Киіз үй тақырыбындағы ашық сабақ, 9 сынып

Киіз ұй 9-сынып Блум таксономиясы негізінде құрылған

Мақсаты:

Сабақтың нәтижесі: (сабақтан нені күтемін) Нені үйренді?

1.Қазақ халқының баспанасы - киіз үй туралы жан-жақты мәлімет беру, жүйелі түрде өз пікірін айта білу. Міндеттері: -етіс түрлерінің түрлерін қайталау; -теорияны практикамен байланыстыра отырып, синтаксистік талдауға жатық болу, талдау жұмыстарында білімін қолдану; - рефлексия арқылы ой жинақтау, сабақ мазмұнын, оқушы білімін бағалау. -Топта жұмыс жасауды, өзгенің пікірін құрметтеуді үйренеді Сілтеме: Қазақ тілі 9 сынып Модульдердің кіріктірілуі:

Оқыту мен оқудағы жаңа тәсілдер;Сыни тұрғыдан ойлау;Оқытуда АКТ-ны қолдану;Оқыту үшін және оқуды бағалау;Дарынды және талантты баланы оқыту;Жас ерекшеліктеріне сәйкес оқыту және оқу;Оқытудағы басқару және көшбасшылық. Әдіс-тәсілдер: «Брейн- ринг», «Сұрақ – жауап»,«Аудио-визуалды», «Миға шабуыл»,«Синквейн», «Т кестесі»,«Тұжырым кестесі», «Кері байланыс», Ұйымдастыру кезеңі:

Уақ ыт

Мұғалімнің іс-әрекеті Оқушының іс-әрекеті Ресурстар

Психологиялы қ дайындық

1мин — Сәлеметсіңдер ме, оқушыларым. Сәлеметсіздер ме қонақтарымыз! Бүгінгі сабағымды мына алғы сөзден бастағым келеді:

Алғысөз: (жаттықтыру) — Әрбір сабақ? (мұғалім) — Үйрену, ұғу, ұлағат. (оқушылар) — Әрбір есім? (мұғалім) — Тірлік, тірек, адамдық. (оқушылар) — Әрбір сөзім? (мұғалім) — Шындық, бірлік, адалдық. (оқушылар)

Мұғаліммен амандасады.

Оқушылар өлең жолдарын бірге қосылып айтады.

АКТ

Топка бөлу 2 мин

Оқушыларды 3 топқа болу.қолөнер атаулары арқылы : домбыра, зергер, киіз үй

Оқушылар үш топқа топтасып, топқа лидер сайлап алды.топ ережесін қайталау.Топ аттарын қағазға түсіреді.

Сурет қиындылары.

Үй тапсырмасын сұрау:

5 мин мин

Тақырыпқа байланысты ақпараттарды қайта анықтау мақсатында «Үш сөзбен тұжырымдау» әдісімен әдісін қолдану.

Оқушылар топ болып «Үш сөзбен тұжырымдау»

Сұрақтар жазылған үлестірме материалдар Миға шабуыл 2мин Маңдайша, босаға мен табалдырық, Алты қанат кереге, қаламды оқ. «Шіркін - ай, қандай шебер жасады», - деп Көргенде таңдай қағып, қалам тұрып». - Балалар, бұл өлең жолдары не жайлы? - Олай болса, балалар бүгінгі сабақтың тақырыбымен танысайық.

«Біле бер қанша білсең, тағы тіле.

Жетерсің мақсатыңа біле-біле».

Ж.Баласағұн

Оқушылар жасырынған сөзді табады.Сабақтың тақырыбы мен мақсатын стикерлерге жазады.

