Химияда оқу мен жазу арқылы ойлауды дамыту

ХИМИЯ ПӘНІНЕН ОҚУШЫ БЕЛСЕНДІЛІГІН АРТТЫРУДА «ОҚУ МЕН ЖАЗУ АРҚЫЛЫ СЫН ТҰРҒЫСЫНАН ОЙЛАУДЫ ДАМЫТУ»ЖОБАСЫ ӘДІСТЕРІНІҢ ТИІМДІЛІГІ

Кулдыбаева Зайра Оралбековна

Айтқұл Шынасилов атындағы шағын орталықты орта мектеп

«Біз осы заманғы білім беру жүйесінсіз, әрі алысты барлап, кең ауқымды ойлай білетін осы заманғы мұғалімдерсіз инновациялық экономика құра алмаймыз».

Н.Ә.Назарбаев. Қазіргі кезде егемен елімізде білім берудің жаңа жүйесі жасалып,әлемдік білім беру кеңістігіне енуге бағыт алып келеді.Бұл педагогика теориясы мен оқу-тәрбие үрдісіндегі елеулі өзгерістерге байланысты болып отыр.

Білім беру парадигмасы өзгереді, білім берудің жаңа мазмұны пайда болады. Біздің бүгінгі білім беру жүйесі негізгі бағыты оқушылардың білімі мен іскерлік дағдысын кеңейту, олардың мәдениеттілігін арттыру, қабілеттерін, шығармашылық мүмкіндіктерін, жеке даралығын, гуманистік құндылық жүйелерін қалыптастыруды мақсатты түрде дамыту болып табылатын әлемдік білім беру кеңістігіне енуге бағытталған.

Қазақстан Республикасы Президенті Н.Ә.Назарбаев «Интеллектуалды ұлт 2020» ұлттық жобасы идеясы туралы айта келе бүгінгі тұлға жүйелі және сын тұрғысынан ойлай білу қабілеттерін меңгеру алған білімдерін қорыта білу өз бетінше білімін үнемі жетілдіру машықтарын игеру жаңа шешім қабылдай білу және технологиялар мен инновацияны меңгеру қабілеттеріне үлкен мән беретіндігін бірнеше рет атап өтті.

Президенттің сөзі бойынша «Қоғамда инновациялық, креативті мінез-қүлық басым болуы керек». Сол себепті жас ұлттың қызығушылығы мен талаптарын мүмкіндігінше қанағаттандыратын білім берудің озық жүйесін құру-Қазақстан Республикасының білім беруді дамытудың 2011-2020 жылдарға арналған Мемлекеттік бағдарламасының негізгі мазмұны болып табылады.

Жеке тұлғаның қалыптасуы – үздіксіз күрделі процесс.Әрбір балаға жеке тұлға ретінде қарап,оның өзіне тән санасы ,еркі,өзіндік әрекет жасай алатын қабілеті бар екенін ескеріп ,балалар мен жастардың білімге ,ғылымға ықыласын арттыру, олардың ақыл ой- қабілетін,жеке бас қасиеттерін дамытып,оны қоғам талабына сай іске асыруға көмектесу қажет.

Осыған байланысты,білім беру жүйесінің алғашқы міндеттерінің бірі болып ұлттық және жалпы адами құндылықтар негізінде, ғылым мен тәжірибе жетістігі негізінде тұлғаның дамуы мен кәсіби қалыптасуына жағдай жасау ,жеке дара тұлғаның дамуына жағдай жасау арқылы ой-өрісті кеңейту ,бала тұлғасын әлеуметтік өмірде бейімдеу, қоғам мен еңбек нарығының ауыспалы қажеттіліктеріне жылдам бейімделуіне себеп болатын функционалдық сауаттылықты қалыптастыру.

Оқушылардың сабаққа деген қызығушылығын ояту мұғалімнің сабақ өткізу тәсіліне де байланысты. Қазіргі таңда оқудың интерактивті әдіс-тәсілдері өте көп.

Педагогикалық ғалым мен озық тәжірибенің бүгінгі даму деңгейінде белгілі болған оқыту әдіс-тәсілдерінің бәрін де еркін игеріп, әрбір нақтылы жағдайларға орай ең тиімдісін таңдап алу және олардың бірнешеуінің жиынтығын түрлендіре тиімді, үйлесімді әрі шығармашылықпен қолдану- сабақтың сәтті өтуінің кепілі.

Функционалдық сауаттылықты қалыптастыруға өмірдің түрлі саласында кездесетін шынайы және өзекті мәселелерді шешуге, тәжірибиелік-бағытталған, бейімделген тапсырмалар мүмкіндік береді. Мұндай тапсырмалардың мазмұны күнделікті өмірге қажетті ақпараттан тұрып, жеке адам үшін де, қоғам үшін де өзекті болып отыр.

