Хош иісті сабын жасауға арналған ғылыми жоба

Мазмұны:

Кіріспе бөлім….................................................................................................

Негізгі бөлім........................................................................................................

Дені сау адам - табиғаттың ең қымбат жемісі......................................................

Сабынның шығу тарихы...........................................................................................

Сабынның жасалу жолы...................................................................................

Сабынның керемет қасиеттері...........................................................................

Қолдан жасалған табиғи сабын.................................................................................

ІІІ. Қорытынды..................................................................................................................

Аннотация

7- сынып оқушысы Кушербаев Әли ұй жағдайындағы сабынды алу құрамын, оның қасиетін зерттей отырып, басқа да сабындардың қасиеттерін салыстыра отырып, әдіс тәсілдерін химиялық жолмен жасап, тәжіриебе жүзінде іске асырып, алынған сабынның қасиетін зерттеп, сабынның косметикалық және медициналық аспектілерін зерттеу.

Кіріспе

«Хош иісті сабын жасасын»

Сабын пайжда болғанға дейін жер бетіндегі май мен кірді күлмен және ұсақ өзен құмдармен кетіретін болған. Мысырлықтар сумен араласқан ара балауызының негізінде жасалған пастамен жуынған, ал ертедегі римде жууну үшін майда тұсақталған бо және пенза күлді пайдаланған. Римдіктер жуунудан кірмен бірге терімен біраз бөліктері де «кететінің» білмеген болар. Сабын жасауда галь тайпаларының сіңірген енбектері ерекше болды. Аға Плиниидін куәлігі бойынша галльдықтар «сало» мен бүк ағашының күлінен май жасады да оны шашты бояу үшін және тері ауруларын емдеу үшін пайдаланды. Ал екінші ғасырда оны жуғыш зат ретінде пайдаланды.

Көп уақыт бойы сабын жасау үшін шикі зат ретінде жануарлар майын өндеу барысында бөлініп шыққан қалдықтарды пайдаланды. 1843 жылы Германияда сабынды жоғарғы сапалы ақ салодан және оған жаңа компанент какос майын қосып пайдаланды. Алғашында адамдар оны сол кезге дейін үйреніп қалған сабында болатын ашыған майдың иісі болмағандықтан онша сатып ала қойған жоқ. Өйткені сатып алушылар сабынды сапасыз деп ойлады. Кеіңірек жаңа өнімді мойындай бастады, қазіргі уақытөқа дейін иіс сабынның калссикалық негізі какос майынан алынған май қышқылдарының нанрий тұздарынаан және 1:4 қатынастарынан сиыр майынан тұрады.

Менің жұмысымның мақсаты:

Дәл осы себептен мен білгім келді;

Сабын қайда, қашан пайда болды;

Сабын жасау үшін нелер қажет;

Үйде сабын жасауға бола ма?

Менде мынадай болжам пайда болды: егер сабынның құрамын білетін болсам, оны үйде жасауға болады.

Міндеттері:

Сабын туралы ақпарат жинау.

Жинаған ақпаратты сараптау, нақтылау, салыстыру.

Сабынға эксперимент және тәжірибе жасау.

Зерттеу жұмыстары арқылы жоспарлы нәтижеге жету

Өзектілігі: Тазалық - денсаулық кепілі! Бұл мақалды барлық адамдар біледі. Біз күнде жуынамыз, қолдарымызды жуамыз. Сабынсыз күндерді елестете алмаймыз. Кірдің ең мықты жауы- сабын екеніне келісемін. Сабынды қолдану біздің өмірімізге нық сіңіп кетті, молшылықтан күнделікті қажетті затқа айналды. Бүгін әр адам дүкенде өзінің қалауы мен таңдауы бойынша ұнаған сабынды сатып ала алады.

Жақын арада мен дүкендерде тек қана зауытта жасалған сабындардан басқа, түрлі түсті, пішінді сабындар бар екенін байқадым. Сонда анамнан білгенім, соңғы жылдарда « сәнді» хобби - сабынды үйде жасау кең таралғанын. Мені қызықтырғаны, егер сабынды кез келген дүкеннен сатып алуға болса, оны не үшін үйде жасайды? Сабынның пайдасы бар ма? Адам денсаулығы үшін сабынды қолдану пайдалы ма?

Мәселе: Сабынның маңызы мен пайдасын зерттеу.

Күтілетін нәтиже:Сабынның қасиеттерін зерттей келе,оны күнделікті өмірде насихаттай отырып,қарапайым қара сабынның өмірдегі қажеттілігіне көз жеткізіп,кеңінен қолдануға жұмылдыру және оның табиғи отандық өнім екенін көрсету.

2. Негізгі бөлім

Бағзы халқымыз көшіп - қонып, жаз жайлау, қыс қыстауда күнелтіп жүріп, өзінің кір - қоңын, киім - кешегін, көрпе - жастығын мұнтаздай таза ұстаған. Даласы қалай таза болса, үй - іші де сондай ретті, оюлы сырмағы қағулы, түскиіз, шымылдығы жуулы тұратын. Әсіресе, халық өзі қолдан жасайтын қара сабыны кірді кетіруімен, емдік қасиетімен, үнемділігімен ерекше. Бүгіндері ұмыт болып бара жатқан бұл сабынды жасаудың өзі оңай шаруа емес.

