Кірме сөздер тақырыбына ашық сабақ жоспары 5 сынып

КІРМЕ СӨЗДЕР

5- сынып

Сабақтың мақсаты:

а) білімділік: басқа тілден енген сөздер туралы түсінік беру;

ә) дамытушылық: оқушылардың ойлау қабілеттерін, сөздік қорларын дамыту, жүйелі сөйлей білуге баулу;

б) тәрбиелік: тілді құрметтеуге тәрбиелеу, оқушылар бойындағы адамгершілік құндылықтарды жетілдіру.

Сабақтың әдісі: түсіндірмелі, сұрақ – жауап т.б.

Сабақтың көрнекілігі: сөздік қор мен сөздік құрамға қатысты сызба, кірме

сөздерге арналған кесте, суреттер.

Сабақтың барысы:

Ұйымдастыру кезеңі.

Үй тапсырмасы

Сөздердің қолданылу өрісіне байланысты түрлері, жалпылама лексика.

Кесте арқылы үй тапсырмасын пысықтау.

1) Қазақ тіліндегі сөздер қолданылу өрісі жағынан әр түрлі болып келеді.

2) Сөздік құрам сөздік қорға қарағанда кең, ауқымды болады.

3) Сөздік қор сөздік құрамның ішіне енеді.

4) Сөздік құрамға енетін сөздердің сипаты әр түрлі болады.

Жаңа сабақ.

Кірме сөздер дегеніміз тілімізге басқа тілден енген сөздер. Бір тілден екінші тілге сөздердің ауысып тұруы барлық тілдерге тән құбылыс. Сөздік құрамына басқа тілден сөз енбеген тіл жоқ десе де болады. Дүние жүзіндегі түрлі – түрлі тілдерде сөйлейтін халықтар өз ара бір - бірімен қарым – қатынаста болады да, бір-біріне сөз аусыады. Әрбір тілдегі басқа тілдік сөздер санының аз я көптігі тарихи жағдайлармен тығыз байланысты.

Өз тарихында қазақ халқы көптеген елдермен қарым – қатынас жасап, аралас – құралас болғаны мәлім. Соның нәтижесінде араб, парсы, монғол, орыс тілдерінен қазақ тіліне көптеген сөздер кірген.

Қазақ тіліне енген кірме сөздердің тарихы өте ұзақ. ІХ – Х ғасырдан бастап араб, парсы сөздері кірсе, ХІХ ғасырдан бері қарай орыс тілі арқылы келген кірме сөздердің саны өте көп.

Араб, парсы тілінен енген сөздер:

адам, әлем, ғылым, қоғам, мектеп, білім, тарих, әдебиет, мәдениет, пән, тәрбие, емле, т.б.

Тарихи дерек: Қазақ даласы Х-ХІІ ғасырларда араб халифатының қарамағында болды. Ислам діні тарады. Ислам мәдениетін жасауда қазақ жерінен шыққан көптеген ақын, ғалым, ойшылдардың үлесі мол боды. Әунасыр әл Фараби, Ғаббас әл Жауһари, әл Сығанақи сияқты тұлғалар шықты. Поэзияда парсы тілі, ғылымда араб тілі басым болғанына қарамастан, Ахмет Иассуаи, Ахмет Иүгенеки, Сүлеймен Бақырғани, Жүсіп Баласағұни, Махмұд Қашқаридай түркі даналары еңбектерін өз ана тілінде жазды.

Монғол тілінен енген сөздер:

А) ел билеуге байланысты сөздер: ұлыс, нөкер, жасақ, аймақ, жарлық, т.б.