққа жетудің негізгі жолдарын химия ғылымымен байланыстырды. Мыңдаған жылдар бойы философия тасын іздеудің өзі- осыны дәлелдейді

Адамзат қоғамы бұдан мыңдаған жылдар бұрын кейбір табиғи шикізаттарды мұқтажына сай өңдеп, қажетіне пайдалана білген. Қазіргі заманда адамның өндіргіштік әрекеттері саласында химияның атқаратын рөлі зор

Адамдар химиямен екі түрлі формада байланыс жасайды. Біріншісі-химиялық процестер мен адамзаттың тіршілік етуі, адам баласы сусыз, оттексіз, қоректік зат есебінде қолданылатын химиялық қоспаларсыз тіршілік етуі мүмкін емес. Табиғат байлығын өзі үшін пайдаға асырудың жолдарын да таба бастады.Мысалы, рудадан металл қорыту, теріні илеу мен бояу, әйнек пен керамика алу химиялық жолдармен біздің эрамызға дейінгі мыңжылдықтарда қолданыла бастады.

Ежелгі уақыттан басталған химизациялау процесі ХХ ғасырда өз шыңына жетті.

Полимерлерді синтездек заттардан қасиеттері жаңартылған материалдар алу мүмкіндігін ашты. Заттарды химиялық жолмен жаңадан алу — табиғатты адамзаттың қажеттілігіне қарай бағыттау, икемдеу ғана емес, сонымен қатар, өндірісте еңбек өнімділігін арттыруда да қажетті құрал болып табылады

Ғалымдардың есептеулері бойынша адамдардың денсаулық жагдайы 50—52%-ы — өмір сүру салтына, 20- 25%-ы — тұқым қуалау факторларына, 18—20%-ы -қоршаған орта жағдайларына, ал 7—12% ғана денсаулық сақтау саласының деңгейіне байланысты болады.

Қоғамда, біздің өмірімізде химияның алатын орны және күнделікті өмірде химиялық білімді саналы, дұрыс пайдалана білудің маңызы.

Химиялық заттардың пайдалы да,зиянды да жақтары бар екені рас. Дегенмен, қазіргі ғасыр-химия ғасыры.Химия дамымаса ғылыми-техникалық прогресс дамымас еді.Ол үшін әрбір адам сауатты,тамақтану мәдениетін білгені де жөн дер едім.Химиялық жуғыш заттарды,гигиеналық-косметикалық заттарды пайдаланған кезде қауіпсіздік ережелерін де білгені дұрыс.

Қазіргі ішкен тамағымыздың өзі химиялық қоспалардан тұрады. Адамның денсаулыгының төмендеп, ауруға шалдығуын ағзаның ортаға толық бейімделе алмауымен, қолайсыз әсерлерге берген теріс жауабы ретінде қарастыру керек. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының(ВОЗ) анықтамасы бойынша,денсаулық дегеніміз — бұл тек аурудың болмауы емес, ол толық физикалық,психологиялық және әлеуметтік қолайлылық.

Адамның денсаулығына зиянды әсер ететін факторлардың ішінде әр түрлі ластаушы заттар бірінші орын алады. Адамның іс әрекеті нәтижесінде биосфераға 4 млн астам зиянды заттар бөлінеді, ссонымен бірге жылына мыңнан аса жаңа заттар да ойлап шығарылады, олардың көбі ксенобиотиктер, яғни адам ағзасы үшін бөгде заттар

Адам ағзасында ең кем дегенде он металдың болатыны анықталған.Олардың кейбіреулері болмашы мөлшерде ғана керек болуы мүмкін.Бірақ сәл жетіспесе,организмге қиындық туғызады,ауруға себепкер болады.Қалай айтқанда да,химиядан қашып кете алмайсың.

. Химия араласпаған бірде-бір өндіріс, шаруашылық салалары жоқ. Табиғат бізге тек бастапқы шикізатты — ағашты, кенді, мұнайды және т.б. береді. Табиғи материалдарды химиялық өңдеу арқылы ауыл шаруашылығына, өндіріске, тұрмысқа қажетті тыңайтқыштарды, металдарды, пластмассаларды, бояуларды, дәрілік заттарды, сабынды, соданы және т.б. аса маңызды әр түрлі заттарды алады. Осы процестерді іске асыру үшін жалпы заңдылықтарды білу қажет. Бұл білімді де химия береді

Бүгінгі күнде, химияға және ауыл шаруашылығы мен қоғамдық тұрмысқа тығыз байланысты болған материал, энергия қайнары, кеңістік пен тіршілік арасындағы байланыс күннен күнге қоюланды, әрі химия осылардың арасындағы алтын көпірге айналды

Кезiнде Б. А. Бiрiмжанов «Бiз – химия ғасырының тұрғындарымыз» атты сөзi қазiргi уақытта өмiр шындығына айналып отыр

Нәруыздар адам пайдаланатын көптеген тағамдардың құрамында кездеседі. Олар адам ағзасында өздігінен түзілмейді, тікелей тағаммен келеді. Адам ағзасы үшін тікелей көкөністердің маңызы өте зор.

Қазіргі таңда тез дайындалатын тағамдар өркендеуде. Тез дайындалатын тағам ас мәзіріне кіретін тағамдар: гамбургерлер, картопты «фри», картопты чипстер, ход-дог және сусындардың қатарына : «Кока - кола», «Пепси», «Фанта», «Меринда», «Сэвен - Ап», «Спрайт» және т.б. кіреді. Тәтті газдалған сусындар. Жоғарыда айтылып кеткен сусындардың құрамында: көптеген консерванттар, ароматизаторлар, бояулар мен қоюландыратын заттар. Бүкіл тәтті газдалған сусындарда көмірқышқылы бар. Бұл қышқылдық әсерінен асқазаның үрленуі мен кекірік пайда болады. Тәтті газдалған сусындарда құрамында тағы химиялық қоспалардың бүкіл түрлері қолданылған. Яғни сусының дәмін, иісін, түсін жақсарту үшін. Тәтті сусын қауіпті аллерген болып саналады. Тәтті газдалған сусында көп мөлшерде қант қолданылған. Сондықтан бұндай сусындар қан диабетімен ауыратын адамдар үшін өте қауіпті

Чипсы мен лимонад Чипсы құрамында жоғары концентратты бояғыштар мен дәмдеуіштер де көп мөлшерде кездеседі. Оны дайындау кезінде адам ағзасында қатерлі ісік тудыратын көптеген канцерогендер түзіледі. Ал, майлар болса қан құрамындағы холестериннің деңгейін арттырып, инфаркт пен инсульт сынды аурулардың туу қаупін арттырады. Лимонадтың құрамында аспартам (Е951) бар. Сусынды көп ішкен жағдайда күйзеліске және ашушаңдыққа алып келуі мүмкін. Чипсы мен лимонадты көп тұтынған адам семіздікке шалдығады. 2. Фастфуд Тез әзірленетін тағамдар - фри, шаурма, гамбургерлер және қуырылатын өзге де тағамдар денсаулыққа өте зиянды.