Кім тапқыр тақырыбындағы тәрбие сағаты

Қостанай облысы әкімдігі білім басқармасының "Арқалық қаласы білім бөлімінің Ш.Уәлиханов атындағы №1 жалпы білім беретін мектебі" КММ

Сынып сағаты

Тақырыбы: «Кім тапқыр?»

(Жұмбақ шешіп,тыйым сөздер мен жаңылтпаш айтып жарысайық)

Сыныбы: 3 «Ә»

Сынып жетекшісі: Мұсаева Ж.Р

Тақырыбы: Кім тапқыр? (Жұмбақ шешіп,тыйым сөздер мен жаңылтпаш айтып жарысайық)Мақсаты:1. Оқушыларды ата-бабамыздан қалған өсиет сөздері арқылы адамгершілікке, ойын нақты, дұрыс жеткізуге, тапқыр сөйлеуге үйрету.2. Сөз өнері арқылы оқушылардың дүниетанымын кеңейтуге тәрбиелеу.Көрнекілігі: тапсырмаларБарысы:Құрметті оқушылар! Бүгін біздің сынып сағатымызда «Кім тапқыр» ойыны өткелі тұр.Бұл сайысқа екі топ қатысады:1. «Сұңқар» тобы.2. «Барыс» тобы.

Жұмбақ– адамның ой-өрісін, алғырлығын, білімін сынау мақсатында нақты бір зат немесе құбылыс Тыйым - тәлім-тәрбие, үлгі-өнеге, ақыл-кеңес берудегі тәрбие құралдарының бірі.

Бұл балаларды жаман әдет, жат пиғыл, ерсі қимыл, әдепсіз істерден сақтандыруда маңызды қызмет атқарады. «Ұлға отыз үйден тыю, қызға қырық үйден тыю» деген мақал осыған байланысты шыққан. «Бүйірін таяну –қайғының, жағын таяну - мұң-шердің, жүресінен отыру - әдепсіздіктің белгісі» деп танып, оған тыйым салған. Демек, тыйым - халықтық педагогиканың құрамдас бөлігі

тұспалдап сипатталатын шағын әдеби жанр

Жаңылтпаш — қазақ ауыз әдебиетінің шағын жанры. Жаңылпаш ойын-сауыққа жиналған жұртты күлдіру; жас ұрпақтың тілін ұстартып, әр түрлі сөзді шапшаң айтуға үйрету мақсатымен пайда болған. Жаңылпаштың сөздері адамды жаңылдыратындай қиын, көбінесе, ұяң және қатаң дауыссыз дыбыстардан құралады, қара сөз немесе өлең түрінде болады.

Білім деген биік шың,

Бақытқа сені жеткізер.

Білім деген ақылшың,

Қиындықтан өткізер, - деп,

Сайыскерлерімізге сәттілік тілей отырып, сайысымыздың шарттарымен таныстырып өтейік:

1 – кезең : Кім тапқыр? Әр топқа 3 жұмбақтан жасырылады. Шешуіне сәйкес мақал айтады- Ал балалар, мен сіздерге жұмбақ айтамын. Жұмбақ деген алақанды жұмудан, яғни қолдың ішінде бір нәрсені жасырып, жұмып тұрып, соны тап дегеннен шыққан. Жұмбақ жасырғанда айтылар нәрсені ойда бүгіп қалып, соған ұқсас нәрселерге теңеп, тұспалдап сипаттап айтады. Мысалы:Тұрғанмен жырақ өзі,Таусылмайтын шырақ көзі (Күн)1.Жұмбақ: Шыңдары шырқау,Көшіп жүр бір тау. (Түйе)Мақал: Көрмес түйені де көрмес.2. Жұмбақ: Жайған жастық сөгілді,Аппақ мамық төгілді. (Қар)Мақал: Қалауын тапса қар жанар.3. Жұмбақ: Желден желігедіСудан шегінеді. (От)Мақал: Отан оттан да ыстық.4. Жұмбақ: Жылт-жылт етедіЖылғадан өтеді. (су)Мақал: Судың да сұрауы бар.5. Жұмбақ: Өзімнен өзгенің бәрін көремін. (Көз)Мақал: Көз қорқақ, қол батыр.6. Жұмбақ: Сылдырдан қорқады, шошынып жортады. (Қоян)Мақал: Қоянды қамыс, ерді намыс өлтіреді.

