Тарих сабағында сын тұрғысынан ойлауды дамыту конспекті

Тарих пәнінен оқушы белсенділігі мен шығармашылығын арттыруда «Оқу мен жазу арқылы сын тұрғысынан ойлауды дамыту» әдістерінің тиімділігі

Жоспар

Кіріспе

Негізгі бөлім

Оқушылардың функционалдық сауаттылығын арттыру – қазіргі білім беру парадигмасы

Оқу мен жазу арқылы сын тұрғысынан ойлау әдісінің тарих сабағында пайдалану тиімділігі.

Қорытынды

Қазіргі кезде егемен елімізде білім берудің жаңа жүйесі жасалып,әлемдік білім беру кеңістігіне енуге бағыт алып келеді.Бұл педагогика теориясы мен оқу-тәрбие үрдісіндегі елеулі өзгерістерге байланысты болып отыр.Білім беру парадигмасы өзгереді, білім берудің жаңа мазмұны пайда болады. Оқушылардың функционалдық сауаттылығын дамыту туралы

2012 жылдың 27 қаңтарындағы мемлекет басшысының «Әлеуметтік экономикалық жаңғырту- Қазақстан дамуының басты бағыты» атты Қазақстан халқына жолдаған Жолдауына сәйкес, үкіметке «оқушылардың функционалдық сауаттылығын дамыту жөнінде ұлттық іс- қимыл жоспарын бекіту» туралы тапсырма берілген .

Сол тапсырма негізінде «Мектеп оқушыларының функционалдық сауаттылығын дамыту жөніндегі 2012-2016 жылдарға арналған ұлттық іс-қимыл жоспары» қабылданды. Ұлттық жоспардың мақсаты – Қазақстан Республикасындағы мектеп оқушыларының функционалдық сауаттылығын дамыту үшін жағдай жасау болып белгіленген.

«Елбасы Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев жыл сайынғы Жолдауында Қазақстанның білім саласына ерекше назар аударып,болашақ ұрпақ үшін заманауи әдістер мен технологияларды енгізу, білімге қолжетімділікті кеңейту, білім сапасын арттыру Қазақстанның одан әрі қарыштап дамуына үлкен үлес қосуда. «Білімді ұрпақ – жарқын болашақтың кепілі, болашақтың тірегі жастардың білім саласында толыққанды білім алуына жағдай жасап отыр.

Біздің бүгінгі білім беру жүйесі негізгі бағыты оқушылардың білімі мен іскерлік дағдысын кеңейту, олардың мәдениеттілігін арттыру, қабілеттерін, шығармашылық мүмкіндіктерін, жеке даралығын, гуманистік құндылық жүйелерін қалыптастыруды мақсатты түрде дамыту болып табылатын әлемдік білім беру кеңістігіне енуге бағытталған.

Қазақстан Республикасы Президенті Н.Ә.Назарбаев «Интеллектуалды ұлт 2020» ұлттық жобасы идеясы туралы айта келе бүгінгі тұлға жүйелі және сын тұрғысынан ойлай білу қабілеттерін меңгеру алған білімдерін қорыта білу өз бетінше білімін үнемі жетілдіру машықтарын игеру жаңа шешім қабылдай білу және технологиялар мен инновацияны меңгеру қабілеттеріне үлкен мән беретіндігін бірнеше рет атап өтті. Президенттің сөзі бойынша «Қоғамда инновациялық, креативті мінез-қүлық басым болуы керек». Сол себепті жас ұлттың қызығушылығы мен талаптарын мүмкіндігінше қанағаттандыратын білім берудің озық жүйесін құру-Қазақстан Республикасының білім беруді дамытудың 2011-2020 жылдарға арналған Мемлекеттік бағдарламасының негізгі мазмұны болып табылады.

Осыған байланысты,білім беру жүйесінің алғашқы міндеттерінің бірі болып ұлттық және жалпы адами құндылықтар негізінде, ғылым мен тәжірибе жетістігі негізінде тұлғаның дамуы мен кәсіби қалыптасуына жағдай жасау, жеке дара тұлғаның дамуына жағдай жасау арқылы ой-өрісті кеңейту,бала тұлғасын әлеуметтік өміре бейімдеу, қоғам мен еңбек нарығының ауыспалы қажеттіліктеріне жылдам бейімделуіне себеп болатын функционалдық сауаттылықты қалыптастыру.

