Бексейіт Түлкиевтің Ұлы көш туындысына ғылыми жоба

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ

Оңтүстік Қазақстан облысы

Төлеби ауданы

Ленгір қаласы

Ғылыми жоба

Тақырыб ы:

Бексейіт Түлкиевтің “Ұлы көш” туындысы

Бағыты:Өлкетану

Секциясы:Сөнбес жұлдыздар

Ізденуші: 6 “Б” сынып оқушысы Жүнісәлі Бағлан

Жетекшісі: Турганалиева Шара Узаховна

№7 жалпы орта мектебінің

тарих пәнінің мұғалімі

Зерттеудің мақсаты : Бексейіт Түлкиевтің туындыларын халыққа таныстыру арқылы Төлеби ауданының мәдениеті мен тарихын бүкіл әлемге паш ету.

Зерттеу объектісі : Бексейіт Түлкиев атындағы мектеп кітапханасы.

Зерттеудің практикалық маңызы : Зерттеу жұмысының барысында Қазақстан суретшілерінің туындыларына деген сұранысын арттырып, рухани мәдениетіміздің дамуына себепкер болар едік.

Зерттеудің әдістері : Зерттеу тақырыбына байланысты Бексейіт Түлкиевтің «Ұлы көш» туындысындағы 89 тарихи тұлғалармен танысу және талдау жасау.

Түлкиев Бексейіт Әбдезұлы

Бексейіт Әбдезұлы Түлкиев

1955 жылы Оңтүстік Қазақстан облысы , Төлеби ауданы Қасқасу ауылында дүниеге келген .

Еңбек жолында Алматыдағы Гоголь атындағы көркемсурет училищесіне оқуға түседі . 1975-1980 жылдары Мәскеудегі Строганов атындағы Жоғары көркемсурет және қолдаңбалы өнер институтында білім алды .

1980-1985 жылдары Алматыдағы Т. Жүргенов атындағы өнер институтының оқытушысы қызметін атқарды .

1992-1998 жылдары Елімізде тұңғыш құрылған республикалық таэквондо Федерациясының президенті. Әлемге танымал атақты спортшы Мұстафа Өзтүрік екеуі Қазақстан құрама командасын бес рет әлемдік біріншілікке бастап барып , оның үшеуінде жүлделі орындарды иеленген .

КСРО Суретшілер одағының мүшесі . ҚР Суретшілер одағының мүшесі .

Шетелдік , халықаралық, республикалық Суретшілер одағының, түрлі қоғамдық қорлардың және облыс әкімдігінің алғыс хаттарымен , дипломдарымен , сыйлықтарымен марапатталған. 1988 жылы Қазақстан Жастар одағының сыйлығына ие болды . Қазақстан Ленин комсомолы сыйлығының лауреаты. Шығармалары: 1996 жылы өзінің атақты « Ұлы көш » шежіре эпопеясын аяқтап , Елбасының резиденциясына тарту етті . Кескіндеу талантымен көзге түскен алдыңғы толқындағы ең үздік суретшілердің бірі . Халқына қалтқысыз қызмет еткен өнер иесі . Негізгі шығармалары: « Аты жоқ сурет » тағы да басқа шығармалары бар.

Сурет өнеріне Бексейіт аға бала кезден қызықты. Түн жарымына дейін, майшамның сығырайған жарығымен жарысып әдебиет оқулықтарындағы қазақ жазушыларының портреттерін сан қайтара салып отыратын. Сәкен, Бейімбет, Ілияс, Сәбит, Мұхтар, Ғабит, Ғабиден сияқты қаламгердің Бексейіт қаламмен салған.

Ол шынайы, талантты суретші ретінде өзін таныту 1973 жылдан басталды. Бұл Бексейіттің Алматы көркемсурет училищесінде, екінші курста оқып жүрген шағы. Әрбір оқу жылының аяғында көркемсурет училищесінің түлектері өздерінің жыл бойындағы салған ең таңдаулы суреттерінің көрмесін ұстаздар назарына ұсынатын. Училище директоры басқаратын үлкен, салиқалы қазылар алқасы осы шәкірттер салған суреттердің барлығын көріп, сараптап өткізетін. Осындай дәстүрлі, жыл сайын өтіп отыратын шәкірт-суретшілердің көрмесінде Бексейіт өзінің қолтаңбасымен елден ерекшеленіп, бірден көзге түскен.

"3амандастар", " Әке ", " Ата-баба жері ", " Суретшінің түсі " ( 1983 ), " Әже ", " Әкені майданға шығарып салу", Түсіру алаңы " ( 1984 ) секілді т.б. кескіндемелік туындылары танымал .

К ескіндемелік туындылары

Жұлдыз ақты...

Жерге түспей, қайта көкке жосылар .

Сонсоң барып “Ұлы көшке” қосылар.

Өкініштен өртенгенде өзегің,

“Тәубе” дегін ! Сен есіңе осыны ал.

Әрине Бексейіт ағаның шығармаларының ішіндегі шоқтығы биігі – “Ұлы көш” картинасы . Бұл кең ауқымды полотно. Көлемі 6х6 метрлік үлкен картинаға қазақ халқының бүкіл тарихы сыйып кеткен десе болғандай . Мұнда Қожа Ахмет Ясауиден бастап , Елбасына дейін 89 тарихи тұлға сомдалған . Бексейіт өзінің дүние­танымына сай әрбір тұлғаның орналасуының рет-ретін тапқан. Нағыз идея суретшінің өзі­нің философиясынан туын­дап отыр . Ол өз халқын, өзі өсіп-өніп шыққан өлкесін, туған елінің арыстарын шын жүрегімен қабылдап, оларға тағзым етуі нәтижесінде осындай теңдесі жоқ көркем шығарма өмірге келген . Бұл шығарманы жазу үшін Бексейіт , әрине, көп ізденіске түсті. Ол туралы өзі былай дейді , “Ұлы көштің” алдында тұлпар үстінде тізгінін ұстаған ұлы бабамыз әз-Машайық, хазірет Сұлтан Қожа Ахмет Ясауи . Мен бұл бейнені оның “ Құдайдың құдіреті туралы толғау ” атты өзі жазып , ұрпағына қалдырған хикметтерін оқи отыра сомдадым . Сөйтіп, ислам ілімінің шам­шырағы Ахмет Ясауидің жан дүниесін , рухани әлемін халқыма осы образ арқылы жеткізгім келді деген .“ Ұлы көш ” картина-эпопеясы ешқашан халық жүрегінен кетпейді . Себебі , бұл дүниені республикамыздың түкпір-түкпіріндегі еңбектеген баладан еңкейген қ

Әрбір қазақтың төрінде ілулі тұрған бұл суретті ел аралап жүріп талай көрдім . Ендігі жерде осы туындығы мемлекет , ресми орындар тарапынан да баға берілетін мерзім жеткен сияқты…