Келді кезек «Полиглот» шешуге,Жауаптарын беруге үш тілдерде.Қазақ, орыс, ағылшынды білсеңіз,Жақсы баға шәкірт саған несібе.

2-кезең «Полиглот» 2 топқа 5 сұрақтан. (Әрбір дұрыс жауапқа 2 ұпай, 5 минут уақыт беріледі.)1. Жүздің көркі – көз, ауыз көркі — ……Cөз – слово- word2. Тамшы тас жарады, тас жармаса ……Бас- голова- head3. Өнер алды – қызыл ………Тіл – язык — tongue4. Жақсы байқап сөйлер, ………. шайқап сөйлер.Жаман – плохой- bad5. …………. жылатып айтарДұшпан күлдіртіп айтарДос- друг-friend6. Көп сөз күміс, аз сөз …….Алтын– золото– gold7. Мектеп – кеме, білім — …….Теңіз – море — sea8. Білім сандығы — ………Кітап –книга — book9. Асық ойнаған азады,….. ойнаған тозадыДоп- мяч- bal

10. Қардай аппақ,Балдай тәтті-ақ (қант) үш тілде айту сахар - sugar11. Айналада ақ отау,Аузы-мұрны жоқ отау. (жұмыртқа) яйцо - eggs.12. Қабат-қабат қаттама,Ақылың болса, аттама. (кітап) книга Book13. Өшірді, сүртті,Өзгені құртты,Өзін де құртты. (өшіргіш) ластик -- rubber

3-кезең Қазақтың тыйым сөздері1.Тұрмыстық- шаруашылыққа байланысты ырым тыйымдар:1. Нан үстіне зат қойма.2. Нанды бір қолыңмен үзбе.3. Нанды лақтырма.4. Сүтті төкпе.5. Сыпырғышты тік қойма.6. Отқа түкірме.7. Тұзды баспа.

2. Мәдени-гигиеналық мағынаны қалыптастыратын ырымдар мен тыйымдар:1. Шелектегі суға аузыңды салма.2. Саусағыңды аузыңа салма .3. Бас киіммен ойнама.4. Таңдайыңды қақпа.5. Басыңды шайқама.6. Екі езуіңді керме.7. Шашыңды аяқ астына тастама.8. Жағыңды таянба.

3. Экологиялық тәрбие беретін тыйым сөздердің түрлері:1. Жалғыз ағашты жұлма2. Көкті жұлма.3. Малды теппе.4. Суға дәрет сындырма.5. Құстың ұясын бұзба6. Су шашып ойнама.

4.Әдеп мәдениетіне тәрбиелейтін ырымдар мен тыйым сөздер:1. Үлкеннің алдын кеспе2. Адамды айналма3. Кемтар адамға күлме.4. Адамға қарап түкірме.5. Жаман бұзақы сөзге ерме.6. Кісіге қару кеземе.7. Үлкеннің эжолын кеспе.8. Жақсыдан тәбәрік ал, жақсылығы тиеді.9. Анаға зекіме, азабын тартасың.10. Барды жоқ деме, барың жоқ болады.

5. Ырымдар мен тыйымдардың баланы қауіптен сақтандыратын түрлері:

1. Отпен ойнама.2. Оттан аттама.3. Пышақты шалқасынан қойма.4. Пышақтың жүзін жалама.5. Аяқ-қолыңды жіппен байлама.6. Түнде суға барма7. Жүгіріп үйге кірме.

4-кезең Тілұстарту

Тапсырмасы: Берілген жаңылтпашты сурет арқылыбейнелеу және жаңылмай үш рет қайталау

Қорытындылау: Жеңімпаз топты анықтау арқылы марапаттау

6-тур: «Біз білмейтін бір мақал»(Топтар күнделікті өмірде қолданылмайтын мақал-мәтелдерді айтып арнамалайды)1. Қараңғыда тапқаныңды ханға берме,Жарықта тапқаныңды жанға берме.Мағынасы: еңбекпен тапқаныңды орынсыз шашпа.2. Кісі болар баланың кісіменен ісі бар,Кісі болмас баланың болып келер іші…