АКТ стикерлер

Жаңа сабақ Білу:

10 мин

. Мәтін таратылады. 1 топ - Киіз үй — Орта Азия көшпенділерінің негізгі баспанасы болған. Ол көшіп-қонуға ыңғайлы. Киіз үй қола дәуірінде пайда болған..Қазақтың өмірінде киіз үйдің маңызы зор. Ол атадан балаға мұраға қалдырылып отырған.Киіз үй қола дәуірінде пайда болған. Киіз үй адамзат тарихындағы ең бірінші архитектуралық құрылыс. Ол жер сілкіністеріне де төзімді. Киіз үй қазақ халқының қысы-жазы отыратын баспанасы болған. Ол тез жығып түйеге артып жүре беруге, көшіп-қонуға лайықтап жасалған. Киіз үй негізгі 4 бөліктен тұрады. Олар: 1 - шаңырақ, 2 - уықтар, 3 - кереге, 4 - сықырлауық немесе есік. Бұлардың барлығы: талдан, қайыңнан, теректен жасалады. Ең жақсысы тал.

Әр топ мүшелері берілген мәтіндерін оқып, басқаларға түсіндіреді. Постерге жазып, қорғайды.

АКТ дағы слайд

2- топ -Киіз үйдің қазақы және қалмақы деп аталатын екі түрі бар. Қазақы үйлер толық күмбезді болады да, қалмақы түрінің төбесі шошақтау келеді. Қазақы үйлер пайдаланылуына қарай, сән - салтанатына қарай бірнеше түрлерге бөлінеді. Мысалы: қара үй, боз үй, ақ үй, ақ ала орда, ақ орда, ақ шаңқан, алтын үзік, алтын орда. Алтын орда – 30 қанаттан (керегеден) тұратын хамәжіліс ордасы.Алтын үзік – 24 қанаттан тұратын аса лауазымды хан отбасы тұратын үй.Ақ ала орда – 8 қанатты дәулетті бай үйі.Ақ үй – 6 қанатты дәулетті бай үйі.Боз үй, қоңыр үй – 4-5 қанатты орташалар үйі.Қараша үй – кедей үйі.Отау – жас жұбайлар үйі.Жолым үй, абылайша, жаппа – уақытша ғана отыратын шағын немесе жартылай тігілетін үйлер. Қазақтың киіз үйі 6-қанатты,8-қанатты, 12- қанатты, 24-қанатты болады.

3 топ - Киіз үйге кірген кезде ең бірінші қонақтардың көздері шаңыраққа түсетіндіктен, біздің ата-бабаларымыз шаңыраққа әр түрлі жіптерден жасалған шашақтар іліп қояды. Не үшін? Иә,көз тимеу үшін. Жалпы киіз үйдің іші төртке бөлінеді: Төр - Үй ішіндегі ең құрметті орын, мұнда жүк жиналады, қонақтар отырады.Сол жақ - Үй иесінің отыратын және жататын орны Оң жақ - Балалар орналасады. Босаға жақта ер - тұрмандар, киімдер ілінеді.От орны - Қасиетті орын болып саналады. Мұнда от жағылады, қазан асылады.. Ерлер жақта ер адамға тән нәрселер ілініп тұрады. Олар: шоқпар, қамшы, садақ, т.б. қару-жарақтар. Ал әйелдер жағында тек әйелге тән нәрселер тұрады. Олар: ыдыс-аяқ, төсек орын, бесік тағы басқалар. Төр қазақ халқы

үшін өте қасиетті болып саналады. Төрде міндетті түрде аң терілері және қасиетті домбыра ілулі тұрады.Барлық киіз үй әдемі ою-өрнектермен әшекейленген түскиіздермен, алашалармен, сырмақтармен безендіріледі. Түсіну: 7мин «ПОПКОРН» әдісі бойынша сұраққа жылдам жауап алу. 1.Көктемгі жайылым қалай аталды ?/көктеу/ 2.Қазақ халқының ежелгі негізгі баспанасы/ киіз үй/ 3.Киіз үйдің пішіні қандай боп келеді?/күмбез// 4.Ұықтар ұстап тұратын шаңырақтың бөлігі? / шаңырақ/ 5.Киіз үйдің бір бөлігі? / кереге/ 6.Бұл жануарды киіз үйлерді көшіру үшін пайдаланған?/ түйе/ 7.Шаңырақты ұстап тұрады, немесе киіз үйдің бір бөлігі? / уық/ 8 Киіз үйдің өте қастерлі салынатын бөлігі / шаңырақ 9.Қазақтар қандай металдан әшекей бұйымдар жасаған?/ алтыннан, күмістен/ 10.Киіз үйдің іші нешеге бөлінеді?/ 4/

Оқушылар жылдам сұрақтарға жауап бередң.