Бүгінгі мектептерде білім беру тұлға мен тәжірибеге бағытталып, тұлғаның өзін- өзі дамытуына,өзін –өзі жетілдіруіне мүмкіндігінше көңіл бөліп, мәселелі- шығармашылық сипатта болуы керек.

Функционалдық сауаттылықты қалыптастыруға өмірдің түрлі саласында кездесетін шынайы және өзекті мәселелерді шешуге, тәжірибелік-бағытталған, бейімделген тапсырмалар мүмкіндік береді. Мұндай тапсырмалардың мазмұны күнделікті өмірге қажетті ақпараттан тұрып, жеке адам үшін де, қоғам үшін де, қоғам үшін де өзекті болып отыр.

Қазіргі заманғы білім беруге қойылатын талап - оның сапасын арттыру.

Баланы мектеп қабырғасынан бастап шығармашылық ойлауға, қалыптан тыс шешімдер қабылдауға, практикалық әрекеттерге дайын болуға үйрету керек. Оған дайын болуға қазіргі уақытта оқу үрдісіне жаңа технологияларды қолданудың мәні зор делініп жүр.

Жалпы педагогикада баланы оқыту мен тәрбиелеудің мақсаты - жан - жақты дамыған жеке тұлғаны қалыптастыру болып табылғандықтан, бұл жерде жаңа технология бойынша әдістемелік жүйенің басты компоненті - оқыту мақсаты болып табылады. Бірақ, бұл мақсат өздігінен дамуға ұмтылған жеке тұлғаны қалыптастыру, сондықтан оның өзіндік танымдық іс - әрекеті белгілі бір дәрежеде белсенділенуі қажет. Жаңа мақсат жеке тұлғаны қалыптастыру үшін оқытудың әдістерін өзгертуін талап етеді.

Осы талаптарды орындау үшін төмендегі ұсыныстар қажет.

1. Оқушылар өздігінен танып, іздену іс - әрекеттерінің әдістерін меңгеру қажет. Демек, жаңа мақсат бойынша «оқушы – мұғалім», деген қатынасты қарастырады. Бұл жағдай бірінші орында тұрады және өз бетімен білім алудағы белсенділігіне назар аударылады.

2. Оқушыға деген сенім, оның өз ісіне жауап беру мүмкіндігіне сүйене отырып, өз беделі, қадір – қасиеті сезімін дамыту.

3. Оқу құралдары оқушылардың өздігінен іс - әрекет жүргізе алатындай болуы керек. Мұндай талаптары болса оқушыларға тақырып бойынша заңдар мен ережелерді, тұжырымдарды өздігінен шығаруға жетелейді.

Бүгінде білім беру саласында оқытудың озық технологияларын меңгермейінше сауатты, жан -жақты маман болу мүмкін емес. Жаңа технологияны меңгеру мұғалімнің интеллектуалды, кәсіптік адамгершілік, рухани азаматтық және басқа көптеген адами қабілетінің қалыптасуына әсерін тигізеді, өзін- өзі дамытып, оқу- тәрбие үлгісін тиімді ұйымдастыруына көмектеседі.

Қазіргі кезде заман талабына сай білім берудің дамуы мен тенденцияларын қамтитын елуден астам педагогикалық технология қолданылып жүр.

Солардың бірі- Қазақстанда 1997 жылдан бастап етек жая бастаған «Сыни ойлауды оқу мен жазу арқылы дамыту» жобасы ( RWCT жобасы). Оқушылардың ойлау, қабылдау қабілетін аңғаруға топтық жұмыс өте тиімді, яғни сабақты деңгейлеп оқыту арқылы іске асыру және оқушыға тиянақты білім беру, оның сабаққа деген қызығушылығын арттыру,ізденгіштігін, байқампаздығын дамыту.

Қазіргі қолданып жүрген сын тұрғысынан ойлауды дмыту жобасын пән ерекшелігіне қарай қолдана білу оқыту мақсатында жетудің бірден бір бөлігі.