Сабын — жоғары май қышқылдарының тұздары. Жалпы химиялық формуласы: RCOONa. Тарихта сабын туралы мәліметтер ерте кезден белгілі. Мысалы, римдіктердің сабын қайнатқаны туралы дәрігер Галеннің шығармаларында жазылған; Әбу Әли ибн Сина өз қолжазбаларында шығыс елдерінде сабын қолданылғаны және Византияда сабын жасалғандығы туралы мәлімет берген. Ал скифтердің жуғыш заттар қолданғандығы туралы Геродот жазған. 9 — 10 ғасырларда Орта Азияның Асбара (Исфара), Бахи, Термез қалаларында сабын сатылып, моншалар салынған. Сабынды көп мөлшерде өндіру 19 ғасырда сода алу әдісі ашылған соң өркендей бастады. Сабын — кристалл қатты заттар, 220 — 270C-та балқиды; ыстық суда, органикалық еріткіштерде жақсы ериді. Судағы ерітінділерінің беттік актив заттар ретінде жуғыш қасиеті бар, себебі сабын әлсіз қышқыл және күшті негіздің тұзы болғандықтан гидролизге ұшырайды. Мысалы, RCOONa+HOHR—COOH+ +NaOH. Мұндағы R радикал, егер ол кіші мән H, CH3, C2H5, C3H7-ге тең болса сабын жақсы еріп, жуғыштығы жоғары болады. Қарапайым сабын — карбон қышқылдарының тұздары. Оларды глицерин мен әр түрлі май қышқылдарының эфирлері болып саналатын табиғи майлардан (өсімдік, жануар, балық майлары) алады. Қазақтар жануар ма

Бізде мұны «қара сабын» деп атайды. Қара сабынды жасаудың бірнеше кезеңі бар. Әуелі, сары күзде буыны пісіп, сабағы қатайған алаботаны бір жерге жинап өртейді. Кейініректе күнбағысты соғып алған соң, оның қапағын кептіріп, соның да күлін пайдаланатын болды. Алаботаның күлін суытып, кендір қалтаға салады. Әсіресе, кесек - кесек боп ұйыған күл қорытпасынан сақар көп шығады. Күлің қанша көп болса, сонша жақсы, себебі, төрт - бес қалта (дағар) күлден, жарты қалта сақар алынады. Қалтадағы күлді шиден жасалған шыптаның үстіне жұқа бұл жайып, айналасын кенеулеп, ойыққа төгіп, астына үлкен тегене қояды, күлдің үстінен сақылдап қайнаған суды құяды. Сол кезде күлдің сөлі, нәрі сумен бірге ағып, тегенеге жиналады. Сол суды тұнытып, астындағы тұнбасына қоспастан майланған қазанға құйып қайнату керек. Нілі сорғыған күлді ауыстырып, жаңалап, астындағы жиналған суды тұндырып, майланған қазанға дер уақытында құйып алу керек. Қарағай, қайың, тораңғы секілді бір қалыпты маздап жанатын ағаштармен қайнаған күлдің суы құрғақ сақарға айналады. Төрт - бес қазан күлдің сөлді суынан жарты қазан сақар жинауға болатынын ескерсеңіз, қыруар еңбектің жемісі арқылы келетінін бағамдай беріңіз. Мұнда ескеретін бір

Сақар - күлден шығады

Сақардың сабын жасаудан бөлек, өзіндік емдік істерге қолдануға тұрарлық қасиеттері де жетерлік. Соның бірі - әртүрлі ауруға шалдыққан малдарды емдеуге жарамдылығы. Әсіресе, бақана, аусылмен ауырған малдардың тілін, аша тұяғын осы сақармен емдеп, тұяқтарын сақарлы суға малып, жазып алатын бұрындары.

Қара қазан қайнаған

Біз сабынға қажетті ең негізгі қоспаны алуды үйрендік делік, енді сабынды қалай жасауға болатынын айталық. Ауыл - аймақта сабын жасау үрдісі үш - төрт ақ жаулықтыға ғана бұйыратыны бар. Өйткені, сабынды көрінген адам қайната алмайды. Мұнда халқымыздың түсінігінше, сабыны дұрыс қайнамаса, тасып - төгіліп кетсе, дұрыс жасалынбаса, сабын қайнатқан адамның жолы ауыр болады деп пайымдаған. Жақсылыққа жорымаған. Мұндай кезде сабын жасайтын адам қазан маңына бөгде кісіні жолатпаған. Көбінесе, оңаша, қалтарыс жерде қасындағы от жағып, ошақтың күлін төгіп, қолғабыс ететін адамнан басқаларға қазанға қарауға рұқсат бермейді. Бұл - ырым. Оны бұлжытпай орындау өте маңызды. Алдымен, ішіңізден «бісімілләны» айтып, Алладан игілікке істеуін сұрайсыз жасар жұмысыңызды. Әбден тазалап жуылған, майланған қазанға бір кесе сақар салсаңыз, оның үстіне дәл сол кесемен қойдың немесе басқа малдың екі кесе майын қосасыз. Бұл жерде қандай малдың немесе ненің майын қосуыңызға байланысты өзара теңшемелі бұл өлшем өзгеруі де мүмкін. Қазаныңыз үлкен болса, үш - төрт кесе сақар салып, соған сай май құясыз да, еппен қайната бастайсыз. Қазаныңыз қайнаған сайын оны арнайы ағаштан жасалған қалақшаңызбен үзбей араластыр

4. Сабынның керемет қасиеті:

1. Кір қоңды кетіру деңгейі жоғары (бұрын қазақ майлы тағамдарды, етті көп жегендіктен, киімдері соған сай майласып кететін, оны тап…