АКТ, Түрлі түсті стикерлер, маркер

Талдау: 5мин «Емтихан» айдары

24 - билет 1. Оқыңыз. Мәтінге ат қойыңыз. Мәтін мазмұны бойынша үш сұрақ құраңыз. Ағаш өңдеп, одан түрлі бұйым жасайтын адамды «ағаш шебері» деп атайды. Ағаш шеберлері ағаштан саз аспаптарын, ат әбзелдерін, киіз үй жабдықтарын және т.б. заттарды жасайды. Ағаш шеберлері ағаштың ерекшеліктерін, әр ағашқа тән қасиеттерді жақсы білген. Олар ағаштың қаттылығы, тығыздығы, иілгішті, түсі, дәмі, салмағы, дыбыс өткізгіштігі және т.б. қасиеттеріне қарап, белгілі бір заттар жасауға пайдаланған.

Оқушылар 24- билетке жауап береді. 1.Оқушылар мәтінге ат қояды - «Ағаш шебері». - Үш сұрақ: 1. «Ағаш шебері» деп кімді атайды? 2.Шеберлер ағаштан қандай заттарды жасайды? 3.Олар нелерді жақсы білген? 2.Қазірде ою-өрнектерді композициялық құрылымына қарай төрт топқа бөлінеді: 1. Зооморфты

АКТ

2. «Қазақтың ұлттық ою-өрнектері» туралы өз ойыңызды айтыңыз. 3. Көп нүктенің орнына тиісті еліктеуіш пен бейнелеуіш сөздерді қойып жазыңыз. Нұржанның екі құлағы ..... ете түсті. Ағаштар ....... құлап жатты. Ол ....етіп қайта құлады. Жанар күтпеген сөзге .... етті. Қажетті сөздер: селк, қираң, сарт-сұрт, шың

2.Өсімдік пішіндес 3. Геометриялық 4. Космогониялық 3. Нұржанның екі құлағы .шың.... ете түсті. Ағаштар ....сарт-сұрт... құлап жатты. Ол ..қираң..етіп қайта құлады. Жанар күтпеген сөзге селк.. етті.

Сергіту сәті

2 мин

Қазақ халқының қолөнері тақырыбы- ұлттық аспаптар арқау болмақ.. Компьютер арқылы күйлер қойылады. / қобыз) «Жетіген» «Қыз мұңы» (шаңқобыз) «Саржайлау» (домбыра)

Ол күйлер түрлі ұлттық музыкалық аспаптарда орындалған. Оқушылар қай күй қай аспапта орындалғанын дұрыс тауып, тақтада жазады.

АКТ, күйлер

Қолдану: 5 мин Ментальды картаны толтыру .Тірек сөз «Киіз үй»

Оқушылар «Киіз үй» тақырыбы бойынша ментальды картаны толтырады.

АКТ, постер

Қорытынды : 4 мин

«Қанатты сөздер» сандығы «Шаңырақ» «Шаңырағың биік болсын» «Шаңыраққа қара» «Шаңырағын көтеріп, уығын қадасты» «Кереге» «Керегең кең болсын» «Керегеге танылды» «Керегесін кертемін» «Түндік»

Оқушылар ұялы телефондары арқылы

шаңырақ, кереге, түндік сөздеріне

байланысты қанатты сөздерді сандығын

толықтырады.

Түрлі-түсті стикерлер, маркер