RWCT жобасы бойынша жұмыс істей бастағаннан пәнді оқытуға деген көзқарас өзімде де, оқушыларымда да түбегейлі өзгерді. Сабақ барысында бірлесіп жұмыс жасау, өзі білгісі келетін мәселеге нар тәуекел ету, жазбаша және ауызша ой алмасу бүгінгі оқушылардың дағдысына айналуда.Қай сыныпта болсын оқушылардың салғырттық, қызығушылықтары төмен екндігін байқайтынмын. Сондықтан мен өзімнің алдымы мынадай мақсат қойдым: оқушылар қалай болғанда да тақырыптарды дәлелдей білуі керек, ал мен сол үшін орта құруым керек, әрине бірінші сабақтың сұрақтарымен, нұсқауларымен проблеманы анықтаймын. Сонда ғана олар өздеріндегі белгісіз қорқыныштан, сенімсіздіктен арылып, жоғары нәтижеге жетуге мүмкіндіктер алады деп ойлаймын. Оқушылар мен күткен ойдан шығып келеді. Себебі, сабақ барысында білгісі келу қажеттілігі туады, өз бетімен үйрену сенімділігі артты, топтарда белгілі орта пайда болады.Сонда ғана оқушыда ой талқысына салу, елестету әдеті қалыптасады, нәтижесінде енжар оқушыдан ізденушілері, зерттеушілер және мәнді іс әрекет жасайтын мүшесін дайындауға болады.

Білімнің негізгі мақсаты оның қолданбалығында.Біздің пән мұғалімдеріміздің пән бойынша жақсы нәтижеге жетуіне біріншіден әуелден қалыптасып кеткен «қиын пән» туралы пікір, екіншіден қазіргі кезде осы қиындықтан алып шығатындай әдістемелік жүйенің жоқтығы кедергі болатын сияқты. Осы жобамен терең танысып, оның стратегияларын өзінің сабақ өткізу әдістемесіне жүйелі түрде енгізсе айтылған екі мәселе де шешімін табатыны сөзсіз. Енді осы жобамен өзімнің жасаған жұмыстарыма тоқталып өтейін.

Барлық басқа пәндер сияқты тарих пәнін мектепте оқытудың алдында қойған мақсаты бар екені анық.Оқушы өзі білетін тарихи ұғымдарды ойша қорыта біліп, бір қарағанда көрінбейтін түсініксіз жағдайларды қарапайым тарихи деректермен салыстыра отырып қорытынды жасай алса,күрделі мәселені қарапайым бөліктерге жіктей отырып жалпы ережеден дербес жағдайға және керісінше дербес жағдайдан жалпы заңдылыққа көше білсе, өзіне қажет сұрақ туралы біртұтас қорытындыға келе алатын деңгейге жетсе, пәнді оқыту өзінің мақсатына жетті деп айтуға болады. Оқушының терең білімді болуының басты шарттарының бірі мұғалімнен оқушыға берілетін білімнің көлемі жеткілікті, толық әрі нақты болуы керек және де білім оқушының ішкі жан дүниесінде қалыптасып, керек кезде белгілі бір интуициялық күш ретінде қажетке жарау керек. Бүгінгі күні осы шарттардың орындалуын белгілі бір дәрежеде жүзеге асыратын әдістемелік жүйе ол RWCT жобасы деп қайталап айтсам, артық болмас. Бұл жоба арқылы бірінші сабақ құрылымы өзгереді, одан соң сабақтың мазмұны өзгереді, жалпы айтқанда оқытудағы философияның өзгеруіне күшті бағытқа тап болады. Бір қарағанда көп көңіл аудара қоятындай мәселе емес сияқты, алайда сабақ қызығушылықты оятудан б

Сын тұрғысынан ойлау - сынау емес, шыңдалған, бірін - бірі толықтыратын ойлау деп білемін.Бұл жобаның ішкі құрылымында ерекшеліктер бар. Бұл құрылым 3 деңгейден тұратын оқу мен үйренудің үлгісі. Көп ақпаратты, талдай, жинақтай отырып ішінен қажеттісін алуға үйретеді.

