ХХ ғасыр басындағы Қазақстан жағдайы, 8-сынып жоспары

Пән атауы

Қазақстан тарихы

8 – сынып

1 тоқсан

3 сабақ

Бөлім

ХХ ғасырдың басындағы Қазақстан

Сабақтың тақырыбы:

Қазақстанның ХХ ғасырдың басындағы әлеуметтік-экономикалық жағдайы

Сабақтың мақсаты:

Бүгінгі сабақта сіздермен - XX ғасыр басындағы Қазақстандағы қоғамдық-саяси процестерге баға береміз

Термин сөздер:

Петиция, Мемлекеттік Дума, Кадет, Самодержавие, Революция

Сабақтың барысы:

Қысқаша конспект

ХХ ғасырдың басында қазақ қоғамында түрлі саяси ағымдар, көзқарастар өрістеді. Түркішілдік, исламшылдық, ұлттық-демократиялық социал-демократиялық қозғалыстар қалыптасып, дамыды. Бұл ағымдардың саяси өзегін ұлт зиялылары, оның ішінде ұлттық интеллигенция өкілдері құрады. Ұлт зиялылары өкілдерінің қоғамдық-саяси қызметінің негізгі түрлері: саяси баспасөздерді дамыту; петициялық қозғалыстарды жетілдіру; бүкілқазақ сьездерін шақыру; мұсылман сьездеріне қатысу; думалық қызметтерге араласу; ең бастысы барлық жерде қазақ халқының мүддесін қорғау болды.

ХХ ғасырдың басында Қазақстандағы тау-кен өнеркәсібі шетелдік капитал негізінде жұмыс істеді. Одан шыққан өнімнің барлығы өлкеден тыс жерлерге әкетіліп, пайдасы шетелге кетіп жатты.

Қазақстанды Ресейдің шикізат көзіне айналдырып, экономикалық жағынан игеруі алыс жатқан аймақтарға теміржолдар салудан басталды. Революцияға дейін Солтүстік Қазақстан арқылы Транссібір темір желісі, Орынбор-Ташкен теміржолы өтті.

Өлкеде сауда ісі бұрынғыдай отарлық сипатта болды. Қазақстаннан сыртқа тауар ретінде өнеркәсіптік шикізат, малшаруашылық өнімдері, астық шығарылса, өлкеге фабрика–зауыт өнімдері, ұсақ-түйек бұйымдар мен азық-түлік түрлері әкелінді. Жәрмеңке саудасы маңызды орын алды. 1900 жылы 106 жәрмеңке болды.

1905-1907 жылдардағы революция кезінде Ресейдің еуропалық бөлігінде аграрлық реформа жүргізуге итермеледі. Столыпиндік аграрлық реформа нәтижесінде Ресейден келген шаруаларды қоныстандыру үшін қазақтардың жерлерін тартып алу жаппай орын алды. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін Қоныс аудару қорына Қазақстанның көшпелі халқынан 45 млн десятина жер тартылып алынды.

Қазақстандағы жұмысшылардың бас көтерулері мен ереуілдері, әсіресе теміржолшылардың арасында кеңінен қанат жайды.

1911-1915 жылдары Троицк қаласында «Айқап» - қоғамдық-саяси және әдеби журналы М. Сералиннің басқаруымен айына бір рет, кейіннен айына екі рет шығып тұрды.

1913-1918 жылдары жалпыұлттық «Қазақ» газеті шығып тұрды. Ол либералдық-демократиялық бағытты ұстанды. Газет Орынбор қаласында даярланы, оның негізін салушылар А. Байтұрсынұлы, М. Дулатов болды. Аграрлық мәселелерді көтере отырып, газет жерге мемлекеттік меншікті жою және оны қазақ еліне қайтару; сонымен қатар жер сатуды тоқтату тәрізді талаптар қойды.

1905 жылы Қарқаралыда, Орынбор, Семей, Зайсанда, Жаркентте, Успен кенішінде жұмысшымен шаруалардың ереуілдер орын алды.