Жалпы педагогикада баланы оқыту мен тәрбиелеудің мақсаты - жан - жақты дамыған жеке тұлғаны қалыптастыру болып табылғандықтан, бұл жерде жаңа технология бойынша әдістемелік жүйенің басты компоненті - оқыту мақсаты болып табылады. Бірақ, бұл мақсат өздігінен дамуға ұмтылған жеке тұлғаны қалыптастыру, сондықтан оның өзіндік танымдық іс - әрекеті белгілі бір дәрежеде белсенділенуі қажет. Жаңа мақсат жеке тұлғаны қалыптастыру үшін оқытудың әдістерін өзгертуін талап етеді.

Осы талаптарды орындау үшін төмендегі ұсыныстар қажет.1. Оқушылар өздігінен танып, іздену іс - әрекеттерінің әдістерін меңгеру.

2. Оқушыға деген сенім, оның өз ісіне жауап беру мүмкіндігіне сүйене отырып, өз беделі, қадір – қасиеті сезімін дамыту.

3. Оқу құралдары оқушылардың өздігінен іс - әрекет жүргізе алатындай болуы керек. Қазіргі кезде заман талабына сай білім берудің дамуы мен тенденцияларын қамтитын елуден астам педагогикалық технология қолданылып жүр. Солардың бірі- Қазақстанда 1997 жылдан бастап етек жая бастаған «Сыни ойлауды оқу мен жазу арқылы дамыту» жобасы ( RWCT жобасы). Оқушылардың ойлау, қабылдау қабілетін аңғаруға топтық жұмыс өте тиімді, яғни сабақты деңгейлеп оқыту арқылы іске асыру және оқушыға тиянақты білім беру, оның сабаққа деген қызығушылығын арттыру.

Қазіргі қолданып жүрген сын тұрғысынан ойлауды дамыту жобасын пән ерекшелігіне қарай қолдана білу оқыту мақсатында жетудің бірден бір бөлігі. Химиядан формула білсе, есеп шығара алса негізгі мәселе шешіледі деп ойлаймыз. Барлық тақырыптарға толық нәтиже көрсете алмағанда ол пікірдің қате екеніне, формула құрастыру, есеп шығару іс- әрекеттің басы ғана екенін түсіндім. RWCT жобасы бойынша жұмыс істей бастағаннан пәнді оқытуға деген көзқарас өзімде де, оқушыларымда да түбегейлі өзгерді.

Сабақ барысында бірлесіп жұмыс жасау, өзі білгісі келетін мәселеге нар тәуекел ету, жазбаша және ауызша ой алмасу бүгінгі оқушылардың дағдысына айналуда.Қай сыныпта болсын оқушылардың салғырттық, қызығушылықтары төмен екендігін байқайтынмын.

Сондықтан мен өзімнің алдымы мынадай мақсат қойдым: оқушылар қалай болғанда да тақырыптарды, теоремаларды өздері талдап, дәлелдей білуі керек, ал мен сол үшін орта құруым керек, әрине бірінші сабақтың сұрақтарымен, нұсқауларымен проблеманы анықтаймын. Сонда ғана олар өздеріндегі белгісіз қорқыныштан, сенімсіздіктен арылып, жоғары нәтижеге жетуге мүмкіндіктер алады деп ойлаймын.

Оқушылар мен күткен ойдан шығып келеді. Себебі, сабақ барысында білгісі келу қажеттілігі туады, өз бетімен үйрену сенімділігі артты, топтарда белгілі орта пайда болады. Оқушыларға өмірге қажетті есептеулер, нағыз заттарды ұстап көріп, оларды өлшеу,бағалау, сұрыптау бағытындағы есептермен жұмыс жасау керек.

Сонда ғана оқушыда ой талқысына салу, елестету әдеті қалыптасады, нәтижесінде енжар оқушыдан ізденушілері, зерттеушілер және мәнді іс әрекет жасайтын мүшесін дайындауға болады.

Білімнің негізгі мақсаты оның қолданбалығында.Біздің пән мұғалімдеріміздің пән бойынша жақсы нәтижеге жетуіне біріншіден әуелден қалыптасып кеткен «қиын пән» туралы пікір, екіншіден қазіргі кезде осы қиындықтан алып шығатындай әдістемелік жүйенің жоқтығы кедергі болатын сияқты. Осы жобамен терең танысып, оның стратегияларын өзінің сабақ өткізу әдістемесіне жүйелі түрде енгізсе айтылған екі мәселе де шешімін табатыны сөзсіз. Енді осы жобамен өзімнің жасаған жұмыстарыма тоқталып өтейін.Барлық басқа пәндер сияқты химия пәнін мектепте оқытудың алдында қойған мақсаты бар екені анық.

Оқушы өзі білетін химиялық химиялық ұғымдарды ойша қорыта біліп, бір қарағанда көрінбейтін түсініксіз жағдайларды қарапайым химиялық фактілермен салыстыра отырып қорытынды жасай алса,күрделі мәселені қарапайым бөліктерге жіктей отырып жалпы ережеден дербес жағдайға және керісінше дербес жағдайдан жалпы заңдылыққа көше білсе, өзіне қажет…