Сабақтың қызығушылықты ояту кезеңі оқушылардың бұрынғы білетіні мен жаңа білімін ұштастыруынан тұрады. Бұл ойды қозғау, ояту ми қыртысына тітіркендіргіш арқылы әсер ету кезінде жүзеге асады. Бұл- үйрену үрдісі. Осы кезеңнің екінші мақсаты–үйренушінің белсенділігін, ынта- жігерінарттыру. Оқушы өз білетінін еске түсіреді, қағазға жазады.Жұбымен, тобымен талқылайды. Оқушы ойын осылайша шыңдауға мүмкіндік туады.Сабақтың екінші кезеңінде оқушы жаңа ақпартпен танысады, тақырып бойынша жұмыс істейді, тапсырмалар орындайды. Оқушының өзбетімен жұмыс жасап, белсенділік танытуына жағдай жасалады.

Сабақтың үшінші кезеңі- толғаныс сатысы. Оқушылар осы кезеңде үйренгенін саралап, салмақтап ой елегінен өткізеді.Тоғануды тиімді етіп лайықталған «Бес жолды өлең», «Венн диаграммасы», «Автор орындығы», «Эссе», «Семантикалық карта» стратегияларының лайықтысын тыңдаймын. Осы тұста әр оқушы өз шығармашылығын көрсете алады. Бір сабақтың үстінде бірнеше стратегияларды қолдану шарт емес.Басты мақсат- тақырыпты толық ашып, меңгерту.

Сабақ соңында оқушылармен жүргізілетін «Не үйрендік? Қандай сұрағың бар? Сенің пікірің?» сұрақтары төңірегінде ой қозғау, оқушылардың пікірін білу келесі сабағыма бағыт-бағдар сілтеп отырады.Оқушыларымның осы сұрақтарға жауабын тыңдай отырып, олардың көзқарастарымен санаса отырып, келесі сабағымды жоспарлаймын.

Осы жобамен жұмыс істей жүріп, мынадай қорытындыға келдім. Жақсы нәтижеге жету үшін мұғалімге не керек?

сын тұрғысынан ойлауды үйрету үшін шығармашылық, уақыт, шыдам,сабыр, парасат керек;

оқушыларға ойланып толғануға,ойын ашық айтуға, еркін ойлауға мүмкіндік беру;

әр түрлі идеялар мен пікірлерді тыңдай біліу;

үйрену барысындағы оқушылардың белсенді іс–әрекетін қолдау;

сенімділік. Кейбір оқушылардың бір–бірінің жаубына жасаған сынының дәлелді, дәйекті болуын талап ету;

сын тұрғысынан ойлауды бағалай білу;

Мұғалім осы мүмкіндіктерді жасай алғанда ғана оқушылар мынадай нәтижелерге жетеді:

сенімділікпен жұмыс істейді;

бар ынтасымен оқуға беріледі;

пікірлерді тыңдап,құрметтейді;

өз пікірін ашық білдіре алады;

мен осы мәселе туралы не ойлаймын? Осы мазмұннан алған ақпарат менің

бұрынғы білетініме сәйкес пе? Маған бұл жаңа ойлар қаншалықты әсер етті? – деген сауалдар төңірегінде ойлауға үйренеді.

Бүгінгі бала– ертеңгі жаңа әлем. Сондықтан оқушыларымыз жаңа тұрмысқа, жаңа оқуға, жаңа қатынастарға бейімделуі тиіс. Осы үрдістен бәсекеге сай дамыған елдердің қатарына ену ұстаздар қауымына зор міндеттер жүктейтін сияқты

Оқу әрекеті деп білім алуға бағытталған әрекетті айту қабылданған. Ол өз бетінше де, мұғалімнің жетекшілігімен де жүзеге асады. Бұл басшылыққа алып отырған әрекеттердің негізін Б.Г.Ананьев, Л.С.Выготский, А.И.Монтьев, С.Л.Рубенштейн т.б. ғалымдар жасады.

Адамның өз болмысын тануға, ұмтылысына көмектесіп, тереңде жатқан

талап тілегін, қабілетін дамыту, сол арқылы толыққанды өмір сүру үшін рухани күш беру білімнің басты мақсаты. Оны шешу үшін ең…